Türkiye sinemasının taşra ile imtihanı

Özellikle son yirmi yıllık süreçte farklı türden yapımlarla kendine yol arayan yeni Türkiye sineması, Avrupa sineması etkisinde şekillendirdiği kent merkezli bireysel hikâyeleri ağır adımlarla terk etmeye başladı. Kimi deneysel türlere yönelirken, bazı sinemacılar da gişede yüz güldüren korku-komedi alanlarında kulaç atıyor. Birkaç yıldır gözle görülür biçimde sayıları artan farklı bir furya ise kamerasını Anadolu'ya, başka bir ifadeyle 'taşra'ya çevirdi. Az bir kısmı hassas bir yaklaşım sergilerken, bireysel metropol hikayeleriyle konu tüketen yeni kuşak sinemacıların önemli bölümü, taşrayı türlü trajedilerin yaşandığı bir günah çukuru olarak tasvir ediyor.

Feramus ve hasta kızını iyileştirmek için çırpınan Betül için kasaba, tek bir umut ışığı barındırmayan karanlık bir mahzen gibidir. İkisinin de kurtuluşu kentte aradıkları açıktır. Yönetmenin bu filmle bize açtığı pencereden, kasabanın olumsuzluklar yumağı olduğu ve kurtuluşun pek de mümkün olmadığı bir tablo görürüz.

Komedi yapımları ile Devir, Mommo ve Meryem gibi filmler dışında, Anadolu köy ve kasabalarında çekilen son dönem filmlerin önemli bir kısmında aynı olumsuz bakışın yansımalarını görmek mümkün. Birçoğunda yolu bir vesileyle köye, kasabaya düşen kahramanların burada ümitsizlik bataklığına saplandığına şahit oluruz. Şiddet kültürü, ucu bucağı gözükmeyen hileler, kirli ilişkiler ağı ve daha pek çok olumsuzluklar… Peki, taşra bu kadar mı yaşanmaz, bu kadar mı ümitsiz bir coğrafya? Kurtuluşun geride bıraktıkları kentlerde olduğunu hissettiren kahramanlarımıza köy ya da kasabalarda hiç mi bir el uzanmaz, bir kapı bile açılmaz mı kendilerine?

Elbette ki taşrada da tıpkı kentlerde olduğu gibi sayısız sorunlar var. Küçük yerleşim yeri olmanın getirdiği birçok dezavantaj da cabası. Ancak şu da bir gerçek ki, son dönem sinemacılarımız, Anadolu ve özellikle 'taşra' ifadesi ile karşılığını bulan köy ve kasaba hakkında negatif bir algıya sahip. Kuşkusuz bu tavrı besleyen birçok etken var. Eğitimsizlik, geri kalmışlık, feodal bir takım alışkanlıklar, güçlü biçimde korunmuş geleneksel yapı, kent hayatından farklı olarak iç içe geçmiş insan ilişkileri, din ve daha pek çok neden, yeni kuşak sinemacıların nezdinde taşrayı, kısır döngülerin yaşandığı coğrafyalara dönüştürüyor. Ne yazık ki önemli bir kısmı yapay ve Avrupa özentili metropol hikâyeleri çeken bu sinemacılar, bunalımlarını taşraya taşıyarak özgün bir dil oluşturduklarını düşünüyor. Halbuki bu filmlerle özgünlük yaşatmıyor, kendi topraklarına olan yabancılık ve bilinçaltlarında barındırdıkları olumsuz bakış açılarını dışa vurmuş oluyorlar. Daha kapsamlı bir yazının konusu bu. Ancak Daire filmi ile değinme zarureti duyduğum bu meseleyi, bir Kemal Tahir tespitiyle bitireyim; Karılar Koğuşu romanında, Malatya Cezaevi'nde yatarken, her biri farklı köy ve kasabalara mensup mahkumları yakından tanıma fırsatı bulan Kemal Tahir, Nazım Hikmet'e yazdığı mektubu, şu ifadelerle noktalar: 'Anadolu Türk'ünü, çoğu zaman işlediği kötülüklerle değil, ruhunun derinliklerinde acı çeken büyük insanlığı ile ölçmeli... Yolumuzu aydınlatacak şaşmaz ışık bu acı çeken insanlığımızdır...'

Başrollerini Nazan Kesal ve Fatih Al'ın paylaştığı Daire, üniversitedeki öğretim görevini kaybeden Feramus adlı genç adamın, ölen babası için memlekete gidişiyle başlayan bir dizi çıkmaz etrafında dönüyor. Oğlu ve babasıyla yaşadığı sorunlar nedeniyle zor günler yaşayan Feramus'un hayatı, burada karşılaştığı sorunlarla cehenneme döner. Hizmete açılamamış bir hava limanında çalışır, hileler, aldatmalar, hırs ve umutsuzluk dolu bir dünyaya tanıklık eder. Belediyenin tiyatroyu kapatması üzerine, ölü yıkayıcılığı mesleğini seçen Betül ile burada tanışır.

- Eve Dönüş: Sarıkamış 1915- Alphan Eşeli

- Atatürk'ün Fedaisi Topal Osman- Atilla Akarsu

- Yük- Erden Kıral

- Umut Üzümleri- Tunç Okan

- Devir- Derviş Zaim

- Meryem- Atalay Taşdiken

- Kelebeğin Rüyası- Yılmaz Erdoğan

- Hükümet Kadın- Sermiyan Midyat

- Yozgat Blues- Mahmut Fazıl Coşkun

- Sürgün İnek- Ayhan Özen- 8 Şubat

- Mavi Dalga- Zeynep Dadak-Mere Kayan- 7 Mart

- Bizum Hoca- Serkan Acar-7 Mart

- Dursun Çavuş- Ali Engin-14 Mart

- Lal- Semir Arslanyürek- 4 Nisan