Usta'dan tam olmamış bir olgunluk dönemi gösterisi

Finn, çektiği kareler prestijli dergilerin kapaklarını süsleyen ve müzelerde sergilenen, uluslararası üne sahip bir Alman fotoğrafçısıdır. Düsseldorf kentinde gösterişli bir hayatın bütün gelip geçici nimetlerine boğulmuş bir durumda yaşayan kahramanımız, kendi meslekî arenasında âdeta bir rock yıldızı karizmasına sahiptir; ancak çılgın kalabalıkların tezahüratından uzaklaştığında içinde hâlâ bir şeylerin eksik olduğunun da farkındadır. Öyle ki dosttan yana çok verimli bir iklimde yaşar gibi görünmesine karşın, aslında -kafasından hiç çıkarmadığı- walkman kulaklığından başka gerçek bir dostu bile yoktur.

İtalya'nın Palermo kentindeki bir katalog çekimi sırasında, cehennemin alevlerinin içinden geçtiği normalötesi bir yolculuk yaşayan genç adam, bu sarsıcı deneyimin hemen ardından Flavia adında gizemli bir kadınla tanışır. Finn'in dünyasına meleklere benzer bir biçimde ansızın ve bütün huzur vericiliğiyle konuk olan Flavia, onun en büyük korkusu olan “ölüm”le yüzleşmesine yardımcı olur. Fotoğrafçılık dünyasının çılgın çocuğu, tutkuyla bağlandığı Flavia'nın rehberliğinde ilk kez gerçek aşkla tanışacak, yanısıra da esaslı bir hayat muhasebesine girişecektir.

Giovanna Mezzogiorno

Alman sinemacı Wim Wenders'in adını ilk kez, bundan çeyrek yüzyıl kadar önce, “Kalecinin Penaltı Ânındaki Korkusu” adlı filmi vesilesiyle duymuştum. Ki 1972 tarihli bu yapıt, o gün bugündür de benim için en sıra dışı, en hoş film adının simgesi konumundadır. Gencecik bir sinemasever olarak, 1980'lerin ortalarındaki özel bir gösterimde izlediğim “Kalecinin Penaltı Anındaki Korkusu”ndan sonra Wenders'in dingin anlatımına tek kelimeyle vuruldum ve 1945-Düsseldorf doğumlu sanatçının sinemasını elimden geldiğinde takip etmeye çabaladım. “Amerikalı Arkadaşım” (1977), “Paris-Teksas” (1984), “Berlin'in Gökleri” (1987), “Bueno Vista Social Club” (1999), “Milyon Dolarlık Otel” (2000) ve “Bolluklar Ülkesi” (2004), bu süreçte izleme fırsatı bulabildiğim Wenders filmleri arasında en fazla aklımda kalanlar…

Sektördeki çıraklık yıllarından itibaren Hollywood'un bütün beylik klişelerini inatla reddeden bu özgün sanatçı, baş döndürücü görsel cambazlıklar ve abartılı oyunculuklara yüz vermeyen dupduru bir anlatımı kendisine kılavuz edinerek, attığı istikrarlı adımlarla zaman içinde hem ülkesinin, hem de çağdaş Avrupa sinemasının en saygın temsilcilerinden birine dönüştü.

Campino

Her yönetmenin kariyerinde, meslekî açıdan zirveye ulaştığı pırıltılı bir dönem bulunur. O zirvede belli bir süre konaklayan ve bulunduğu ayrıcalıklı konumun tadını çıkartan sanatçı, sonrasında ise doğanın yasaları gereğince ister istemez bir tıkanma dönemine girerek yavaş yavaş yeniden inişe geçer. Bu iniş ya da kendini tekrar etme sürecinde, söz konusu kişinin sinemasında teknik ve estetik anlamda çok da radikal bir gerilemeye tanık olmayız belki; filmleri -yılların kazandırdığı el ve göz alışkanlıklarıyla- yine derli topludur, oyuncu yönetimi, müzik, çekim ve kurgu gibi noktalarda her dem belli bir ustalığın izlerine rastlamak olasıdır. Ancak, sözünü ettiğim tıkanma hâli, daha ziyade anlatılan öykülerde ve bu öykülere derinleşme becerisinde gözlenir.

Kanımca, Wim Wenders de şu sıralarda tam olarak böyle bir ruh hâlini yaşıyor. 1960'ların sonlarında sinemaya giren, 1970'lerde ilk dikkat çekici yapıtlarını ortaya koyan, 1980'lerde ise mesleğinin zirvesine ulaşan sanatçı, 1990'lardan itibaren sıkı takipçilerinin gözünden kaçmayan bir anlatım kabızlığına saplanıp kalmış durumda… Öyle ki onun her filmini büyük bir merak ve sabırla bekleyen hayranları, (ki aralarında ben de varım) özellikle 2000 yapımı “Milyon Dolarlık Otel” ve 2004'deki “Bolluklar Ülkesi”nde, -dışarıya pek çaktırmasalar da- içten içe hayâl kırıklığına uğramışlardı. Çünkü, ciddi meselelere değinen her iki filmde de Wenders'ten beklenen performans tam olarak bu değildi. Dahası, gösterime girdiği günlerde, “Bolluklar Ülkesi”ne egemen olan aşırı yorgun ve neredeyse her şeyi koyvermiş anlatımı gördükten sonra, “11 Eylül'ün ardından batı toplumlarına egemen olan ırkçı ve İslâm-karşıtı söyleme cevap verme iddiasındaki biri, böylesine hassas bir meselede bu kadar mı hazırlıksız yola çıkar” diye düşünüp yönetmen adına hayıflandığımı bile hatırlıyorum. Çünkü, Wenders genel bir hoşnutsuzlukla karşılanan o çalışmasında, kendisinin bilgece sözlerine kulak vermeye hazır kalabalık bir batılı izleyici kitlesinin karşısında çok önemli bir fırsatı kaçırmıştı aslında…

Wim Wenders, başrol oyuncusu Campino ile birlikte...

“Palermo'da Yüzleşme”yi izledikten sonra, hayat üzerine derin ve anlamlı sözler söyleme tutkusunu henüz yitirmemiş olan sanatçının, son on yıldır içinde yüzdüğü bu ifade sıkıntısının hâlâ belli ölçüde devam ettiğine tanık oldum. Wenders, başta müzikleri ve çekimleri olmak üzere, yüksek bir estetik çıtaya sahip olan bu yeni filminde, aralarında Amerikan bağımsız sinemasının kült oyuncusu Dennis Hopper'ın da bulunduğu son derece kaliteli bir oyuncu kadrosundan güç alarak bu kez kapitalist sistemde bireye dayatılan benmerkezci hayat modelini; bu model doğrultusunda karşı cinsle kurulan, “aşk”tan bütünüyle arındırılmış duygu yoksunu ilişkileri ve daha da önemlisi “ölümle gelen acıklı final”i sorgulamaya girişiyor. Ki bana göre de bunlar, böylesi bir inançsızlık ve sevgisizlik çağında, yüreğinde insanlığa karşı sorumluluk duygusu taşıyan her sinemacının ele alıp işlemesi gereken başat temalar arasında yer almakta…

Ancak, gelin görün ki “Palermo”da öncelikle (Wenders'in Norman Ohler ile birlikte yazdığı) senaryodan, sonrasında da yönetmenin öyküyü yorumlarken sergilediği performanstan kaynaklanan can sıkıcı bazı anlatım sorunları var. Âdeta yağlıboya tablo güzelliğinde çerçevelere sahip olan film, o çerçevelerin içinde ise kahramanlarını böyle bir konunun ağırlığını tam olarak taşıyamayan son derece vasat diyaloglarla konuşturuyor. Senaryoya yeterince yoğunlaşmamaktan kaynaklanan bu zaaf, filmin ele aldığı ulvî meselelerdeki merâmını lâyıkıyla anlatmasına engel olduğu gibi, özünde son derece etkileyici olan bir öyküyü de zaman zaman Palermo Belediyesi tarafından çektirilmiş şık bir tanıtım filmi düzeyine indirgemekte…

“Bir filmin hem senaryosunu yazmak, hem de onu çekmek”, pek çok sinemacı için ateşten gömlek girmekten farksız bir cesaret gösterisidir. Bu tarz “komple” çalışmalar, günümüzde sayıları bir hayli az olan bazı yazar-yönetmenlerin ellerinde son derece başarılı sonuçlar verebildiği gibi, pek çoğunun ellerinde ise büyük bir gürültüyle patlayan bombalara dönüşüveriyor ne yazık ki… Bana kalırsa, Wenders de en azından bundan böyle filmlerinin senaryo aşamasına pek fazla müdahil olmamalı ve hayâllerini kâğıda kendisinden çok daha ustaca dökebilen bir senariste teslim olup, onun yazdıklarını hakkını vererek beyazperdeye yansıtma işine odaklanmalı…

Yoksa, bu şekilde ilerlediği takdirde, çok değil, en fazla iki-üç film sonra, hayranlarının kendisine tanıdığı o geniş çaplı krediyi dibine kadar tüketmiş olacak.

“Palermo'da Yüzleşme”, sahip olduğu bütün içerik kusurlarına karşın, gerçek bir başyapıt olarak ayakta alkışladığım “Donmuş Irmak” ile birlikte, 6 yeni yapımın görücüye çıktığı kalabalık bu hafta sonunun -yine de- en kayda değer iki gösterisinden biri. Özellikle de Wenders sinemasından hâlâ umudu kesmeyenler için…