Cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesi...

Cumhurbaşkanlığı seçimine ilişkin tartışmalarda gündeme gelen ve özellikle de sağ partiler tarafından hararetle savunulan bir tez cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesi konusudur. Bu konuda partilerin çok arzulu oldukları ve cumhurbaşkanının halk tarafından doğrudan seçilmesinin konuyla ilgili her türlü tartışmalara son vereceğinin düşünüldüğü dikkat çekmektedir.

Genelde siyasi grupların tavrına bakıldığında sağ kesimlerin cumhurbaşkanının halk tarafından doğrudan seçilmesini savundukları, buna karşılık sol ve sosyal demokrat kesimlerinse buna karşı çıktıkları ve gerekçe olarak da Türkiye''deki parlamenter sistemde bunun anlamlı olmayacağı gibi düşünceler ileri sürdükleri görülüyor.

Bununla bağlantılı bir başka tezse Türkiye''nin parlamenter sistemden başkanlık hükümeti sistemine geçmesi gerektiği tartışmasıdır. Bir bakıma başkanlık sistemine geçemiyorsak hiç olmazsa cumhurbaşkanını halka seçtirelim kanaati ağırlık kazanmaktadır.

Cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesi, iktidarı kullanacak siyasi şahsiyetlerin halk tarafından belirlenmesi sistemi açısından ilk bakışta olumlu ve demokrasi açısından da ileri bir adım olarak değerlendirilebilir. Demokrasinin özü temelde halkın siyasi karar mekanizmalarına daha çok katılımına dayalı olduğuna göre sadece milletvekillerini değil devletin birliğini ve bütünlüğünü temsil eden başkanı da seçmesi ileri bir adımdır. Ancak bunun sonuçları, uygulanabilirliği ve sistemin işleyişine olan katkıları bir bütün halinde düşünüldüğünde parlamenter sistem içerisinde cumhurbaşkanlarının halk tarafından seçilmesinin sanıldığı kadar olumlu ve siyasi krizleri çözücü olmadığı ileri sürülebilir.

Parlamenter sistemin özü toplumun mukadderatına ilişkin kararları alacak, geneli bağlayan kuralları koyacak, değer ve imkanları paylaştıracak siyasi temsilcilerden oluşan "meclis"in (parlamento) bütün iktidar yetkisini elinde toplamış olmasıdır. Tarihsel olarak bakıldığında aristokratik hanedanların elinde olan siyasi yetkilerin seçilmiş temsilcilerden oluşan meclislere geçmesiyle oluşan parlamenter sistem, genelde monarşilerle birlikte kurumsallaşmıştır. Yani modern döneme kadar her türlü yetkiyi tekelinde tutan monarşilerin ellerindeki yetkiler seçilmiş parlamentolara geçmiş, monarşilerde ise sembolik bir temsil yetkisi kalmıştır.

Bu sistemin en iyi örneğini İngiltere vermektedir. Bilindiği gibi İngiltere''de hem monarşi varlığını sürdürmekte hem de her türlü yetki seçilmiş parlamentoda bulunmaktadır. Bu sistemde parlamentoda toplanan yetkilerin yasamaya ilişkin olanı parlamento tarafından, yürütmeye ilişkin olanı ise parlamentodan çıkmış ve güvenoyu ile göreve gelmiş hükümet tarafından kullanılmaktadır. Monarşide sadece ülkeyi temsil gibi sembolik bir yetki bulunmakta, yasal olarak monarşide olan yetkiler dahi parlamento veya hükümetin tasarrufu ile kullanılmaktadır.

Parlamenter sisteme rağmen monarşilerin ortadan kalktığı ülkelerde ülkeyi sembolik olarak temsil edecek cumhurbaşkanları parlamento tarafından seçilmektedir. Türkiye''nin de benimsediği yöntem budur. Seçilmiş üyelerden oluşan parlamento her türlü siyasi yetkiye tasarruf etmekte ve cumhurbaşkanını da kendisi seçebilmektedir. Hatta vatana ihanetle suçlanması da parlamentonun yetkisinde bulunmaktadır.

Durum bu iken parlamenter sistem içinde cumhurbaşkanını halka seçtirmek parlamento ve hükümet karşısında ikinci bir iktidar odağı yaratmak olacaktır. Aslında sorun şurada: Türkiye parlamenter sistem olmasına rağmen parlamento içerisinden seçilmiş cumhurbaşkanı hükümet karşısında iyice güçlendirilmiş ve adeta paralel bir hükümet gibi kurumlaşmıştır. Sorun mevcut cumhurbaşkanlığının 1982 Anayasasıyla kazandığı konumdan kaynaklanmaktadır.

Madem cumhurbaşkanı bu kadar güçlü bir yürütme yetkisini kullanmaktadırlar, öyle ise onu halka seçtirelim demek mevcut sorunun devamını savunmaktan başka bir şey değildir. Halktan aldığı oyla bu makama gelen cumhurbaşkanını frenleyecek, hükümet karşısında onu dengeleyecek ve adete ikinci bir hükümet gibi hareket etmesini engelleyecek hiçbir mekanizma olmayacaktır. Parlamenter sistemde hem halk tarafından seçilmiş bir hükümet, hem de yine halk tarafından seçilmiş bir cumhurbaşkanı asla olmayacak bir sistemdir. Bugün yarı başkanlık olarak ifade edilen Fransa''nın yaşadığı sorunları hatırlamak gerekir.

Yapılması gereken mevcut cumhurbaşkanlığı kurumunun parlamenter sisteme uygun yapıya kavuşturulmasıdır. 1982 Anayasasının iyice güçlendirmiş olduğu cumhurbaşkanlığının sembolik hale getirilmesi, kendisine verilen yetkilerin yapılacak bir anayasa değişikliğiyle hükümete ve parlamentoya geri verilmesi gerekmektedir.

Eğer seçilmiş bir hükümet başkanı ve bakanlar kurulu olacaksa cumhurbaşkanı parlamento tarafından seçilmeli ve sembolik bir konumda olmalıdır. Cumhurbaşkanının halka seçtirilmesi, ancak hükümet sisteminin başkanlık sistemi olarak yeniden düzenlenmesi halinde düşünülmelidir. Halk tarafından seçilmiş bir cumhurbaşkanı, Türkiye için mevcut sorunların artarak devam etmesinden başka bir anlam ifade etmeyecektir. Çözüm cumhurbaşkanlığın güçlendirilmesi değil tam tersine hükümetin ve parlamentonun güçlendirilmesinde gizlidir.