TR
EN
AR
FR
RU
UR
Merkez sağda tıkanma
Toplumdaki otuz yıllık siyasi kültür yapılanmasını yansıtan parti oluşumlarına ciddi darbeler vuran 12 Eylül hareketinin bu anlamda iki önemli sonucu olmuştur. İlk olarak demokratik sistem içinde de ayrıcalıklı sistemik rolünü sürdüren CHP'nin bu konumu sona ermiştir. Bu durum sistem-içi restorasyon çizgisine ağırlık veren merkez sağ partilerin manevra alanını genişletmiştir. İkincisi, seçilen ekonomik modele uygun olarak merkez sağ partilere doğru kayan sistemin merkezî rolünün yeniden tanımlanması gerekmiştir.
Bu tanımlama çabasına dayanan Özal'ın restorasyon hareketi klasik AP-DYP çizgisinden üç önemli noktada ayrılmış ve toplumun süreklilik unsurları ile sistemi tarihi kırılma çizgisi arasında yeni bir denge kurmaya çalışmıştır. Bunların birincisi dört eğilimi birleştirme diye adlandırılan ve yetmişli yılların sonunda kutuplaşma temayülü gösteren siyasi kimlik yapılanmasını merkeze doğru çeken yeni bir siyasi eksen oluşturma çabası; ikincisi Türkiye'deki sosyo-politik ve sosyo-ekonomik kurumlaşmayı hem dış dünyanın etkilerine açan hem de içerde müsbet değişim rüzgarları ile menfi kültür yozlaşmasını birlikte getiren yeni liberal ekonomi politikalarının uygulanmaya konması; üçüncüsü ise Türkiye'yi kendi jeo-kültürel çevresine yakınlaştıran ve Batı'ya yönelik politikalarla bölgeye yönelik politikalar arasında bir yeni bağımlılık ilişkisi kuran dış politika yapılanmasıdır.
Özal'ın dört eğilimi birleştirme yaklaşımı bu anlamda sistem-içinde tarihi süreklilik unsurlarının etkisini artıran yeni bir restorasyon faaliyetini başlatmıştır. Özal'ın kendi özel hayatında sergilediği çelişkili tablo ile parti yapısında toplumdaki oluşumları yansıtan kutupların bir çatı altında toplanması bu anlamda Cumhuriyet dönemi boyunca süren kırılma ve süreklilik unsurları arasındaki gerilimi yeni bir restorasyon dengesi ile azaltma çabasının bir yansıması olarak değerlendirilebilir. Bu anlamda Menderes ve Özal çizgisinin kesiştiği önemli ortak alanlar vardır. Ezanı Arapça okutan Menderes ve Özal çizgisinin kesiştiği önemli ortak alanlar vardır. Ezanı Arapça okutan Menderes ile hacca giden ilk Başbakan Özal arasında sembolik süreklilik unsurlarına yapılan atıfta önemli benzerlikler vardır. Özal'ın özellikle partideki son dönemlerinde gittikçe liberal eğilime daha fazla ağırlık vererek partiyi kendisinden sonra bu eğilime terketmesi de restorasyon hareketlerinde denge arayışının bir sonucudur.
ANAP'ın liberal ekonomik politikalarla oluşturduğu sosyo-ekonomik taban bu restorasyon çabasının ortaya koyduğu siyasi cilt kültürünün dinamik bir süreçle topluma yaygınlaşması sonucunu doğurmuştur. Özal ihracata dayalı ekonomik kalkınma ve liberalleşme esaslarına dayalı politikalarla hem bu sistem-içi restorasyon çabasının motor gücü olacak kendi sermaye grubunu oluşturmuş hem de bu grubun yeni sosyo-kültürel değerlerini topluma yayacak araçlar sağlamıştır. Bu açıdan 83 ruhu diye isimlendirilen ANAP restorasyonu teknokrat bir ekonomi ekibi ile toplumun değişik kesimlerinin beklentilerini yansıtan sosyal hareketliliği yüksek yeni bir siyasi ekipleşmenin ürünüdür. İşbitirici tanımlamasıyla anılan bu ekip bu restorasyona pragmatik bir hüviyet kazandırmış ve sosyal değerlerin kimi zaman yıpranmasına da yol açan bir dinamik süreci başlatmıştır. Bir dönem esen ANAP rüzgarı bu siyasal kültür sosyalleşmesinin bir ürünüdür.
ANAP'ın toplumun yerleşik değerlerini yeniden kurgulandırmaya yönelen bu sistem-içi restorasyon çabası demokratik mekanizmalar dışında kalan merkez elit tarafından kimi zaman tepki ile karşılanmışsa da bu tepkiler tarihi kırılma çizgisini sürdüren unsurların gittikçe marjinalleşmesine paralel olarak etkisiz kalmışlardır. ANAP'ın kendi elifini ve sosyal tabanını oluşturmaya yönelen bu restorasyon çabası, klasik sağ-sol kutuplaşması ile politika yapmaya alışmış olan Demirel ve eski AP yönetiminin manevra alanını daraltmış ve DYP'nin seksenli yıllar boyunca alternatif politikalardan çok vefa duygusuna dayanan daha taşra nitelikli ve statik bir yapı oluşturmasına sebep olmuştur.
Sistemin batı içindeki dengeleri kollayarak bu blok içinde yer edinme stratejisine dayalı klasik çizgisinin dışında Türkiye'nin jeo-kültürel çevresi ile yakınlaşmasına ve bu yakınlaşmayı uluslararası bir koz olarak kullanma tercihine dayanan dış politika arayışı bir taraftan ANAP'ın ekonomik politikalarına yeni bir alan açmış diğer taraftan tarihi süreklilik unsurlarının jeo-kültürel çevre ile tekrar bütünleşmesinin önünü açmıştır. Özal'ın ekonomik alanda dışa açılma ve yeni kaynak sağlama politikasının seksenli yıllardaki motor gücü olan Ortadoğu'ya yönelik ihracat çıkarması iç siyasi kültürü de etkileyen ve sistemik güçlerin kontrol mekanizmalarının gevşemesine yol açan bir sonuç doğurmuştur. Daha önce kullanılması neredeyse sistem-karşıtı bir suç gibi görülen Arapça ekonomik alanda aranan bir lisan haline gelmiş ve bölge ile bütünleşmenin getirdiği çıkarlar sistemin ekonomik ve siyasi cilti arasında daha pragmatik yaklaşımların doğmasına sebep olmuştur. Özal'ın İslam Konferansı Örgütü içinde daha etkin olma politikası ile AT'na tam üyelik müracaatı ve Körfez savaşındaki ABD'ne endeksli bölgesel etki alanı kurma çabası sistem-içi restorasyon çabasının dış politika oluşumuna yapüğı yansımalardır.
ANAP ile DYP arasında 1987 referandumu ile başlayan ve 24 Aralık seçimlerine kadar süren başabaş mücadele sistemiçi restorasyon çizgisinin sahipliğini kaptırmama mücadelesidir. ANAP kendisini DP-AP klasik merkez-sağ çizgiden ayıran bu yeniden yapılanma politikalarını ve toplumsal kesimlerin siyasi seslerini duyurabildikleri bir platform olma özelliğini sürdürdüğü dönemlerde DYP rekabeti karşısındaki üstünlüğünü muhafaza etmiştir.
1989 Mahalli seçimlerinden sonra başlayan bir süreç içinde ANAP içindeki liberal eğilimin tekelci bir şekilde partiyi kontrol etme çabası ve tarihi kırılma çizgisini sürdürmeye çalışan siyasi elitin ANAP üzerinde kurduğu etki ANAP'ı gittikçe statikleşen politikalara sevketmiştir. Mesut Yılmaz'ın toplumun dinamik taleplerine cevap veremeyen ve demokratik mekanizmalar dışındaki tutucu siyasi eliti memnun etmek için tarihi süreklilik çizgisi ile kopardığı bağlar partiyi sistemin tutucu güçlerinin etki alanına çeken statik bir yapı doğurmuştur. 1991-1995 Yıllan arasında bu yapısını sürdüren ANAP'ın seçim öncesinde bir manevra ile 83 ruhu adı altında YDH'den BBP'ne kadar değişik siyasi sesleri aynı çatı altında toparlayarak bir şemsiye parti hüviyetine girme çabası ne partiyi seksenli yıllardaki dinamik hüviyete büründürebilmiş ne de inandıncı bir siyasi program ortaya koyabilmiştir. ANAP'ın 24 Aralık seçimlerinde gösterdiği performans Türkiye'deki sosyo-politik dinamizmin artık geçmiş dönemlerde etkili olmuş ruhlan değil, gelecek dönemlere ufuk açabilecek uzun dönemli politikalan gerekli kıldığıdır. Bu neticeler aynca Türkiye'de kitlelerin gittikçe artan siyasi iletişiminin sadece seçim dönemleri ile sınırlı manevraların etkilerini asgariye indirdiğini de ortaya koymuştur. Bu durum Türkiye'de kitleleri sadece seçim dönemleri ilgili manevralara dayalı göstermelik dengelerle yürütülen restorasyon çabalan döneminin kapanmakta olduğunu göstermektedir. ANAP sahip olduğu teknokrat ekonomik kadro ile Türkiye'de artan bir hızla etki kazanan tarihi süreklilik değerleri arasında daha dinamik bir etkileşim alanı geliştirmediği sürece tekrar toparlanma şansına sahip değildir. Ancak, Mesut Yılmaz'ın geçmiş dönemdeki düşek performansı böylesi bir misyonu yüklenebilecek liderlik özelliklerine sahip olmadığını da göstermektedir.
AP-DP çizgisindeki sistem-içi restorasyon misyonunu üstlenme konusunda DYP'nin da benzer iç çelişkiler banndırdığı söylenebilir. DYP'nin yaşadığı iktidar dönemi ve yönetim değişikliği bu partinin iki önemli yönde kadro ve yaklaşım değişikliği yaşamasına yol açmıştır. Herşeyden önce sistemik bir muhalefet hareketi olarak başlayan ve hükümet olduğu dönemlerde bile gerçek siyasi güç dengeleri açısından çevresi demokratik mekanizmalann denetim dışındaki anayasal kurumlar tarafından sanlmış olan DP-AP dönemlerinin aksine DYP gittikçe daha fazla sistemin merkezine oturmuş bulunmaktadır. Bu anayasal kurumlar ve demokratik denetim dışı mekanizmalar için DYP artık Atatürk'ün kurduğu partiyi iktidardan indiren güvenilmez bir halk hareketi değil sistemin garantörü konumunda bir siyasi harekettir.
Demirel'in Cumhurbaşkanlığı'na gelişi ile pekişen bu konum milletvekili adaylıktan ile daha fazla bir belirginlik kazanmış bulunmaktadır. DYP milletvekili adaylannı seçerken ANAP'ın ekonomik teknokratlarla desteklenmiş şemsiye parti görünümünün aksine Osmanlı-Türk siyaset geleneğinde merkezi elitin sacayağını oluşturan kurumlann temsiline ağırlık vermiştir. Osmanlı devlet yapısının merkezi elitini yani Askeriyye'yi temsil eden üç önemli sacayağın son başkanlan da bu ku adaylar arasında yer almıştır. Seyfiyye (Ordu)nin son Genelkurmay Başkanı Doğan Güreş, sekuler İlmiyye'nin başındaki YÖK Başkanı Prof. Mehmet Sağlam ve kalemiyye (bürokrasi)nin en etkin temsilcileri DYP içinde yer almışlardır. Cumhuriyet döneminde bu merkezî elit tarafından muhalefet konumunda görülen dini İlmiyye'nin temsilcisi olarak eski Diyanet İşleri Başkanı Tayyar Altıkulaç da bu tabloyu tamamlamıştır. Böylece Osmanlı'nın son dönemlerinde kaotik siyasi tablolarda ortaya çıkan bir merkezî elit koalisyonu DYP bünyesinde oluşturulmuş ve teröre karşı sağlanan basan ile bu tablo birleşince DYP sistemin güvenilir yeni garantörü olmuştur.
Seçimlerde DYP'de belli bir oy konsolidasyonunu sağlayan bu görünüm kısa dönemde bir avantaj temin etse de uzun dönemde DYP'nin dinamik şartlara intibakını engelleyen bir sonuç doğurabilir. DYP bu riski ikinci bir yapı değişikliği ile aşmak istemiştir. Demirel'in vefa ve sadakat duygulanna dayalı dolayısıyla da daha taşra görünümlü parti yapılanması seçim öncesinde yapılan iç tasfiye ile daha çok büyük şehirlere ve sermaye gruplarına açık bir yapı kazanmıştır. Yalım Erez, Emre Gönensay, Sedat Aloğlu ve lefi Kamhi gibi isimler partinin yeni ve daha çok büyükşehirlerç yönelik vitrinini oluşturmuşlardır. Böylece DYP'ye seçim öncesinde merkezi elit ile çevre sermaye gruplan arasındaki köprü siyasi kuruluş görünümü verilmiştir. Bu tablo DYP'nin özellikle Orta Anadolu, Karadeniz, Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerindeki oyunun azalmasına yol açarken Batı Anadolu ve büyük şehirlerdeki oylarında ciddi bir artış yaşanmıştır. DYP büyük şehirlerde ANAP ile olan farkını önemli ölçülerde azaltmıştır. Bu faktörlere Tansu Çiller'in çektiği kadın oylar da eklenince büyük şehirlerdeki 17.5 % civarındaki DYP oylan ile 20.9 %'a gerileyen ANAP oyları arasındaki pergel ANAP aleyhine daralmıştır. Batı Anadolu'da ANAP tamamıyla çökerken DYP sağın tek partisi haline gelmiş bulunmaktadır.
DYP ve ANAP oyları arasındaki bu dağılım farklılaşmasının ötesinde bugün DP-AP çizgisindeki sistem-içi merkez sağ restorasyon geleneğinde de ciddi bunalımlar yaşanmaktadır. İki partili dönemde klasik oy tabanı yüzde altmış ile yetmiş arasında görülen bu çizginin seksenli yılların sonunda başlayan oy daralması ciddi boyutlara ulaşmıştır. 1987 Genel seçimlerinde 55.4 % olan DYP+ANAP oyları 1989'da 46.9%'a düşmüştür. 1991 Genel seçimlerinde sol oylardaki düşüşe paralel olarak kısa dönemli bir toparlanma gösteren DYP+ANAP oylan (51%) 1994 mahalli seçimlerinde 42.4%'e 1995'te de 38.9'a gerilemiştir. Bu durum da sistemi denge politikalan ile restore etmeye dayalı merkez-sağ politikaların toplumun dinamik taleplerini karşılayamaz hale geldiğini göstermektedir. Ne Mesut Yılmaz'ın daha statik liderliğindeki ANAP'ın teknokrat şemsiye parti görünümü ne de Tansu Çiller 'in daha hareketli liderliğindeki DYP'in sistemin merkezindeki sistem için güvenilir ama durağan parti yapısı toplumun ufkunu açacak yeni bir siyasi kültür oluşumu konusunda yeterince dinamik bir yapı arzetmektedir. Bazı çevrelerin bu partileri biraraya getirerek bu oyları tek çatı altında toplama çabası ise matematik olarak doğru gibi görülse bile sosyo-politik açıdan yanıltıcıdır. HP-SODEP, CMP-SHP birleşmelerinin aynı matematiksel toplamı oluşturamadıklan unutulmamalıdır. Aynca ortaya konulmamak istenen tablonun aksine 24 Aralık seçimleri bir ANAYOL mesajı değil, DYP ve ANAP'ın restorasyon reçetelerindeki yetersizlikleri ortaya koyan bir mesaj vermiş bulunmaktadır. 24 Aralık seçimleri Türkiye'nin siyası kimlik, kültür ve kurumlan yeniden düzenleme ihtiyacı geçirdiği bir dönemde statik ve tutucu bir görünüm sergileyen bu partilerin tüzel şahsiyetleri nezdinde Türkiye'de kaotik siyasi yapının bunalımlarını kısa dönemli restorasyon reçeteleri ile aşmaya çalışan merkez-sağ çözümlerin de ciddi bir tıkanmaya girmiş olduklannı açık bir şekilde ortaya koymuştur.
Bu tanımlama çabasına dayanan Özal'ın restorasyon hareketi klasik AP-DYP çizgisinden üç önemli noktada ayrılmış ve toplumun süreklilik unsurları ile sistemi tarihi kırılma çizgisi arasında yeni bir denge kurmaya çalışmıştır. Bunların birincisi dört eğilimi birleştirme diye adlandırılan ve yetmişli yılların sonunda kutuplaşma temayülü gösteren siyasi kimlik yapılanmasını merkeze doğru çeken yeni bir siyasi eksen oluşturma çabası; ikincisi Türkiye'deki sosyo-politik ve sosyo-ekonomik kurumlaşmayı hem dış dünyanın etkilerine açan hem de içerde müsbet değişim rüzgarları ile menfi kültür yozlaşmasını birlikte getiren yeni liberal ekonomi politikalarının uygulanmaya konması; üçüncüsü ise Türkiye'yi kendi jeo-kültürel çevresine yakınlaştıran ve Batı'ya yönelik politikalarla bölgeye yönelik politikalar arasında bir yeni bağımlılık ilişkisi kuran dış politika yapılanmasıdır.
Özal'ın dört eğilimi birleştirme yaklaşımı bu anlamda sistem-içinde tarihi süreklilik unsurlarının etkisini artıran yeni bir restorasyon faaliyetini başlatmıştır. Özal'ın kendi özel hayatında sergilediği çelişkili tablo ile parti yapısında toplumdaki oluşumları yansıtan kutupların bir çatı altında toplanması bu anlamda Cumhuriyet dönemi boyunca süren kırılma ve süreklilik unsurları arasındaki gerilimi yeni bir restorasyon dengesi ile azaltma çabasının bir yansıması olarak değerlendirilebilir. Bu anlamda Menderes ve Özal çizgisinin kesiştiği önemli ortak alanlar vardır. Ezanı Arapça okutan Menderes ve Özal çizgisinin kesiştiği önemli ortak alanlar vardır. Ezanı Arapça okutan Menderes ile hacca giden ilk Başbakan Özal arasında sembolik süreklilik unsurlarına yapılan atıfta önemli benzerlikler vardır. Özal'ın özellikle partideki son dönemlerinde gittikçe liberal eğilime daha fazla ağırlık vererek partiyi kendisinden sonra bu eğilime terketmesi de restorasyon hareketlerinde denge arayışının bir sonucudur.
ANAP'ın liberal ekonomik politikalarla oluşturduğu sosyo-ekonomik taban bu restorasyon çabasının ortaya koyduğu siyasi cilt kültürünün dinamik bir süreçle topluma yaygınlaşması sonucunu doğurmuştur. Özal ihracata dayalı ekonomik kalkınma ve liberalleşme esaslarına dayalı politikalarla hem bu sistem-içi restorasyon çabasının motor gücü olacak kendi sermaye grubunu oluşturmuş hem de bu grubun yeni sosyo-kültürel değerlerini topluma yayacak araçlar sağlamıştır. Bu açıdan 83 ruhu diye isimlendirilen ANAP restorasyonu teknokrat bir ekonomi ekibi ile toplumun değişik kesimlerinin beklentilerini yansıtan sosyal hareketliliği yüksek yeni bir siyasi ekipleşmenin ürünüdür. İşbitirici tanımlamasıyla anılan bu ekip bu restorasyona pragmatik bir hüviyet kazandırmış ve sosyal değerlerin kimi zaman yıpranmasına da yol açan bir dinamik süreci başlatmıştır. Bir dönem esen ANAP rüzgarı bu siyasal kültür sosyalleşmesinin bir ürünüdür.
ANAP'ın toplumun yerleşik değerlerini yeniden kurgulandırmaya yönelen bu sistem-içi restorasyon çabası demokratik mekanizmalar dışında kalan merkez elit tarafından kimi zaman tepki ile karşılanmışsa da bu tepkiler tarihi kırılma çizgisini sürdüren unsurların gittikçe marjinalleşmesine paralel olarak etkisiz kalmışlardır. ANAP'ın kendi elifini ve sosyal tabanını oluşturmaya yönelen bu restorasyon çabası, klasik sağ-sol kutuplaşması ile politika yapmaya alışmış olan Demirel ve eski AP yönetiminin manevra alanını daraltmış ve DYP'nin seksenli yıllar boyunca alternatif politikalardan çok vefa duygusuna dayanan daha taşra nitelikli ve statik bir yapı oluşturmasına sebep olmuştur.
Sistemin batı içindeki dengeleri kollayarak bu blok içinde yer edinme stratejisine dayalı klasik çizgisinin dışında Türkiye'nin jeo-kültürel çevresi ile yakınlaşmasına ve bu yakınlaşmayı uluslararası bir koz olarak kullanma tercihine dayanan dış politika arayışı bir taraftan ANAP'ın ekonomik politikalarına yeni bir alan açmış diğer taraftan tarihi süreklilik unsurlarının jeo-kültürel çevre ile tekrar bütünleşmesinin önünü açmıştır. Özal'ın ekonomik alanda dışa açılma ve yeni kaynak sağlama politikasının seksenli yıllardaki motor gücü olan Ortadoğu'ya yönelik ihracat çıkarması iç siyasi kültürü de etkileyen ve sistemik güçlerin kontrol mekanizmalarının gevşemesine yol açan bir sonuç doğurmuştur. Daha önce kullanılması neredeyse sistem-karşıtı bir suç gibi görülen Arapça ekonomik alanda aranan bir lisan haline gelmiş ve bölge ile bütünleşmenin getirdiği çıkarlar sistemin ekonomik ve siyasi cilti arasında daha pragmatik yaklaşımların doğmasına sebep olmuştur. Özal'ın İslam Konferansı Örgütü içinde daha etkin olma politikası ile AT'na tam üyelik müracaatı ve Körfez savaşındaki ABD'ne endeksli bölgesel etki alanı kurma çabası sistem-içi restorasyon çabasının dış politika oluşumuna yapüğı yansımalardır.
ANAP ile DYP arasında 1987 referandumu ile başlayan ve 24 Aralık seçimlerine kadar süren başabaş mücadele sistemiçi restorasyon çizgisinin sahipliğini kaptırmama mücadelesidir. ANAP kendisini DP-AP klasik merkez-sağ çizgiden ayıran bu yeniden yapılanma politikalarını ve toplumsal kesimlerin siyasi seslerini duyurabildikleri bir platform olma özelliğini sürdürdüğü dönemlerde DYP rekabeti karşısındaki üstünlüğünü muhafaza etmiştir.
1989 Mahalli seçimlerinden sonra başlayan bir süreç içinde ANAP içindeki liberal eğilimin tekelci bir şekilde partiyi kontrol etme çabası ve tarihi kırılma çizgisini sürdürmeye çalışan siyasi elitin ANAP üzerinde kurduğu etki ANAP'ı gittikçe statikleşen politikalara sevketmiştir. Mesut Yılmaz'ın toplumun dinamik taleplerine cevap veremeyen ve demokratik mekanizmalar dışındaki tutucu siyasi eliti memnun etmek için tarihi süreklilik çizgisi ile kopardığı bağlar partiyi sistemin tutucu güçlerinin etki alanına çeken statik bir yapı doğurmuştur. 1991-1995 Yıllan arasında bu yapısını sürdüren ANAP'ın seçim öncesinde bir manevra ile 83 ruhu adı altında YDH'den BBP'ne kadar değişik siyasi sesleri aynı çatı altında toparlayarak bir şemsiye parti hüviyetine girme çabası ne partiyi seksenli yıllardaki dinamik hüviyete büründürebilmiş ne de inandıncı bir siyasi program ortaya koyabilmiştir. ANAP'ın 24 Aralık seçimlerinde gösterdiği performans Türkiye'deki sosyo-politik dinamizmin artık geçmiş dönemlerde etkili olmuş ruhlan değil, gelecek dönemlere ufuk açabilecek uzun dönemli politikalan gerekli kıldığıdır. Bu neticeler aynca Türkiye'de kitlelerin gittikçe artan siyasi iletişiminin sadece seçim dönemleri ile sınırlı manevraların etkilerini asgariye indirdiğini de ortaya koymuştur. Bu durum Türkiye'de kitleleri sadece seçim dönemleri ilgili manevralara dayalı göstermelik dengelerle yürütülen restorasyon çabalan döneminin kapanmakta olduğunu göstermektedir. ANAP sahip olduğu teknokrat ekonomik kadro ile Türkiye'de artan bir hızla etki kazanan tarihi süreklilik değerleri arasında daha dinamik bir etkileşim alanı geliştirmediği sürece tekrar toparlanma şansına sahip değildir. Ancak, Mesut Yılmaz'ın geçmiş dönemdeki düşek performansı böylesi bir misyonu yüklenebilecek liderlik özelliklerine sahip olmadığını da göstermektedir.
AP-DP çizgisindeki sistem-içi restorasyon misyonunu üstlenme konusunda DYP'nin da benzer iç çelişkiler banndırdığı söylenebilir. DYP'nin yaşadığı iktidar dönemi ve yönetim değişikliği bu partinin iki önemli yönde kadro ve yaklaşım değişikliği yaşamasına yol açmıştır. Herşeyden önce sistemik bir muhalefet hareketi olarak başlayan ve hükümet olduğu dönemlerde bile gerçek siyasi güç dengeleri açısından çevresi demokratik mekanizmalann denetim dışındaki anayasal kurumlar tarafından sanlmış olan DP-AP dönemlerinin aksine DYP gittikçe daha fazla sistemin merkezine oturmuş bulunmaktadır. Bu anayasal kurumlar ve demokratik denetim dışı mekanizmalar için DYP artık Atatürk'ün kurduğu partiyi iktidardan indiren güvenilmez bir halk hareketi değil sistemin garantörü konumunda bir siyasi harekettir.
Demirel'in Cumhurbaşkanlığı'na gelişi ile pekişen bu konum milletvekili adaylıktan ile daha fazla bir belirginlik kazanmış bulunmaktadır. DYP milletvekili adaylannı seçerken ANAP'ın ekonomik teknokratlarla desteklenmiş şemsiye parti görünümünün aksine Osmanlı-Türk siyaset geleneğinde merkezi elitin sacayağını oluşturan kurumlann temsiline ağırlık vermiştir. Osmanlı devlet yapısının merkezi elitini yani Askeriyye'yi temsil eden üç önemli sacayağın son başkanlan da bu ku adaylar arasında yer almıştır. Seyfiyye (Ordu)nin son Genelkurmay Başkanı Doğan Güreş, sekuler İlmiyye'nin başındaki YÖK Başkanı Prof. Mehmet Sağlam ve kalemiyye (bürokrasi)nin en etkin temsilcileri DYP içinde yer almışlardır. Cumhuriyet döneminde bu merkezî elit tarafından muhalefet konumunda görülen dini İlmiyye'nin temsilcisi olarak eski Diyanet İşleri Başkanı Tayyar Altıkulaç da bu tabloyu tamamlamıştır. Böylece Osmanlı'nın son dönemlerinde kaotik siyasi tablolarda ortaya çıkan bir merkezî elit koalisyonu DYP bünyesinde oluşturulmuş ve teröre karşı sağlanan basan ile bu tablo birleşince DYP sistemin güvenilir yeni garantörü olmuştur.
Seçimlerde DYP'de belli bir oy konsolidasyonunu sağlayan bu görünüm kısa dönemde bir avantaj temin etse de uzun dönemde DYP'nin dinamik şartlara intibakını engelleyen bir sonuç doğurabilir. DYP bu riski ikinci bir yapı değişikliği ile aşmak istemiştir. Demirel'in vefa ve sadakat duygulanna dayalı dolayısıyla da daha taşra görünümlü parti yapılanması seçim öncesinde yapılan iç tasfiye ile daha çok büyük şehirlere ve sermaye gruplarına açık bir yapı kazanmıştır. Yalım Erez, Emre Gönensay, Sedat Aloğlu ve lefi Kamhi gibi isimler partinin yeni ve daha çok büyükşehirlerç yönelik vitrinini oluşturmuşlardır. Böylece DYP'ye seçim öncesinde merkezi elit ile çevre sermaye gruplan arasındaki köprü siyasi kuruluş görünümü verilmiştir. Bu tablo DYP'nin özellikle Orta Anadolu, Karadeniz, Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerindeki oyunun azalmasına yol açarken Batı Anadolu ve büyük şehirlerdeki oylarında ciddi bir artış yaşanmıştır. DYP büyük şehirlerde ANAP ile olan farkını önemli ölçülerde azaltmıştır. Bu faktörlere Tansu Çiller'in çektiği kadın oylar da eklenince büyük şehirlerdeki 17.5 % civarındaki DYP oylan ile 20.9 %'a gerileyen ANAP oyları arasındaki pergel ANAP aleyhine daralmıştır. Batı Anadolu'da ANAP tamamıyla çökerken DYP sağın tek partisi haline gelmiş bulunmaktadır.
DYP ve ANAP oyları arasındaki bu dağılım farklılaşmasının ötesinde bugün DP-AP çizgisindeki sistem-içi merkez sağ restorasyon geleneğinde de ciddi bunalımlar yaşanmaktadır. İki partili dönemde klasik oy tabanı yüzde altmış ile yetmiş arasında görülen bu çizginin seksenli yılların sonunda başlayan oy daralması ciddi boyutlara ulaşmıştır. 1987 Genel seçimlerinde 55.4 % olan DYP+ANAP oyları 1989'da 46.9%'a düşmüştür. 1991 Genel seçimlerinde sol oylardaki düşüşe paralel olarak kısa dönemli bir toparlanma gösteren DYP+ANAP oylan (51%) 1994 mahalli seçimlerinde 42.4%'e 1995'te de 38.9'a gerilemiştir. Bu durum da sistemi denge politikalan ile restore etmeye dayalı merkez-sağ politikaların toplumun dinamik taleplerini karşılayamaz hale geldiğini göstermektedir. Ne Mesut Yılmaz'ın daha statik liderliğindeki ANAP'ın teknokrat şemsiye parti görünümü ne de Tansu Çiller 'in daha hareketli liderliğindeki DYP'in sistemin merkezindeki sistem için güvenilir ama durağan parti yapısı toplumun ufkunu açacak yeni bir siyasi kültür oluşumu konusunda yeterince dinamik bir yapı arzetmektedir. Bazı çevrelerin bu partileri biraraya getirerek bu oyları tek çatı altında toplama çabası ise matematik olarak doğru gibi görülse bile sosyo-politik açıdan yanıltıcıdır. HP-SODEP, CMP-SHP birleşmelerinin aynı matematiksel toplamı oluşturamadıklan unutulmamalıdır. Aynca ortaya konulmamak istenen tablonun aksine 24 Aralık seçimleri bir ANAYOL mesajı değil, DYP ve ANAP'ın restorasyon reçetelerindeki yetersizlikleri ortaya koyan bir mesaj vermiş bulunmaktadır. 24 Aralık seçimleri Türkiye'nin siyası kimlik, kültür ve kurumlan yeniden düzenleme ihtiyacı geçirdiği bir dönemde statik ve tutucu bir görünüm sergileyen bu partilerin tüzel şahsiyetleri nezdinde Türkiye'de kaotik siyasi yapının bunalımlarını kısa dönemli restorasyon reçeteleri ile aşmaya çalışan merkez-sağ çözümlerin de ciddi bir tıkanmaya girmiş olduklannı açık bir şekilde ortaya koymuştur.
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.