Yazarlar Vergi sisteminde dijital dönüşüm

Vergi sisteminde dijital dönüşüm

Ahmet Ulusoy
Ahmet Ulusoy Gazete Yazarı
Abone Ol Google News

Küresel dijitalleşme üretim yöntemlerinde köklü değişiklikler meydana getirmiş ve Sanayi 4.0’e geçişin yaşandığı bir dünya gündeme gelmiştir.

Sanayi 4.0 otomasyon sistemleri; veri alış-verişlerini ve üretim teknolojilerini içeren; nesnelerin interneti, hizmetlerin interneti ve siber-fiziksel sistemlerden oluşan bir değerler bütünüdür.

Dijital teknoloji kullanımı ile yaşanan sektörel dönüşüm ekonomileri yeniden şekillendirmiş ve vergilemede de yeni bir yapıyı kaçınılmaz kılmıştır.

**

Sanayileşmenin gelişmesi ve dijitalleşmenin artmasıyla verilerin hacmi, çeşitliliği ve hızı artmış, büyük veri (big data) kavramı ortaya çıkmıştır. Büyük veriyle beraber verileri kullanabilir ve işlenebilir hale getiren büyük veri analitiği devreye girmiştir. Büyük veri analitiğinin bilgi ve verilerin toplanması, depolanması, işlenmesi ve faydalanılması anlamında süreçleri söz konusudur.

Kamu sektörü büyük veri bağlamında gelişmeleri özel sektöre göre daha geriden izlemektedir. Bununla beraber, kamu kurumlarında vergi, sosyal güvenlik, emniyet gibi bazı alanlarda büyük hacimli veriler üzerinde veri analitiği yardımıyla verimliliği ve hizmet kalitesini yükseltmek için çalışmalar başlatılmıştır.

Vergisel analiz teknikleri uzun zamandır uygulanmakla birlikte büyük veri analizi teknolojilerinin vergi sisteminde kullanımı henüz yeni. İşletmelerin çoğunda mali (parasal) verilerin vergi analitiği için yeniden düzenlenmesi gerekir. İşletmeler için hazırlanacak veri tabanı ile bütünleşik vergi yönetim sistemleri, farklı yerlerde bulunan verilerin toplanması ve standartlaştırılmasıyla bilginin kontrolü, güvenliği ve yönetimini kolaylaştırıp anlık takip imkânı sağlayabilir.

**

Dijital ekonomi bir yandan vergi tabanının aşınması sorununu hızlandırırken, diğer yandan farklı kaynaklardan sağlanan verileri bir araya getirerek aynı vergi sisteminde daha fazla gelir elde edilmesi bağlamında etkinliği artırabilmektedir.

Özellikle büyük veri analitiği ve makine öğrenmesinin kullanımı, vergi dairelerinde görevli personelin niteliklerini artırmayı (veri bilimci ve vergi uzmanı aynı dili konuşmalı, otomasyon çözüm yeteneği kazanılmalı) zorlayarak kaynak ve zamanın daha etkin kullanımını sağlayacaktır.

Ancak mevcut sistemde büyük çaplı verinin elde edilmesi, işlenmesi ve analizi ile ortaya çıkabilecek potansiyelden etkin yararlanılamadığı görülmektedir. Oysa büyük veri analitiği iyi kullanıldığında; vergi teşvikleri, indirim, istisna ve vergi harcamalarının mükellef davranışları ve işletme faaliyetleri üzerindeki etkisi yakından takip edilebilir.

Ayrıca, çevrimiçi vergi danışmanlık hizmeti vergi mükelleflerinin ödevlerini yerine getirmeyi kolaylaştırarak vergiye gönüllü uyumu artırabilir.

Yine, büyük veri analitiği, vergi idaresinin mükellefler hakkındaki bilgilere çok düşük maliyetle ve daha hızlı ulaşmasını sağlayarak, vergi idaresini optimal vergileme yapısına yaklaştırabilir. Mükellefler tarafından üretilen büyük hacimli verilerin doğru işlenmesiyle vergiyi doğuran olayların gerçek zamanlı olarak ayrıştırılabilmesi de mümkün hale gelebilir. Böylece vergilendirmenin zayıf karnı olan beyana bağımlılık minimum düzeye indirilebilir.

**

Geleneksel denetim anlayışı Sanayi 4.0’la Denetim 4.0’a evrilerek vergi sistemindeki yapısal dönüşümün bir diğer ayağını oluşturabilir. Öyle ki geleneksel denetim yerini yetkin denetçilerin kontrolünde bilgisayar destekli, ileri teknoloji kullanan, vaka odaklı bir anlayışa bırakmaktadır.

Analitik yetenekler ve modern teknoloji ile birleşen insan yaratıcılığı, vergilendirme için heyecan verici yeni bir geleceği temsil ediyor.

Makine öğrenimine dayalı objektif veri analizi; riskli unsurları ve olağan dişi işlemleri tespit etme, risk analizi yapma, riskli mükellef gruplarını belirleme ile denetlenecek mükelleflerin doğru seçimine yardımcı olmaktadır. Böylece idarenin yerinde, adil, aktif ve hızlı denetim yapması, kayıt dışının önlenmesi, vergi kayıp ve kaçağının asgariye indirilmesi mükelleflerin vergiye gönüllü uyumuna da katkı sağlayacaktır.

**

Özetle, makine öğrenmesi, büyük veri, büyük veri analitiği gibi teknolojik gelişmeler vergi idaresi için yeni imkânlar/kolaylıklar sunmaktadır. Bu doğrultuda gerçekleştirilecek dijital dönüşüm; şeffaf vergileme süreçleri, gönüllü uyumunun artırılması, vergi idarelerinin paydaşlarla işbirliğinin güçlendirilmesi, dijital ekonomi ile bütünleşik bir vergi sistemi, verginin tabana yayılması ve optimal vergileme ilkelerinin hayata geçirilmesine yardımcı olacaktır.

Büyük veri analitiğini vergi sisteminde kullanılması için hükümet öncelikle yasal altyapıyı uyumlaştırmalı, mükellefler için uyum stratejileri belirlemeli, yönetim süreçlerini güncellemeli, fiziki, teknik ve personel yapısını yetkin hale getirmelidir.

Son olarak, Cumhurbaşkanı'nın ‘Ekonomi Reformları’ kapsamında tüm mükelleflere 7/24 hizmet verebilen “Türkiye Dijital Vergi Dairesi”, “Dijital Vergi Asistanı” ve “Dijital Vergi Denetimi” uygulamalarının hayata geçirileceği açıklaması, Hazine ve Maliye Bakanlığının dijital teknolojilerden yararlanma bağlamında atacağı ilk adım olarak düşünülebilir.

6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunundaki amaçlar ile sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerezler kullanılmaktadır. Detaylı bilgi için çerez politikamızı inceleyebilirsiniz.