Önce yol yordam

Ak Parti Genel Başkan Yardımcısı Ekrem Erdem''in (2011 Haziran seçimi için o da aday) referandum öncesine rast geldiğini sandığım bir açıklaması ile karşılaştım. Hedeflerinin seçmenin yüzde 10''unu partiye üye yapmak istediklerini açıkladıktan sonra o gün itibariyle 3 milyon 803 bin 619 kişinin partilerinin üyesi olduğunu hatırlatıyordu.

Erdem''in aynı konuda daha sonra yaptığı bir açıklamasında ise üye sayısının 5 milyonu geçtiği belirtiliyordu. Fena bir skor değil doğrusu; ”seçmenin yüzde 10''unu” partili yapmaya az kalmış…

Sonra ekranın karşısına geçip CHP''nin kaç üyesi olduğunu -tamı tamına- öğrenmeye çalıştım. Bu partinin üye sayısı da Şubat 2011 itibariyle 852 bin 422 gibi Ak Parti''ye oranla bayağı düşük ama hiç de küçümsenmeyecek bir sayıya ulaşmış.

Bu sayıları niçin veriyorum? Bu parti üyelerinin üyelikten gelen en tabii haklarına nasıl el konulduğunu hatırlatmak için.

Hakkını yemeyelim; CHP 29 ilde önseçim yaptı bu dönem. Ve bu illerdeki aday sıralamasını (önceden belirtilen birkaç “kontenjan adayı sırası” dışında) bu illerde ikamet eden on binlerce parti üyesi yaptı. Dolayısıyla önceki gün ülke halkını saat 17''ye kadar ekran başında bekleten “büyük ikramiye çekilişi sonuçları” bu 29 ilin adayları açısından çok daha az bir öneme sahipti. Bu 29 ilin adayları “büyük gün”ün hiç değilse iki hafta öncesinden seçim çalışmalarına başlamışlardı bile.

81 ilin 27''sinde önseçim kararı almak tabii ki yeterli bir karar ve düzenleme değil. Ama doğrusu, aday listesine Mehmet Haberal ve Sinan Aygün gibi isimleri (hem de sıralamada “baba yerlere”) yerleştirmek gaflet ve dalaletine düşen CHP''nin sınırlı da olsa aldığı bu önseçim kararını takdir etmemiz gerekir.

(Mehmet Haberal, deyince aklıma geldi: Ben zamanında bu ismin malum süreç içinde başına gelen olayları iki yazı ile değerlendirmiş ve hakkında kaleme alınan sağlık raporlarını (sonuncusunu değil) ilişkin “Hekim raporlarına da mı inanmayacağız?” mealinde desteklemeyi seçmiştim. Ama şimdi görüyoruz ki, “yerinden kımıldatılırsa ölür” diyen o raporlar CHP''nin nazarında da geçersizmiş. Meğerse Haberal -hemen herkesin işaret ettiği gibi hem de Zonguldak''tan- milletvekili çıkacak derece “sağlıklı” birisiymiş. Önceden bana ve benim gibi düşünenlere bundan büyük kazık atılır mı? Bizi bir “yalan”ın savunucusu durumuna düşüren CHP Parti Meclisi''ne yazıklar olsun…)

Neyse, biz dönelim asıl konumuza:

“Önseçim”in demokrasilerin niçin olmaz ise olmazı olduğunu uzun uzadıya anlatmak gerekmez. Bir siyasal partinin bir yandan üye sayısını olabildiği kadar çoğaltmaya yönelmesi ama diğer taraftan da bu üyeleri (de) toplumun büyük çoğunluğu gibi aday listelerine ilişkin bilgileri edinmek için ekran başına kilitlemesi doğru bir seçim midir? Takdir edersiniz burada aday listelerinin bir kişi, birkaç kişi, daha geniş bir komisyon olmadı daha daha geniş bir komisyon tarafından yapılıyor olması “önseçim”i vazgeçilmez demokratik bir ilke olarak görüyorsak fark etmez. Buna sanırım kimse itiraz edemez. Yeryüzünün bütün demokrasilerinde bu iş böyle yürüyor çünkü. Parlamenter sistemlerin ağırlıkta olduğu Avrupa gibi başarılı başkanlık sisteminin tek örneği olan ABD''de de durum bu.

Üç yıl önce Fransa''da yapılan bir oylamadan söz etmiştim. Bu ülkede Sosyalist Parti''nin başına kimin geleceğini belirlemek için partinin 3200 seksiyonunda parti üyelerinin yarısından çoğu (ilk turda 137. 741 üye) partinin başına Martine Aubry mi yoksa Segolen Royal mı geçsin diye sandık başına gitmişti. Yıllık 20 euro tutarındaki aidatlarını ödeyen parti üyeleri partilerinin geleceğini kime temsil edeceklerine karar vermişlerdi.

Bu söylediğim Avrupa''dan bir örnek. Peki ya “Başkanlık Sistemi”nin vatanı ABD''da durum farklı mı? Bu ülkede siyasete soyunan birisi seçime girdiği eyaletteki üyelerin -ya da doğrudan bu iş için kayıt yaptıranların- oylarını almadan listeye girebiliyor mu? Bu ülkede Başkan olmayı kafaya takmış adayların çok kademeli nasıl bir eleme sisteminden çıktıklarını bilmiyor muyuz?

Demek ki, demokrasilerde bir partinin üye sayısını olabildiğince artırmaya çalışması, aktif siyasete girecek adaylarını ancak “önseçim” yoluyla belirlemesi durumunda anlamlı bir çaba olabilir.

Hep söylendiği gibi biz de bir “demokrasi” isek, bizim neyimiz eksik? Ayrıca takdir edersiniz ki “önseçim” yönteminin “kanun zoruyla” yapılacağı günleri de beklememek gerekir. Oysa Türkiye ne yazık ki bu “önseçim” konusunda çok daha ileriye gideceği yerde daha da geriye düşmüştür. Çocukluk dönemimin “önseçim”lerini hatırlıyorum. Tamam o günler de seçimi yapanlar parti üyeleri değil delegelerdi. Ama yine de önseçim gününün şehirde nasıl bir heyecan dalgası yarattığını hatırlıyorum.

Önümüzdeki seçim hangi tarihte olacağını bugünden bilemeyiz. Ama bütün partilerin bugünden bu seçim için mutlaka -eğer demokrasiyi ciddiye alıyorsak- “önseçim”e gideceklerini açıklamasını bekleriz.