Sıradanlığın ürkütücü gücü...

Sıradan bir seyahat sırasında tanıdığım ''sıradan'' bir avukatı Öcalan davası boyunca ekranlarda izlemek hayatımın en ilginç deneyimlerinden birini yaşattı bana. Seyahatim sırasında bir Anadolu kasabasında tesadüfen karşılaştığım o avukat, tanışıklığımız boyunca görgüsü ve tevazusuyla belli bir etki bırakmıştı üzerimde. Bütün hayat tecrübesine rağmen ''görünür'' olmaktan kaçınan tutumları ise ayrıca etkileyiciydi. Hatta bir daha aynı yere yolum düşerse O''na uğramayı ihmal etmemem gerektiğini kendi kendime tembih etmiştim. Birgün aniden ekranlarda gördüm o şahsı. Öcalan davası sırasında televizyondan televizyona koşan bir ''cengaver'' görünümündeydi. Görünürleşmek için kendi kabından taşmaya çalışan bir aşırılık her hareketinde gözlemlenebiliyordu. Öcalan''ın işlediği ''insanlık suçları''nı gündeme getirmenin ve canı yanmış insanların acısına ortak olmanın ''ötesinde'' ve bunu geride bırakan bir aşırılıktı bu. Acıdan kendine pay çıkarmaya çalışan, merhameti bir ''fırsat''a dönüştüren ''sırnaşık bir milliyetçilik'', ''sulu bir vatanseverlik'' o sade hayatı, mahçup vücut dilini ve tevazuyu silip götürmüştü sanki...

İlerleyen günlerde sıradan bir gezi sırasında tanıştığım avukatın ''sıradanlığının'' ne kadar tehlikeli olduğunu televizyon ekranlarından sokaklara taşan ya da pompalanan ''kaba milliyetçiliğin'' anonimleşme yeteneğini gördüğüm anda farkettim. Acıyı politakaya çok kolay dönüştürebilen anonim bir ''ölüsevicilik'' sarıyordu sokakları. Görünüşte bir ''insanlık suçlusu''nun cezalandırmasına dokunan, ama esasını toplumsal bir histerinin, irrasyonel bir arınma duygusunun ve absürd bir intikam seferberliğinin oluşturduğu ''sıradanlığın'', her türlü makro ve mikro iktidar karşısındaki tapınmacı yüzü bütün çıplaklığıyla ortalığa dökülüyordu. Ve benim seyahatim sırasında mütevazı yaşamı içinde fotoğrafladığım avukat tanıdığım, böyle bir kare içinde yer alınca, anonimleşme kabiliyeti en yüksek bir intikam makinesine dönüşüyordu.

Sıradan bir hatıramın böylesi bir yorumla buluşması, Öcalan davası sırasında şehit aileleri lehine ''müdahil avukat'' olarak duruşmalara takılanlardan birinin Mehmet Ali Ağca''nın gönüllü avukatı olduğunu geçenlerde televizyon haberlerinden duymam üzerine oldu. Hayır, aklınıza gelen doğru değil, yukarıda bahsettiğim avukatla Ağca''nınki aynı kişi değil. Fakat ''anonim milliyetçiliğin'' sınırtanımazlığı bakımından ikisi müthiş bir benzerlik gösteriyor. Şehit ailelerinin avukatlığını üstlenmiş ama bunu bir şekilde bir intikam seferberliğine, anonim bir acı kutsamasına ve ''merhametin politikleştirilmesine'' dönüştürmüş bir çerçevenin aktörlerinden birinin bir ''tetikçi''yi, sıradan bir suikastçıyı savunmaya girişmesinin, toplumsal hafızada yarattığı ''zincirleme reaksiyonun'' bu ülkede karşılık geldiği düzeyin yaygınlığından ve bulaşıcılığından bahsediyorum.

Bu ''network'' yoluyla yaygınlaşan ve egemenleşen insanlık suçlarına ya da canilere karşı bir hassasiyetin gelişmesi değildir. Yaygınlaşan, egemenleşen ve her ''sıradan'' olayda ''upgrade'' edilen, haklı tepkileri manivela gibi kullanarak başka yerlere sıçrayan farklı birşeydir. Üstelik bunun sistemik bir biçimde olmaması, ''kendiliğinden gelişmesi''; hiçbir ''devletlu'' kablo bağlantısına ihtiyaç duymaksızın çalışan bir ''network''a sahip olması ürkütücüdür...