bazı hatâlar
00:00, 16/06/2014, Pazartesi • Yeni Şafak Haber Merkezi
sevgili okuyucularım; dilimizi kullanırken acele ile veya dikkatsizlik sebebiyle düştüğümüz bazı hatâlar arasında gurûr kelimesi var.. vatandaş: ''evlâdımın başarısı bana gurûr veriyor'' diyor.. iyi ama, azizim, bu kelime, yani gurûr, böbürlenme hattâ kibir anlamına geliyor.. kendini yüksek bulma duygusuna işaret ediyor.. evlâdının başarısı sana kibir mi getiriyor.. bunu mu söylemek istiyorsun..
evlâdının başarısını ''sağolsun evlâdım bizi mahcup etmiyor.. bize iftihar etme fırsatı veriyor.. hocaları, büyükleri sağolsun'' diyebilirsin.. gurûr duyuyorum demek biraz fazla oluyor.. çiğlik alâmetine delâlet ediyor..
gurûrla ilgili bazı kavramları da bu arada hatırlayalım:
dârulgurûr: gurûr evi (yani bu dünya)
gurûrucivânî: gençlik gurûru
gurûrutâat: ibadetten gelen gurûr
nahvet: gurûr, kibir, büyüklenme
tekebbür: kibirlenme, kurulma
taazzum: azamet taslama, büyüklük taslama
nahvetfürûş: büyüklük satan
*
kıyas edâtı (karşılaştırma edâtı)
''tutucular ne barış andlaşmasını, ne de bu andlaşmayı tasdik etmiş olan cumhuriyeti kabul ediyorlardı..''
olabilir ama maksadı daha kesin anlatmaya muktedir olan cümle şöyle olmalıdır:
''tutucular ne barış andlaşmasını ne de bu andlaşmayı tasdik etmiş olan cumhuriyeti kabul etmiyorlardı..''
yani ''ne... ne de...'' kelimelerinden ibaret olan karşılaştırma edâtının kullanıldığı cümleler bazen olumlu (müsbet) bazen de olumsuz (menfi) fiillerle kullanılır.. muradedilen mânâyı hangi fiil (olumlu veya olumsuz) kuvvetli ifade ediyorsa o fiil kullanılmalıdır..
*
zarf yapan ( -en) (-ten) ekleri
kâffe: hep, bütün, cümle demektir..
kâffeten: deyince hepsi, bütünü, cümlesi demiş oluyoruz.. cümleten demiş oluyoruz..
bazı metinlerde kâffeten ve katibeten (ka kalın söylenecek) şeklinde söylenir ki, katibeten kelimesi aynen kâffeten kelimesi gibi bir zarftır..
kâffeten: bütünü, hepsi, cümlesi anlamındadır..
katibeten (ka kalın okunacak): tamamiyle, cümleten, kâffeten anlamına gelir.. (meselâ: anlama kuvvet vermek için diyebiliriz ki: ben vazifemi, üzerime düşeni kâffeten ve katibeten yerine getirmiş bulunuyorum..)
katibe kelimesi, hep, bütün, cümle mânâsı verir ve isimdir.. sonuna ( -ten) eki getirilerek katibeten yapılmış ve tamamiyle, cümleten mânâsına kavuşturulmuş olur.. sonu e sesli harfi ile biten isimler –en ekiyle zarf yapılmak istenince, (cümle – cümleten), (kâffe – kâffeten), (katibe – katibeten), (madde – maddeten) şekline girer.. yani (-en) eki araya bir t harfi alarak ( -ten) haline gelir.. madden demek yanlıştır.. maddeten diyeceksiniz.. manen ve maddeten diyeceksiniz.. aynen (hakikat – hakikaten) (kast – kasden), (inâyet – inâyeten) kelimelerinde olduğu gibi...
*
bir tedbir ve bir teennî
sevgili okuyucularım; bir kusur işleyen, hep kusur işleyecektir diyemeyiz.. tecrübe; hatâlarımızdan ders çıkararak biriktirdiğimiz ibretlerden ibaret bir hazinedir.. mâlûmdurki gençlik acemilik çağıdır.. ne kadar zekî, başarılı ve iyi huylu olsa da genç bir insanın, daha evvel o fiilleri işlememiş olması sebebiyle isabetli ve isabetsiz dersler halinde birikmiş olan tecrübesinin miktarı azdır.. yaşadıkça ömrü faaliyet içinde yürüdükçe bu tecrübeler, madde madde birikecek, ona bir kendine güven sağlayacaktır.. son zamanlarda sadece gençler değil, yaşı ilerlemiş kişiler bile gurûr kelimesini yanlış kullanmaktadır.. ''yaptığım işten, yahut bu hareketimden gurûr duyuyorum'' diyor.. gurûr kibirli olmaya çok yakın bir kavramdır.. yukarıda bunun nasıl yanlış kullanıldığını açıkladık..
şimdi de mânen ve fiilen irtikabedilen hareket ve tavır hatalarına temas edelim:
insanoğlu bir hatâlar.. isabetli ve isabetsiz fiiller silsilesini örmekte olan canlı bir varlıktır.. bu itibarla bir kusur işleyen insanın o kusuru demin de söylediğimiz gibi yine işleyeceği hakkında peşin bir hüküm sahibi olamayız.. halbuki bazı insanlar kusurlu kişinin hep kusur işleyeceği zehâbına ve kanaâtine sahip bulunmaktadır.. hatâ buradadır.. insanoğlu vakit geçtikçe.. yaşlandıkça.. saçları ağardıkça.. olgunlaştıkça.. eski hatâlarından kurtulmakta ve arınmaktadır.. hayat ve gerçekler onu pişirmektedir..
o itibarla insanımız ve insanlarımız birbirleri hakkında hüsnüzanda bulunmalıdırlar.. bir kusur bir insanın üzerinde yapışıp kalmaz.. zaman onu arındırır, yıkar ve yokeder..
şimdi de afiv (afv) yani af.. affetmek.. hoşgörü.. hoşgörmek.. müsamaha.. şefkat.. merhamet.. adâlet.. gerçekçilik.. iyilik.. erdem.. gibi kavramlarla yaşamak ve bu kavramların hakkını vermek ve aramak: şu anda hatırlatmak istediğimiz hadiseler bundan ibarettir.. evvelâ duymak.. düşünmek.. hayal etmek.. niyet etmek.. sonra da bunların hakiki varlıklarına ulaşmak.. hedefimiz bu olsa gerektir.. sevgili okuyucularım...
Sitemizde çerezlerle kişisel verileriniz işlenir. Zorunlu çerezler dışındaki analitik ve pazarlama çerezleri yalnızca açık rızanızla kullanılır. Ayrıntılar: Çerez Aydınlatma Metni.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.