dilimizin en büyük sözlüğü

sevgili okuyucularım, okuyan yazan dinleyen her insanın başvurmak zorunda olduğu ilk kitap sözlük''tür.. eski tabiriyle “lügat”..

öğrenciler.. ilkokul, lise, üniversite, meslek okulu öğrencileri.. kütüphane okuyucuları.. resmî dairelerde görevli memurlar.. büyüklü küçüklü askerî birlikler.. özel şirketler.. fabrikalar ve imalâthaneler.. barolar.. sivil toplum kuruluşları.. sosyal, ekonomik, san''at ve kültür amaçlı çeşitli vakıflar.. dernekler.. sendikalar... ve nihayet sanatların, mesleklerin her dalında yetişmiş ve yetişmekte olan kişiler.. her allahın günü bir lügata (bir sözlüğe) müracaat etmek zorunda kalan kurumlar ve şahıslardır..

sözlük olmadan yeni kelime öğrenemezsiniz.. sözlük olmadan yazdığınızın doğruluğundan emin olamazsınız..

halkımızın, okumuş yazmış tabakanın ve resmî veya özel her çeşit kurumlarımızın dilimizi hatâsız kullanmasını, hergün daha mükemmel yazar ve konuşur hâle gelmesini sağlamak için elde, masada, kitaplıkta iyi hazırlanmış bir lügat bir sözlük bulundurmak zorunda olduklarına şüphe yoktur.. dilimizin doğruluğu ve güzelliği için sözlüğe bakmak alışkanlığı edinmek, ayni zamanda şahsî gelişmemiz ve başarımız için de elzem olan sağlam bir tedbirdir..

dilimizin ilk geniş lügatı, hüseyin kâzım kadri''nin ilk iki cildi 1928''de, son iki cildi de 1942''de çıkarılan 4 ciltlik “büyük türk lugatı”dır.. 1928''de çıkan ilk iki cilt eski harflerde yayınlanmıştır.. kelimeler eski türkçenin harf dizimine uygun bir sıra ile yazılmıştır.. ayrıca bu eserin artık mevcudu kalmamıştır.. büyük kütüphanelerde ancak bulabilirsiniz..

şemseddin sami''nin “kamusutürki”si muhtelif zamanlarda “büyük türkçe lügat”, “türkçe sözlük” gibi isimler altında değişik yayınevleri ve gazeteler tarafından neşredilmiştir.. orta büyüklükte bir kitaptır..

daha sonraları, 1960''lardan sonra değişik zamanlarda ferid develioğlu''nun “osmanlıca-türkçe ansiklopedik lügat” adıyle, türdav''ın da osmanlıca türkçe ansiklopedik büyük lügat adiyle yayınladığı eserler kültür âleminde bir ihtiyacı karşılamış bulunmaktadır.. bu iki eser de vasat büyüklükte tek ciltlik kitaplardır..

dil kurumunun değişik zamanlarda yayınladığı “türkçe sözlük” ise gün geçtikçe daha genişleyen bir özelliğe sahiptir.. fakat tek kitaptan ibarettir..

bundan başka rahmetli ilhan ayverdi''nin bazı akademisyenlerin katkısıyle hazırladığı üç ciltlik “kubbealtı sözlüğü” son yayınlanan eserlerdendir.. oldukça geniş bir kelime kadrosuna sahiptir..

dilimizin en son ve en büyük sözlüğü ise, “ötüken neşriyat” kurumu tarafından yayınlanan ve yaşar çağbayır''ın 30 senelik bir emek ve incelemesi sonunda hazırlanmış bulunan 5 ciltlik “ötüken sözlüğü”dür.. aşağı yukarı 250 bin kelimeden ibaret bir büyüklüğe sahiptir.. islâmiyetten evvelki türkçemizden kalma; arapça''dan, farsça''dan alınma; yunanca, lâtince, italyanca, ermenice ve diğer batı dillerinden gelen kelimelerin hemen hepsini kadrosu içinde topladığı anlaşılmaktadır.. diğer sözlüklerde bulamadığım bazı kelimeleri “ötüken sözlüğü”nde arayıp bulabildiğimi kaydetmeliyim..

bu eserden millî eğitim bakanlığı''nın bütün okullarında; devlet dairelerinin her bölümünde, her şubesinde; şirket, vakıf ve ticarî kuruluşların da bütün birimlerinde istifadeye hazır halde birer takım bulundurulması; eğitim, öğretim hizmetlerinin ve kültürümüzün gelişmesi, yazışmaların selâmeti bakımından gereklidir..

yaşar çağbayır''ı bu büyük eseri hazırlayarak dilimize ve milletimize yaptığı hizmet için tekrar yürekten kutluyorum..

kültür ve millî eğitim bakanlarının bu zâta ödül verilmesi gibi bir vazifeyi yerine getirmekte daha fazla gecikmemesi gerektiğini sayın nimet çubukçu''ya ve sayın ertuğrul günay''a hatırlatmak isterim..