1961 yılından beri türkiye zaman zaman koalisyon hükümetleri ile idare edilegelmiştir.. 27 mayıs 1960 ihtilalinden sonra yapılan seçimler sonunda tek parti hükümet kuracak bir ekseriyet sağlayamadığı için iki büyük parti adalet partisiyle, cumhuriyet halk partisi; 60-70'er sandalye kazanan osman bölükbaşı'nın (millet partisi) ve ekrem alican'ın (yeni türkiye partisi) ile oturup anlaştılar ve bir koalisyon hükümeti kurdular.. başbakanlığa da 77 yaşındaki ismet inönü'yü getirdiler.. cumhurbaşkanlığı
1961 yılından beri türkiye zaman zaman koalisyon hükümetleri ile idare edilegelmiştir.. 27 mayıs 1960 ihtilalinden sonra yapılan seçimler sonunda tek parti hükümet kuracak bir ekseriyet sağlayamadığı için iki büyük parti adalet partisiyle, cumhuriyet halk partisi; 60-70'er sandalye kazanan osman bölükbaşı'nın (millet partisi) ve ekrem alican'ın (yeni türkiye partisi) ile oturup anlaştılar ve bir koalisyon hükümeti kurdular.. başbakanlığa da 77 yaşındaki ismet inönü'yü getirdiler.. cumhurbaşkanlığı makamına ise milli birlik komitesinin devlet başkanı yaptığı orgeneral cemal gürsel seçilmiş bulunuyordu.. hükümeti teşkil eden partiler dışında t.b.m.m. de muhalefet vazifesi yapacak başka bir parti mevcud değildi.. yani koalisyon kabinesi, muhalefetsiz bir siyasi mekanizma halinde memleketi yönetiyordu.. daha sonraları ekrem alican'ın bana anlattığına göre, osman bölükbaşı gece yarısı telefonu açar: “alican, falan bakanınız şöyle bir icraat yapmış, olur mu bu? lütfen bu adamı ikaz edin derhal hatasını düzeltsin” şeklinde müdahelede bulunmakta imiş.. alican başbakan yardımcısı olarak hükümettedir.. ama bölükbaşı ısrarlara rağmen kabineye kendisi girmemiş.. millet partili milletvekillerinden bazılarını hükümete bakan olarak vermiştir.. meselâ hukuk hocası abdülhak kemal yörük adalet bakanı idi.. o günlerde seçimler nısbî temsil usulü ile yapılmakta idi.. bu usulle yapılan seçimlerde partilerin ülke çapında aldıkları oy nisbetine yakın oranlarda parlamentoda temsil edilmesi mümkün olabilmekte idi.. çoğunluk sistemine göre yapılan seçimlerde ise bir parti mecliste salt çoğunluğu kolayca elde edebildiği için tek parti hükümeti kurulması daha kolay sağlanabiliyordu..
koalisyon hükümetlerinin başlıca sakıncası ve sıkıntısı; başlangıçta işbirliğinin ve uzlaşmanın kolayca temin edilememesidir..
koalisyon partilerinin programlarındaki farklılıklar.. dünya görüşlerindeki ayrılıklar.. siyasi tartışmalar ve karşılıklı propaganda konuşmalarının bıraktığı izler.. partilerin biraraya gelmesinde zorluklar doğurmaktadır.. bu zorluklara rağmen, ülkeyi hükümetsiz bırakmamak mecburiyeti, her partiyi bu mecburiyeti ve sorumluluğu yüklenmek ve benimsemek suretiyle hareket etmeye sevk edecektir..
yani, tbmm de sandalye kazanmış partiler bir şekilde anlaşmak ve hükümeti kurmakla mükelleftirler..
hükümeti kuramamak, seçimlerin yenilenmesi gibi bir alternatifi önümüze getirmektedir.. meclisin buna karar vermesi ise pratikte kolaylık vadeden bir hadise değildir.. meclise yeni seçilmiş milletvekillerinin, yeni bir yorgunluğu ve seçim çalışmasını göze alması imkânsız denecek kadar zordur.. göze alsalar bile yeniden meclise girme garantisi mevcut değildir..
bu mevzuda parti genel merkezlerinin otoritesi de milletvekillerini etkilemeye kâfi gelmeyebilir..
bütün bunlara rağmen koalisyon hükümetlerinin bunalım ve kriz zamanlarında başarılı neticeler aldığı da görülmüştür..
1960'lı yılların ilk yarısında hüküm süren koalisyon hükümeti zamanında (silahlı kuvvetler birliği) başkanı talat aydemir'in bir sene ara ile iki defa ihtilâl yapma teşebbüsü bastırılmış; sonunda talat aydemir iki arkadaşıyla birlikte ölüm cezasına çarptırılmıştır.. fevkalâde şartlarda bile koalisyon hükümeti ciddi bir karar almaya muvaffak olmuştur.. o zamanki söylentilere bakılacak olursa, yassıada'da idam kararı verildikten hemen sonra kararın milli birlik komitesi tarafından tasdiki yapılmadan talat aydemir'in telefonla yassıada savcısına verdiği emir neticesinde menderes, fatin rüştü zorlu ve hasan polatkan idam edilmiştir.. talat aydemir'in bu emri vermesine sebeb ise menderes idam edilince memlekette karışıklıklar çıkacak, silahlı kuvvetler birliği'de bunu bahane ederek koalisyon idaresine el koyacaktır.. kulislerde bu türlü söylentiler dolaşmıştır.. ekrem alican'ın bana anlattığına göre, hem başbakan ismet inönü, hem de hükümet; devlet reisi cemal gürsel'e mektup yazarak menderes ve arkadaşlarının idam edilmemesini talebetmişlerdir.. tarih elbette ki gerçeği kaydedecektir..
milletvekillerinin yaptığı yeminlerin anlamı düşünüldüğünde, her milletvekilinin, yurdu ve milleti için en zor vazifeleri bile yüklenmekten çekinmeyeceğine şüphe yoktur.. meclisin değerli üyeleri gereken düşünce ameliyesinden sonra elbette ki oturup anlaşacak ve hükümeti kuracaklardır, diyoruz.. ve kendilerine başarılar diliyoruz.
#koalisyon hükümetleri
#fatin rüştü zorlu
#hasan polatkan
