Bazı kapılar, umduğumdan çok daha kolay açılıyor. Geçtiğimiz pazar günü -15 Kasım 2026-, Şam’da nasip olan bir ziyaret, tam da bu duruma örnekti. Tarihî surların hemen kuzeybatısında, Osmanlı döneminde “İstanbul es-Suğrâ” (Küçük İstanbul) unvanıyla şöhret bulan Sârûcâ semtini adımlamaya başlamadan evvel, Eyyûbiler döneminden kalma eş-Şâmiyyetu’l-Kubrâ Medresesi’ne uğramıştım. Haziredeki türbeleri yokladım, hepsi kapalıydı. Burada özellikle bir kabri uzun zamandır ziyaret etmek istiyordum. İkindi namazını kıldıktan sonra -doğrusu hemencecik müsaade edeceğini de pek ummadan- imam efendiye “Sittu’ş-Şâm’ın kabrini görmeme izin verir misiniz?” diye sordum. Adam büyük bir muhabbet ve samimiyetle beni türbeye götürdü, epey köhnemiş kapısını açtı, içeri buyur etti.
İşte şimdi Sittu’ş-Şâm’ın, yani Salahaddîn Eyyûbî’nin kız kardeşi Fâtıma binti Necmuddîn’in baş ucundaydım. Kendi dönemindeki olağanüstü hizmetleri, ilmi, takvası ve güçlü şahsiyeti sebebiyle “Şam’ın hanımefendisi” anlamına gelen Sittu’ş-Şâm unvanıyla taltif edilen bu sıra dışı kadının hayatına daha yakından bakmaya değer:
* Babası, amcası, ağabeyleri, kocası, oğlu, yeğenleri, kuzenleri vb. derken, Eyyûbî hanedanından tam 35 hükümdarla akrabaydı,
* İlk evliliğini Muhammed bin Ömer bin Lâçin adlı bir zatla yaptı. Oğulları Husâmuddîn’in doğumunun hemen ardından kocası vefat edince, bu defa amcası Şirkûh’un oğlu Nâsiruddîn Muhammed’le evlendi,
* 1175’ten itibaren Humus valisi olarak görev yapan Nâsiruddîn’in 1186’da aniden ölümüyle yeniden dul kaldı; kocasından intikal eden muazzam servetle kendisini hayır işlerine adadı,
* Oğluyla hacca giden Sittu’ş-Şâm, ertesi yıl Hıttîn Savaşı’nın kazanılmasından sonra eş-Şâmiyyetu’l-Kubrâ Medresesi’ni inşa ettirmeye başladı. Medresenin yeri olarak da Nûreddîn Zengî’nin komutasında Haçlılarla savaşırken 1148’de şehit düşen en büyük ağabeyi Şâhinşâh’ın gömüldüğü mevkiin etrafını seçti,
* 1191’de tamamlanan medresenin haziresine 1180’de vefat eden ağabeyi Fahruddîn Tûrân Şah ve kocası Nâsiruddîn Muhammed’in kabirlerini de naklettirdi,
* Sittu’ş-Şâm, aynı yıl sevgili oğlu Emir Husâmuddîn’in ölümüyle sarsıldı. Dayısı Salahaddîn’le birlikte Hıttîn Savaşı’na katılan Husâmuddîn, daha sonra Nablus’un fethiyle görevlendirilmişti. Husâmuddin, Tûrân Şah ve Nâsiruddîn Muhammed’le aynı türbeye gömüldü,
* Kurduğu medresenin daha sonra da yaşaması için Şam’ın başkadısını mütevelli heyeti başkanlığına getiren Sittu’ş-Şâm, çok sayıda gayrimenkul ve araziyi de külliyenin ihtiyaçları için vakfetti,
* Kendisi aynı zamanda Şâfiî mezhebinin önde gelen hanım âlimlerinden biri olarak şöhret buldu,
* Haçlılarla devam eden savaşlarda yaralananlar için sur içinde tesis ettirdiği hastane, İslâm tarihinin ilk askerî hastanesiydi,
* 1220’deki vefatına dek, Emevî Camii’nin hemen güneyindeki eviyle şehrin farklı noktalarında yaptırdığı eserleri arasında mekik dokuyan Sittu’ş-Şâm, fakir fukaraya kol kanat germesiyle, Şam halkı tarafından çok sevildi,
* Vefatının ardından, vasiyeti uyarınca, oğlu Husâmuddîn’in medfun bulunduğu kabre defnolundu.
Türbeden ayrılırken, bu muhterem İslâm hanımefendisine olan hürmetim daha da artmıştı. Kabrini ziyaret, adeta canlıyken huzuruna varmak gibiydi. İmam efendiye, normalde kapalı tutulan bu anlamlı mekânı görmeme müsaade ettiği için birkaç defa teşekkürlerimi sundum. Yaptığı mukabeleden, onun da Türkiye’den gelen biri olarak Sittu’ş-Şâm’ı tanımama ve kabrini ziyaret isteğime şaşırdığı anlaşılıyordu.
Böyle kutlu öncüleri nasıl tanımayalım, nasıl sevmeyelim?
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.