Bizde olmayan

Milliyet yayın koordinatörü Umur Talu, Yargıtay başkanı Sami Selçuk''un konuşmasından sonra genel çizgisine uygun olarak özgürlükçü cephede yer aldı. Bir yazısı üzerine, başka bir gazetenin yazarı kendisini arayıp, "Bugünkü yazın harikaydı" demiş. Umur Talu olayı anlatırken hâlâ şaşkındı: "Ben bu iltifattan bir şey anlamadım, çünkü o arkadaş, aynı gün, benimkinin tam tersi bir yazı yazmıştı..."

Bizim basının bugünkü durumunu daha iyi yansıtacak bir örnek bulunamaz. Düşündüklerinin tam tersini yazmak zorunda kalmak ne büyük bir azap olmalı! Basının köşe başları fikir ve inançlarına aykırı yazılar yazmakta bir beis görmeyen, sorulduğunda, "Bana kimse karışmıyor, yazılarımı bağımsızca yazıyorum" demekten de çekinmeyen kişiler tarafından tutulmuş bulunuyor... Cumhuriyet yazarı Oral Çalışlar, "Kimse istediği gibi yazdığı iddiasıyla karşıma çıkmasın" dedi. Ona göre, her gazeteci, tam yedi ayrı baskı altında hissederek yazıyor yazılarını...

Türkiye Gazeteciler Cemiyeti, ''medyada özeleştiri'' diye özetlenebilecek bir konuyu tartışmaya açtı önceki gün; ''ombudsman'' kurumunu tanıtmayı da konunun içine katarak... Ombudsmanlık Kuzey Avrupa ülkelerinde ortaya çıkmış bir kurum; tüketici memnuniyetine önem veren kurumlar, kendilerini gözlemleyip eleştirsin diye birini görevlendiriyorlar. Bağımsızlığı ön planda olan ombudsman uygulaması özellikle medya sektöründe yaygınlaşıyor. Bizde de, Milliyet gazetesi, bu uygulamayı altı ay önce başlattı ve Yavuz Baydar''ı bu göreve getirdi. Yavuz, bizzat karşılaştığı veya okur tarafından dikkatine getirilen yanlışları haftada bir kendisine ayrılan sütunda sergiliyor...

Tahkim konusunu tartışırken, Milliyet yayın yönetmeni Yalçın Doğan''ın, birinci sayfadan yayımladığı bir yazıyla, "Yazarlarımız istediğini yazmakta serbest, biz haberlerde tahkim yanlısıyız" diye ilân etmesini eleştirmiştim. Bazı Milliyet okurlarının da eleştirileri üzerine, Yavuz Baydar, yayın yönetmeninin tavrının yanlış olduğunu sayfasında belirtti. Yalçın Doğan kendisini tekzip eden satırlara ses çıkartmamış...

Tabii eleştirilen herkes onun kadar olgun değil; gazetenin sayfa sorumlularından biri, bir fotoğraf kullanımı sebebiyle eleştirildiğinde, buna, kendi sütununda hakarete kadar veren ifadelerle cevap verdi. "Yayımlanana kadar kimsenin görmemesi" ilkesiyle çalışan ombudsmanın sayfasına, ilk ay, müdahale girişimleri bile olmuş...

Sempozyumda konuşmacıydım, ama ''medyada etik'' başlığı altına sokulabilecek tartışmalara katılan meslektaşların neler anlatacaklarını daha çok merak ediyordum. Hürriyet ve Sabah''tan temsil düzeyinde isimler de vardı listede, fakat gelmediler... Katılanlar, bu konularda elden geldiği kadar titizlik göstermesiyle tanınan kişilerdi zaten...

Gazeteciler Cemiyeti, ülkelerinde ombudsman olarak çalışan üç yabancı meslektaşı da dâvet etmişti konuşmacı olarak. Amerikalı Michele McLellan, Fransız Didier Epelbaum ve İspanyol Roger Jimenez''i biraz da kurgu film izler gibi dinledim. Söz sırası bana geldiğinde de, "Yabancı meslektaşları dinlerken kendimi başka bir gezegende sandım" demekten kendimi alamadım. Onlar başka dünyada, biz başka bir mekândayız...

Türk medyasının genel seviyesini ''ıslahı gayr-ı kâbil'' görüyorum ben; hem evrensel hastalıklarla mâlul, hem de bize özgü rahatsızlıkları var.

Türkiye tabular ülkesi, bu yüzden gazeteci belli konulara giremiyor, belli kişiler ve kurumlar hakkında yayın yapamıyor. Sami Selçuk''un ıcığını cıcığını çıkardı medya. "Devletin bugünkü halinden utanıyorum" diyen DPT müsteşarı Orhan Güvenen, ertesi gün, kocaman bir fotoğrafı ve "Esas biz senden utanıyoruz" başlığıyla bir gazetenin birinci sayfasında buldu kendini. Buna karşılık, güç ve kudret sahibi kişilerin hatalarına değinen yok... Sempozyumda, "Genelkurmay başkanı, ''medya deprem konusundaki askerin fedakârlığından söz etmiyor, çağırın fotoğraf çeksinler, yine gerekeni yapmayanı bana getirin'' dedi, ama onun bu sözlerini meslek örgütlerinin eleştirdiğini duymadım" diyen çıktı, ama bu takılma bile havada kaldı.

Kudret sahiplerini eleştirmek ne kelime, gazete temsilcilerine duyurdukları, "Bugünkü manşetiniz hiç hoş değildi" sözleriyle gazetelerin yayın politikalarına onlar yön veriyorlar... Gözleri devlet ihalelerinde, binbir türlü iş yüzünden devletle içli dışlı patronlar da siyasilerin iki dudağı arasına bakmaktan şaşı durumdalar. Böyle bir ülkede ombudsman kurumu çalışır mı?

Çok uzun yıllar önce, Londra''da bir dil kursunda tartışılsın diye ortaya atılan ''samaritanlar'' konusu aklıma geldi. ''Samaritan'' zora, dara düşenlere yardım eden bir örgüt. İntihar duruma gelmiş kişiler telefon ettiğinde onları hayatın yaşamaya değer olduğuna ikna etmeye çalışır Samaritanlar. Bir İranlı kız, "Bizde de var bu örgüt" diyerek katılmıştı tartışmaya ve eklemişti: "Başında Şahbanu Farah Diba bulunur, intihar edeceğimiz zaman onlara telefon ederiz, bizi vazgeçirirler..." Sıra bana gelince, 1970''li yıllarda Türkiye''den gelen biri olarak, "Vallahi" demiştim, "Ne yalan söyleyeyim, bizde bu tür bir örgüt olamaz; her şeyden önce herkesin evinde telefon yok bizde..."

Ombudsman olması için medyada önce ''etik'' diye bir kaygı bulunması gerekiyor. Bizde o yok işte...