27 Nisan, darbeler ve medya...

Takvim yapraklarını çevirdiğimizde ilkbaharı 'darbe mevsimi'ne dönüştüren müdahaleler karşılıyor bizi. Tarihi, kültürel ve toplumsal hafızayı derinden yaralayan girişimlerin kritik süreçlerindeyse önemli bir yol arkadaşı var: Medya.

27 Mayıs Darbesi'ni yapan askerlerin hedefindeki ilk adres İstanbul ve Ankara Radyosu'ydu. Albay Türkeş'in tok sesi darbenin habercisi olarak radyodan duyuldu. 12 Mart muhtırasına giden süreci Yön Dergisi etrafında toplanarak Kemalizm'i sosyalist bir yönsemeyle tamamlamak isteyen aydınların rolü vardı. Radyo ve TV'den okunan muhtırada "Kardeş kavgasına son vermek" vurgulu ifadeler yer alıyordu. 12 Eylül Darbesini yapan askerlerin hedefinde radyoya ek olarak bu kez TRT Televizyonu da vardı. Genelkurmay Başkanı Kenan Evren'in "Ülkeye barış getirmek için ordu yönetime el koydu" bildirisini, kamuoyu, TRT aracılığıyla öğrendi. 28 Şubat Postmodern darbesi medyanın darbe sürecinde oynadığı aracı rolü terk ederek aktör pozisyonuna geçtiği, bir başka deyişle, gücünü tastamam fark ettiği bir süreçti.

1990 sonrası medyada yaşanan çoğulculuk, gazete sahibi olanların TV sahibi olabilmesi, gazete-tv'nu olanların banka satın alabilmesi ve istediği kamu ihalesine girebilmesi, iyi bir demokrasi için medyada gelişmişliği şart görenlerin beklediği sonucu sağlamamış ve medya demokrasi yerine darbeden yana tavır almıştı. En azından Türkiye için konuşursak medyadaki gelişme demokrasiye yansımamıştı.

Darbe yapan insanla darbeye maruz kalan insan arasındaki temas zorunluluğu kitle iletişim araçlarına devredildiği için yeni darbelerde fiziksel şiddet önceki darbelerle kıyaslanamayacak kadar az oldu. Fakat aynı iddiayı insan psikolojisi açısından ileri süremeyiz. Siyasete asker tarafından yapılan son müdahale bunun tipik göstergesidir.

27 Nisan e-muhtırası, adı üstünde bir 'e' muhtıradır. Yani Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarının internette okuduğu, herhangi bir insanın ne doğrudan ne de dolaylı olarak ona okumadığı, fakat onun okuması için sanal aleme konulan bir yazı… 28 Şubat sürecinden tecrübeli merkez medya 'e' muhtıranın hedefine ulaşabilmesi için de kolları sıvadı. Fakat siyasi irade bu kez muktedirdi. Genel olarak darbelerin aktığı düzleme bakıldığında, askerin siyasete müdahale sürecinde kitle iletişim araçlarının gelişme çizgisini, teknolojideki gelişmeyi takip ettiği görülüyor. Medya-asker ilişkisi medya aleyhine kullanılan bazı kavramların türemesine de yol açtı. "Postal yalayıcısı, Apoletli medya, Emret komutanım, Andıç kuşu, Üniformalı yazarlar" ve benzeri kavramlar bunlar arasında sayılabilir.

Kitle iletişim araçlarının ülkemizdeki gelişiminin darbelerin -yapılma nedeni olmasa bile- yapılış biçimini doğrudan etkilediği görülüyor. Darbeyi yapanlar açısından değil de, darbeye aracılık edenler açısından meseleye bakılırsa darbelerin sivil siyasete zarar verdiği bir gerçektir. Fakat güç kazanan, iktidar alanını genişleten, meşruiyet kaynağı olarak kabul gören 'odak'ın asker olup olmadığı konusunda soru işaretleri varlığını koruyor. Her ne kadar yüzeyde asker güç kazanıyor gibi görünüyorsa da medyanın bir üst yapı olarak asker ve siyaset üstü bir konumu, kendi çıkarları için hesap sorabilecek cüreti gösterecek şekilde, ele geçirdiği açıktır. Kuşkusuz böyle olmasında medyanın iktidar ilişkilerindeki aracı konumunun farkına varması ve bu durumu kendi lehine çevirebilme iradesini göstermesi yatıyor. Böylece siyasi ve askeri iktidarlarla ilişkiler sözkonusu olduğunda medya için öne çıkan tarafsızlık ve bağımsızlık gibi olmazsa olmaz ilkelerden medyanın genişleyen iktidarına doğru hızla yol alınıyor. Yaşanan realitede medyanın bir kısmını iktidarın baskısı altında, diğer kısmınıysa sözcüsü konumunda gösteren değerlendirmeler yapılıyorsa da böylesi yaklaşımlara ve kamuoyunda oluşan yaygın kanaate bakarak medyayı ikincil pozisyonda değerlendirmek medyanın bütün tartışmaları kendi düzlemine taşıyarak oluşturduğu vazgeçilmez ve meşrulaştırıcı iktidarını kaçırmaya neden olabilir.

Medyanın bugünkü tutumuna bakıldığında çift taraflı bir oyunu oldukça iyi oynadığı görülüyor. Bir yandan darbe karşıtı, özgürlük savunucusu gibi görünürken diğer yandan haber ve yorumlarında kafa karıştırıcı, konuyu sulandırıcı, bilgi kirliliğine yol açıcı bir üslup kullanıyor. Bir de şu örnek verilebilir. AK Parti iktidarına muhalif medyanın yayınlarındaki "Başbakan yine medyayı fırçaladı. Bakan muhabir azarladı" mesajını veren haberler bir yandan 'mağduriyet'in sunumunu yaparken diğer yandan sahip olduğu yıpratıcı rolünü devreye sokuyor. Medyanın bu gücünün farkına varan asker ve siyasetçiler arkadaşlarını medyaya kurban vermek noktasında eskisi kadar acele etmeseler de siyasi tarihimiz medya kurbanı isimlerle doludur.

Güç dengelerini gözetirken yaptığı yayınlarda ise mağduru oynarken kendi hanesine güçlendirmeyi başarıyor. Böylece darbelerin beslediği medya düzeni çatallı konuşmaya devam ediyor.