AB vize uygulamasına son versin

Avrupa ülkelerinin Türkiye'deki elçilerine seslenmek istiyorum: Türkiye vatandaşlarının AB ülkelerine gitmek isterken çektikleri vize işkencesinde sizlerin de büyük payı var. Ailesinin bir ferdinin cenazesini almaya gidemeyenlerin, eğitimlerini sürdüremeyenlerin, ailelerini yılladır göremeyenlerin, kapı önünde onurları zedelenenlerin ve sırf elçilik personelinin mesnetsiz ve kraldan çok kralcı tavırları nedeniyle vize alamayanların çektiklerini görmezden gelerek sizlerde günaha ortak oluyorsunuz.

Vize muafiyeti meselesi ülkelerin halledebilecekleri bir iş elbette. Ancak herhangi bir AB ülkesinin büyükelçiliğinde vize alma sürecinde bizlere yaşatılan muameleleri gidermek de sizlerin elinde. Güvenlik paranoyasından ve AB'ye gitmek isteyen herkese potansiyel suçlu hatta Truva atı muamelesi yapmaktan vazgeçin.

Kimin içeri girebileceğine, kimin dışarıda kalması gerektiğine karar veren vize, pek çok ülke için devlet egemenliğinin sınandığı bir hamaset kutusuna hapsedilmiştir ve tıpkı göç yasaları gibi ulus-devlet sınırlarını korumanın hukuksal silahlarına dönüşmüştür. İçerideki ve dışarıdaki insanlar arasına çekilen engeli aşma mücadelesi olan vize, pek çok ülke insanı için akla ziyan bir 'kâğıttan engel'e tekabül ediyor. Çünkü vize, kültürlerini, refahlarını hatta ülkelerini ellerinden almaya gelenleri dışarıda tutma 'eleği'dir adeta; kendi yerli kültürlerini bilinçli olarak yeni toprak parçasına aktarmayı tasarlayan kolonicilerin sızmasını engellemekle de sorumludur. Yani buradaki esas çapanoğlu göçten duyulan hoşnutsuzluktan başka bir şey değil. Birçok ülkedeki ağır, kuşku götürmez bağnazlık ve güvenlik paranoyası da vize seddinin en önemli tuğlalarıdır.

Türkiye toplumu içinse vize, yurtdışı planlarını kâbusa dönüştüren, keyfi uygulamaların eksik olmadığı, karmaşık ve onur kırıcı kurallar külliyatından oluşur ve dramatik dengesizliklerin, ayrımcılıkların had safhada görüldüğü bir mecradadır. Hatta bu vize işkencesinin insanımızda artık bir vize-fobi oluşturduğunu söylemek de mümkün. Üstelik bu, sadece vize alamayanlar için geçerli değil. Vize alma sürecinde çekilen aşağılayıcı muamelelerin ve mantıksız engellerin yanı sıra daha vize alınan ülkeye girmeden suçlu muamelesine maruz kalma ve bazen ırkçılığa varan onur kırıcı vize deneyimleri yaşayanlar da az değil.

Avrupa Birliği sürecinin hız kazanması ile Türkiye'de, Avrupa'ya yönelik insan hareketlerini de artmış durumda. Ancak AB'nin mevcut vize rejimi, bu hareketlenme karşısında adeta bir yay etkisine sahip ve girişimde bulunanların büyük bir kısmı vize seddini aşamamakta. İşte bu tablo, insanlarımızda vize muafiyeti meselesi her gündeme geldiğinde de heyecanlı bir ilgiye neden oluyor. Vize muafiyeti konusu yaklaşık bir yıl önce ciddi bir şekilde gündeme geldiğinde ise AB tarafından Türkiye'ye vize muafiyeti kapısını açacak 3 şart öne sürülmüştü: Biyometrik pasaporta geçilmesi, entegre sınır yönetiminin güçlendirmesi ve sınırları üzerinden AB ülkelerine geçen yasadışı göçmenlerin iadesine ilişkin geri kabul anlaşmasını kabul etmesi. Bu üç şart, son dönemde vize serbestîsi tanınan Balkan ülkelerinden beklenen koşullara göre çok ağır özellikler taşımaktaydı.

Yine de gelinen noktada, biyometrik pasaporta hem de 6 ay gibi çok kısa bir sürede geçilmiş; entegre sınır yönetiminde AB ile işbirliği içinde kurumsal adımlar atılmış ve geri kabul anlaşmasında imza aşamasına gelinmişse de AB, değil vize muafiyeti, vize kolaylığı yönünde bile somut adım atmamış, hatta bu konuda kurumsal bir diyalog girişimi bile söz konusu olmamıştır. Bu nedenle Türkiye, üç şarttan en büyük külfet ve yükümlülük getirmesi beklenen geri kabul anlaşmasında son pürüzleri giderse de imza faslını haklı olarak askıda tutmaktadır.

Bu noktada vize muafiyeti meselesini paradoksal hale getiren geri kabul çıkmazının iyi değerlendirilmesi gerektiğini belirtelim. Çünkü Türkiye böyle bir kinik iş bölümüyle kendisine biçilen rolü kabul etse dahi vize muafiyetinin geleceğine dair ciddi kuşkular mevcut. Yani kazın ayağı öyle değil. Öte yandan, bu meseledeki resmin bir yüzünde ülkelerarası çıkar savaşları ve külfet kaygıları varken diğer tarafta gayri-insani bir yüz var. Sorunlarıyla görünür olmaları gerekirken göçmenler bir pazarlık unsuru olarak kullanılıyor ve insan oldukları unutuluyor. İnsani boyut göz ardı edilmemeli.