Acıya saygı duymak

Ellerinde Türk bayrakları, ay-yıldızlı Türkiye tişörtleri giymiş 10-15 kişiden oluşan kızlı erkekli bir grup, Tarkan'ın, 2002 yılı Dünya Kupası'nda Türk Milli Takımı için seslendirdiği “Bir oluruz yolunda” parçası eşliğinde coşkulu ve neşeli bir şekilde oynayıp duruyorlar. Tarkan'ın sesi hoperlörlerden yükselirken aralarında ikiye ayrılan grup, bir tarafın “kırmızııı” çağrısına avazı çıktığı kadar“beyaaaz” diyerek karşılık veriyor. Özellikle kızların giydiği bluzlar ve etekler de özenle seçilmiş, kırmızı eteğe beyaz bir bluz ya da gömlek eşlik ediyor...

Çok da geniş olmayan kaldırımda biraz geriye çekilmiş arkadan izliyorum. Ortalık panayır yeri. Nisan başlayalı havalar genelde güzel ama, bugün soğuk. Gökyüzü bulutlarla kaplı, arada bir yağmur taneleri düşüyor. Sırf ısınmak için de olsa gençlere katılamıyorum... Çünkü yıl 2002 değil, herhangi bir sahada Türk Milli Takımı'nın bir maçını izlemiyoruz. Bir piknik ya da panayır yerinde hiç değiliz.

Tarih 24 Nisan 2010 ve Washington'da Büyükelçilikler Yolu olarak da bilinen 2525 Massachusetts Avenue'nun, yani Türk Büyükelçiliği'nin önündeyiz.

ABD Başkanı Barack Obama'nın merakla beklenen açıklaması Beyaz Saray Basın Ofisi'nden emailime düştüğünde saat 11:16'yı gösteriyordu. İki kısa iki uzun dört paragraftan oluşan yazılı açılamayı okumadan önce gözlerim “genocide-soykırım” kelimesini aradı önce. Yoktu o kelime. Geçen sene olduğu gibi Ermeni toplumuna söz verdiği “soykırım” kelimesi yerine Ermenice “Büyük Felaket” anlamına gelen “Meds Yeghern” kelimelerine kullanmıştı yine Obama. İşin garip tarafı, hem Türk hem de Ermeni toplumu Obama'nın o kelimeyi kullanmayacağını bir şekilde bilmesine rağmen, açıklama yapılana kadar dokuz doğurur adeta. Demiyecek, evet ama ya derse!...

Haberi hızla yazıp kendimi Türk Büyükelçiliği'nin önüne attığımda, son üç yıldır elçilik önünde nöbet tutarak karşı tarafa kaptırılmayan kaldırımda 30-40 kadar Türk gösterisi grubu bekleşirken karşı kaldırımda henüz tek bir gösterici bile yoktu. Daha önceleri elçilik binası tarafındaki kaldırımda gösteri yapan Ermeniler, bu kaldırımı Türkler'den alamayacaklarını anladıkları için kaldırım kapma yarışına girişmiyorlar.

Saat 13:30 civarında bir otobüsle gelen Ermeni göstericiler kaldırımdaki yerlerini aldıktan sonra karşılıklı dövizler açılıyor. Sloganlar atılmaya başlanıyor. Yıllardırdır süregelen ve her iki tarafın birkaç saat boyunca karşılıklı slogan atıp sonra “seneye görüşürüz” diye birbirine bağırdığı 24 Nisan klasiği.

Zaman zaman heyecanın arttığı, tansiyonun yükseldiği, gösterinin sonuna doğru biraz da yorgunluktan gerginliğin yaşandığı 24 Nisan klasiklerinde bugüne kadar tatsız bir olay yaşanmadı. Bu yıl da herhangi bir tatsız olay yaşanmadı ama daha öncekilerden (en azından benim daha önce takip ettiğim son iki yıldan) farklı bir 24 Nisan oldu.

Önümdeki birkaç gençten birisinin Ermeni göstericilerin açtığı ve üzerinde kafatası yığını olan bir dövize bakıp, alay eder bir şekilde “Bunları biz mi öldürmüşüz” demesine, gruptan birisi “Yok lan, google'dan indirmişler. Kamboçya fotoğrafları” diye takılmasına, diğer birisi “Yok be, bak üzerinde Ermeni kafası diye yazıyor” cümlesi ile mukabele etmesinden sadece rahatsız olanın ben olmadığını yanımdaki gazeteci arkadaşımın başını iki yana sallamasından anlıyorum. Türkiye ile Ermenistan arasında son iki yıldır başlayan tarihle sancılı yüzleşemenin bu tür etkilerinin olabileceğini anlatmaya çalışıyoruz birbirimize. Normalleşme sürecinde “normal hareketler” derken, önceki yıllara göre Azeri bayrakların ve Azeri gençlerin sayısındaki artış da ikimizin dikkatini çekiyor.

“Türkiye Azerbaycan için bu kadar uğraşırken olsun tabii derken”, eline megafon alan Azeri bir gencin, “Haydi arkadaşlar, Çırpınırdı Karadeniz'i hep beraber söylüyoruz” anonsunu duyunca ikimizde şaşkınlıkla birbirimizin yüzüne bakıyoruz. “Ne alaka” derken, sol elinde tuttuğu megafonu ağzına götürüp sağ elini havaya kaldırarak bozkurt işareti yaparak “Çırpınırdı Karadeniz'i” okumaya başlayınca havada bir anda onlarca bozkurt işareti yapan el beliriyor. Türk Büyükelçiliği'nin önü bir anda, aşırı milliyetçi Ermeni lobisi olarak tanınan Amerika Ulusal Ermeni Komitesi (ANCA)'nın yaptığı gösteriye karşı gösteri değil de MHP'nin miting alanına dönüyor. MHP lideri Devlet Bahçeli'nin söz sokağa geldiğinde gösterdiği hassasiyet bilinmez, bir de üç hilal bayrakları taşınsa tam MHP miting alanı yani.

Bozkurt işaretleri, Tarkan'ın “Bir oluruz yolunda” parçasını başka parçalar izlerken, Ermeni kaldırımında biraraya gelen 200'ü aşkın kişi, bir bayanın “Ne istiyoruz?” sorusuna, “Adalet”, “Ne zaman?” sorusuna ise “Şimdi” sloganını atıp duruyorlar. Çalgı yok, müzik yok, Tarkan yok. Beş saati bulan gösteri sırasında toplamda bir saat boyunca “1915'i asla unutmayacağız”, “Türkiye soykırım suçlusu”, “Türkiye suçunu kabul et”, “Gerçekleri satın alamazsınız, gerçekleri inkar edemezsiniz”, “Türkiye'nin güneyi Batı Ermenistan” sloganını attı ise Ermeniler, dört saat boyunca “Ne istiyoruz: Adalet. Ne zaman istiyoruz: Şimdi” sloganını attılar.

Bu seneki gösterinin öncekilerden farklı olduğunu ve bu farkın rahatsızlık verdiğini kaldırımda bir aşağı bir yukarı yürürken, insanların birbiriyle konuştuğunu görüp, içimden “Yanlız değilmişim” deyip rahatladım. “Ya onlar slogan atıp dururken, bu tarafta Tarkan'ın şarkılarıyla dans edilip duruyor”, “Biraz ayıp olmuyor mu?”, “Bu işi organize edenler biraraya gelip bakın arkadaşlar şu sloganları atacağız, şunu yapacağız bunu yapmayacağız deyip olaya hakim olamazlar mı” serzenişlerini gösterinin başından sonuna kadar orda bulunan ve gösteriyi organize eden Türk-Amerikan Asamblesi (ATAA) Başkanı Günay Evinç duymuş olmalı ki gösterinin son bir saatinde nihayet şarkılar bitince danslar, halaylar da sona erdi.

1915'in ne olduğu değil, 1915'te ne olduğu önemli. 1915'te olanın ne olduğu ise çok belli: Acı, çok büyük acılar. Bir imparatorluk yıkılırken, yaşanan büyük acılar. Ermeni'nin, Türk'ün, Kürt'ün, Arab'ın, Çerkez'in, Laz'ın, Gürcü'nün, Süryani'nin, Asuri'nin, Müslüman'ın, Hıristiyan'ın...

1915'te yaşanan acılar sadece Ermenilerin değil hepimizin ortak acıları değil mi aslında...

İddialara dayalı kalsa da, kabul etsek de etmezsek de bir taraf acısını yad ederken yakışan acısına saygılı olmak, tepkisine, gösterisine uygun şekilde tepki vermek, gösteri yapmak değil midir? Gerçek ya da yalan; insan kafatası ve kemik yığını resmi önünde Tarkan'ın şarkılarıyla oynamak saygılı olmak mıdır?!

ABD Başkanı Barack Obama'nın açıklaması geçtiğimiz sene yaptığı açıklamanın neredeyse aynısı gibi görünse de Washington'ın aldığı yeni pozisyon açısından tamamen farklı. 24 Nisan 2009'da yaptığı açıklamada “soykırım” ifadesini kullanmayan Obama, Ermenice “Büyük Felaket” anlamına gelen Meds Yeghern kelimelerini kullanan Obama, bu yıl da aynısını diyerek “soykırım” dememe tavrını sürdürdü.

2009 açıklamasından farklı olarak iki noktaya daha temas ederken, bir noktaya ise atıfta bulunmadı Obama. Birincisi, yazılı açıklamasının üçüncü paragrafında 1915'te yaşanan olayları ifade ederken, “1915 yılında Ermenileri kurtaran Türkleri selamlıyorum” demesi. Türkiye'deki tartışmalarda olduğu kadar burada Washington'da yapılan toplantılarda da Ermenileri koruyan Türkler konusunun gündeme gelmesi Beyaz Saray'ı etkilemiş gibi görünüyor. Bunun ileriki tarihlerde Türkiye'nin hiç de hoşuna gitmeyecek bir takım açıklama ya da kararlar alınması durumunda yumuşak geçiş yapma ihtimali amacı güdebileceği, dolayısıyla böyle negatif bir yönü olabileceği düşünülse de çok güçlü bir argüman olarak görünmüyor. Beyaz Saray ya da ABD Kongresi'den daha ileriye giden bir açıklama ve karar durumunda böyle bir ifadenin tepkiyi azaltacağını düşünmek, Washington'daki politika yapıcılarının düşebileceği bir acemilik olmaz.

Paragrafın devam eden cümlelerinde Obama'nın, “Hem Türkler ile Ermeniler arasında hem de Türkiye'nin kendi içinde kurduğu diyalogdan cesaret alıyorum” ifadeleri, Washington'u olayın biraz daha dışında tutup topu iki devletin hükümetleri ve toplumuna attığını gösteriyor. Obama'nın geçen sene kullanıp bu sene kullanmadığı cümleler ise, Türkiye ile Ermenisan arasında başlayan normalleşme sürecine güçlü bir şekilde destek verdiğini ifade ettiği cümleler.

2009 Ekim ayında protokollerin imzalanmasından sonra Washington, bunların her iki ülke parlamentoları tarafından onaylanmasını istiyordu. Geçtiğimiz son üç ayda Washington'un Türkiye'ye bu konudaki baskısı bariz bir şekilde görülüyordu.

12-13 Nisan'daki Nükleer Güvenlik Zirvesi sırasında ABD-Türkiye-Ermenistan arasında Kafkasya'yı da içine alan protokoller ve normelleşme zirvesi de oldu aslında. Üç liderin biraraya geldiği bir görüşme olmadı ancak Obama-Sarkisyan, Erdoğan-Sarkisyan, Obama-Erdoğan arasında yapılan görüşmelerde ortaya çıkan şey, soykırım iddialarına ek olarak Dağlık Karabağ sorununa el atan ve Kafkasya'da normalleşmeyi sağlamayı öngören çözümlerin belirli bir tarih aralığına sıkıştırılarak, takvime bağlanarak hayata geçirelemeyeceği oldu.

Obama'nın 24 Nisan açıklaması Washington normalleşme sürecinde normalleştiğini ortaya koyuyor aslında.