Afet yönetimine yeni reçete gerekiyor

Van'da geçen pazar günü 7.2 büyüklüğünde meydana gelen deprem Van ve Erciş başta olmak üzere bölgeye ciddi can ve mal kayıpları yaşattı. Depremde son belirlemelere göre 601 vatandaşımız hayatını kaybetmiş, 4152 vatandaşımız da yaralanmıştır. Deprem sonrasında çok sayıda artçı sarsıntı yaşanmıştır. Deprem ânı ve sonrasında gerek vatandaşlar gerekse arama kurtarma ekipleri fedakarca çalışmalar sergilemiş ve göçük altından çok sayıda can kurtarmıştır.

Meydana gelen deprem ülkemiz için ne ilk nede son olacaktır. Bu gerçeğin herkes tarafından kabul edilmesi ve hafızalara birincil öncelikli bir sorun olarak kazınması zaruret arz etmektedir. Esasen afetlerle mücadele konusu her zaman bilinmesine, bilim adamlarının uyarı ve açıklamalarına, diğer ülkelerde zaman zaman meydana gelmesine rağmen maalesef biz; ya kaderci bakışla veya kendimizi hazır zannederek reaksiyonda hep geç kalmaktayız. Afetlerle mücadelenin ilk şartı bunu öncelikli mesele olarak ajandamıza ve kafamıza kaydettikten sonra yapılması gerekenlerin büyükçe bir bölümünü afet olmadan önce yapma iradesini ve kararlılığını göstermek olmalıdır. Harcanacak paralar, yapılacak yatırımlar, denetlemeler, eğitimler, tatbikatlar vb. hepsi bu aşamada yapılmalı, harcanmalıdır. Bu aşama hayati bir öneme haiz olduğundan harcanacak paranın da emeğinde boşa gitmeyeceğini kabul etmemiz gerekmektedir. Aksi halde Van depreminde de görüldüğü üzere, depremin hemen sonrasındaki arama ve kurtarma faaliyetleri ve ilk yardım çalışmaları ne kadar iyi yapılsa da can kayıpları maalesef kurtarılanlardan fazla olacaktır. Devlet olarak ta STK'lar olarak ta vatandaş olarak da bunu kabul etmemiz gerekmektedir.

Ülkemiz açısından başta deprem afeti olmak üzere diğer tüm afetler açısından ciddi bir tecrübeye ve bilgi birikimine sahibiz. Bu tecrübelerden de istifade ederek, afetlerle mücadele eden ülkelerin tecrübelerinden de yararlanarak üst düzey bir hazırlığa girme vakti gelmiştir. Tüm siyasi, ekonomik ve sosyal unsurların da dahil olacağı afetlerle etkin mücadele yapma zamanı gelmiştir. Bu gerçeği devletin en üst makamından sıradan vatandaşa kadar herkesin kabul etmesi ve bundan sonraki çalışma ve hazırlıklara daha etkin şekilde başlamalıdır.

Afetler gerçeğinin kabulünden sonra yapılması gereken ilk şey; son verilere göre ülkemizin afetler haritası yeniden çıkarılmalıdır, eldeki imkan ve kabiliyetler yeniden güncellenmelidir; personel, araç-gereç, eğitim seviyemiz, kesintisiz haberleşme imkanları, ulaşım imkanları, tıbbi ilk yardım ve sağlık hizmetleri, kurumlar arası koordinasyon, ulusal ve uluslar arası inisiyatifin afetlere entegre edilmesi, yerel ve merkezi idarenin koordinasyonu v.b. konuların ayrıntılı bir şekilde çalışma grupları kurularak bir an önce sonuçlandırılması hayati öneme sahiptir. Bu alanda özellikle Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) çok kritik bir konumda bulunmakta ve afet öncesi, ânı ve afet sonrası tüm aşamalarda belirleyici kurum olarak görev almalıdır. Asli görevi koordinasyon olan bu kurumun imkan ve kabiliyetleri genişletilmeli, merkezi teşkilat ve il teşkilatları yanında bölgesel teşkilatlanmalara da gidilmelidir. Bu bağlamda Kızılay başta olmak üzere tüm sivil toplum kuruluşları AFAD'ın koordine ve öncülüğünde çalıştırılmalıdır.

AFAD bünyesinde bulunan Mücadele Daire Başkanlığı içerisinde bölgelere dağılmış vaziyette arama-kurtarma birlikleri ihdas edilmelidir. Bu birliklerin esas kaynağı da Türk Silahlı Kuvvetleri olmalı, yapılacak bir protokolle TSK'da vatani görevini yapmakta olan erbaş ve erlerden acemi eğitimlerini müteakip AFAD'ın Müdahale Daire Başkanlığı bünyesine giren personelin; arama-kurtarma, orman yangınlarına müdahale, gözetim ve denetleme, afet ânı ve sonrası yardımların dağıtımı ve koordinasyonu başta olmak üzere afet yönetiminin tüm aşamalarında kullanılması, afet sonrasında da afete hazırlık çalışmalarında kullanılmaları çok faydalı olacaktır. Bu sayede hem devlete ek bir yük gelmeyecek hem de elde hazır bir birlik bulunacaktır. Bu birliklerde görev yapan erbaş ve erlerin terhisleri sonrası üstün başarı gösterenlere AFAD ve ilgili STK'larda iş imkanları doğacak bu durum istihdama da katkı sağlayacaktır. Ayrıca terhis edilenlerin sefer görev emirleri de afet ve acil durumlar için uygulanması sağlanarak mevcut arama-kurtarma ve diğer faaliyetlere eğitimli, tecrübeli elemanlar müdahale ederek daha az zamanda daha çok can ve mal kurtarılacaktır.

Yerel yönetimlere de çok önemli görevler düşmektedir. Bir ilin valisi, kaymakamı, jandarma komutanı gibi yöneticileri afet ve acil durum yönetimi konularında çok ciddi eğitimlerden geçirilmeleri ve sonrasında illerin afet ve acil durumlara ne kadar hazırlıklı olduklarının en azından arama kurtarma, organizasyon ve koordinasyon, kesintisiz haberleşme ve il içi tüm kurumların eş güdüm içerisinde hareket edip etmediklerinin habersiz/haberli teftişleri gerçekleşti-rilmelidir.

Prensip olarak afet olmadan önce ter dökmezsek maalesef afet sonrası acımız daha büyük olacaktır. Afet öncesi para harcamaz isek afet sonrası çok daha fazlasını harcamak zorunda kalacağız. Başta belediyeler olmak üzere tüm ilgili kurum ve kuruluşların yapı denetim işlerini kesintisiz bir şekilde yerine getirmeleri ve yeterli kriterleri sağlayamayan konutların mutlaka ya güçlendirme ya da yıkılıp yeniden yapma şeklinde bir uygulamaya gidilmesi gerekmektedir. Bunun için yasal her türlü düzenlemenin acilen hayata geçirilmesi gerekmektedir. Afetlerle mücadele konusunda çalışan STK, bilim adamı, üniversiteler, kamu kurum ve kuruluşlarına mevcut imkanlarına ek olarak ayrıca maddi kaynak ayrılmalıdır. Tekrar ifade etmek gerekirse maddi kaynaklarımızı afet sonrasında değil afet öncesinde harcamalıyız. Başarı ancak böyle yapılırsa gelecektir. Bu tedbirlerin en önemli ayaklarından biri de basın ve medya kuruluşlarına düşmektedir. Deprem anı ve kurtarma faaliyetlerini haber yapan kanalların deprem sonrasında da aynı duyarlılıkla vatandaşları eğitici, öğretici yayınlar yapmaya devam etmeleri ve bu türden programlar için reyting kaygısı gütmemelidirler.

Son olarak; zorunlu deprem sigortasının mutlaka her konut sahibi için yaptırılması, adından da anlaşılacağı gibi “ZORUNLU” hale getirilmesi gerekmektedir. Bu konuda muhtarlardan aktif şekilde istifade edilmeli ve sigorta yaptırmayanlara ciddi yaptırımlar getirilmelidir. Bu sayede devlete afet sonrasında çok fazla yük yüklenmeyecektir.

Ülke olarak gerek doğal afetler gerekse bizi sürekli meşgul eden diğer sorunlu alanlarla mücadele edecek imkan ve kabiliyetlere sahibiz, esas olan bu hassasiyetin fiiliyata dönüştürmektir. Bunu sağlayacak insan kaynağına da maddi kaynağa da sahibiz. Zaman geçirmeden bu kaynaklarımızı hayata geçirmek ve daha fazla can ve mal kayıplarına neden olmadan ülkemizi daha müreffeh daha gelişmiş ve her alanda kendi kendine yetecek bir hale getirmektir. Yarın çok geç olmadan.