Baykal şimdi ne diyor 1972'de ne demişti?

Türkiye'de devrimci düşünce yıllardır yapıcı gücünü halkın hizmetine sokamıyor, giderek bir protesto hareketi niteliğine bürünüyor. Yeni Türkiye'yi biçimlendirenler, yürütenler hep başkaları. İlerici aydınlar da başarısız denemelerin onları getirdiği noktada tehlikeli bir karamsarlığın ve umutsuzluğun etkisindeler.”

Yukarıdaki satırlar, 14 Nisan'dan sonra belirli çevrelerde başlayan ve önemli ölçüde kitleselleştirilmeye çalışılan bir kaygının, giderek korkunun fotoğrafı niteliğini taşıyor. Gerçekten, kendilerini 'ilerici', 'devrimci', 'sol' ve benzeri kavramlarla tanımlamayı alışkanlık haline getirmiş bulunan çevrelerde son zamanlarda gözle görünür bir panik, bundan kaynaklanan öfkeli bir kutuplaşma ve kamplaşma eğilimi yaşanıyor.

Bu eğilim, bazı kesimler tarafından belirli siyasal amaçlarla körüklenmiş bile olsa, son zamanlarda yüzbinleri aşan kalabalıklarca da paylaşıldığına göre üzerinde durulmayı, değerlendirilmeyi gerekli kılan bir toplumsal olguya işaret ediyor. Azımsanmayacak önemde bir toplum kesimi Türkiye'nin tehlikeli bir sürece sürüklenmekte olduğuna, Cumhuriyetin -laiklik ilkesiyle özdeşleştirilmiş olan- modern yaşam biçimine ilişkin kazanımlarının ortadan kaldırılmak istendiğine inanıyor.

Bu inanışın ve “yanıltıcı toplumsal çözümlemelerin, sonuç vermeyen, umut kırıcı siyasal girişimlerin temelinde çoğu zaman, gerçeklik değerini yitirmiş kavramlarla düşünme ve eylem yapma yanlışı yatıyor. Bu açıdan gözden geçirilmesi gereken ilk nokta, zihnimizdeki Türkiye tablosu ile gerçek Türkiye arasındaki ilişkidir. Acaba, devrimci düşüncenin Türkiye varsayımı ile günümüzün Türkiye gerçeği biribirini tutuyor mu?”

Galiba bütün sorun buradan kaynaklanıyor. Bugün, özellikle asker-sivil yüksek bürokraside ve siyaseti onların bakış açısıyla ve onlardan güç ve destek alarak sürdürmeye çalışan çevrelerde egemen olan anlayış, günümüzün Türkiye gerçeğini yeterince kavramaktan uzaktır. “Bürokratik düşünceye yön veren Türkiye anlayışı, bugünden çok 1930'ların Türkiye gerçeğinden esinlenmiştir... Son kırk yılın gelişmeleri ise karşımıza farklı bir tablo çıkarmıştır... Günümüzün Türkiye gerçeği..refah özleminin etkisi altında dinamik bir toplumdur.”

Bugün miting meydanlarında biraraya gelen ve kendilerinin dışında kalan geniş toplum kesimlerinin eğilim ve özlemlerini anlamakta zorlanan kesimlerin temel yanılgısı buradadır. Bizim insanımızın geriye gitmek, daha ilkel bir yaşam biçimine razı olmak, dünyaya kapıları kapatmak ve içe kapanmak gibi bir arayışı kesinlikle yoktur. Türkiye, -doğudan batıya- bütün kesimleriyle, gelişmek ve insanca yaşamak özlemlerinin siyasal tercihleri belirlediği ileriye dönük bir toplumdur.

“Geleneksel devrimci düşünce bu gerçeği gerektiği gibi değerlendirememiştir. Çağdaş Türkiye gerçeğinin görmezden gelinmesinde, bu gelişmeler karşısında devrimci mesajın etkisini yitirebileceği kuşkusunun da payı olmuştur. Sanılmıştır ki, devrimci reçete için en uygun ortam, Türkiye'nin ekonomisi geri, halkı cahil bir şeyhler, ağalar ülkesi olmasıdır.”

Yukarıdaki bölümlerde yapılan alıntılar, -bugün CHP Genel Başkanı olan- Sayın Deniz Baykal'a aittir. Sayın Baykal, l972 yılının Temmuz ayında, genç bir politikacı adayı olarak Özgür İnsan Dergisi'ne yazdığı “Bürokratik Devrimciliğin Çıkmazı” başlıklı yazısında, devrimci düşüncenin ülkeyi bir tehlikenin eşiğinde, geri ve geriye giden bir ülke olarak göstermesinin son derece yanlış olduğunu, bu tür çözümlemelerin temelinde “gerçeklik değerini yitirmiş kavramlarla düşünme” alışkanlıklarının yattığını söylemektedir.

70'li yıllarda ülkeyi tehlikeli serüvenlere sürüklemiş olan girişimlerin ardından söylenmiş olan bu sözler –ana muhalefet partisi başkanının şimdiki tutum ve yaklaşımlarıyla tam bir karşıtlık sergilemesine rağmen- bugün için de doğruluğunu korumaktadır. Bugün de bazı kesimler, Türkiye'yi “ekonomisi geri, halkı cahil bir şeyhler ülkesi” olarak göstermekten medet ummaktadır. Bu çevrelere göre Türkiye toplumu kendisini yönetebilecek olgunluğa yeterince ulaşmamıştır. Bu nedenle devletle özdeşleşmiş bazı kurum ve anlayışlar tarafından vesayet altında tutulması gereken bir topluluktur.

Bu bakış açısını paylaşan çevreler arasında bugün CHP'lilerin de bulunuyor olması, bu partinin 70'lerden, hele 80'lerden buyana yaşananlardan hiç ders çıkarmadığını göstermesi açısından üzüntü vericidir. CHP, 1973 ve 77 genel seçimlerinde -çok partili sistem içinde ilk ve son defa- önemli seçim başarıları elde ederken tam da bu bakış açısına karşı çıkmış, halkı günlük yaşam biçimine göre sınıflandıran yaklaşımları reddederek siyasete ekonomi temeline dayanan yeni bir bakış açısı kazandırmaya çalışmıştır.

Sosyal demokrat/demokratik sol kavramlarının Türkiye siyasetinde kitleselllik kazanmasında büyük emeği geçmiş bulunan sayın (rahmetli) Bülent Ecevit'in bu alanda yaptığı açıklamalar çarpıcı ve oldukça öğreticidir: “Bir halk dinine, töresine bağlı olabilir. Fakat eğer toplumu hızla kalkındıracak, daha çok sosyal adalet getirecek, huzur getirecek düşüncelere kafası açıksa, o halk ilerici bir halk demektir. Beş vakit namaz kılsa da ilericidir, oruç tutsa da ilericidir.” (Bülent Ecevit, Özgür İnsan, Temmuz 1973, s.55)

Bugün, 2007 Temmuz'unda bir genel seçime giderken, Türkiye'nin 'sözde' sol partilerinin temel tartışmayı ekonomik ve sosyal politikalar yerine yaşam biçimine indirgemiş olmaları, solu, sosyal demokrasiyi hiç bilmedikleri, anlamadıkları, kavramadıklarının da işaretidir. Türkiye, bugün çağdaş yahut modern yaşam biçimiyle uyumsuzlukları olan, ama daha çok gelir artışı, gelirin paylaşımında daha çok adalet ve kendi kimlik ve özelliklerini geliştirmek için daha çok özgürlük isteyen geniş kitlelerin dinamizminden yararlanarak ve onlara dayanarak geleceğe yürüyebilir. Sosyal demokrasiyi evrensel anlamıyla kavramış bulunanların dayanacakları kitleler bu taleplere sahip çıkanların arasındadır.

Bu açıdan, bugün kendilerine 'aydın' tanımını yakıştıran bazı 'tuzu kuru' kesimlerin batılı yaşam biçim ve tercihleri ile, geniş kitlelerinin geleneksel yaşayış ve alışkanlıkları arasındaki farklılıkların siyasete taşınması tam bir aymazlıktır. Doğru siyaset, hele doğru sosyal siyaset bu farklılıkları bir gerginlik vesilesi yapmak değil, ekonomik ve kültürel yakınlaşmalarla gündemden düşürmeye çalışmaktır. Batılı/ modern yaşam biçiminin ilericilik, geleneksel/doğulu yaşam tarzının gericilik olarak nitelenmesine yol açacak bir söylem toplumu ve hayatı anlamamanın, Türkiye karşısında –halk deyimiyle- “Fransız kalma”nın sonucudur. Bu bakış açısının etkisi ve zorlamasıyla siyasetin taraflarının oluşmasına yol açacak bir görüntü, Türkiye'nin yıllardır içinde bocaladığı bir 'tarihsel tuzak'tır. “Gerçeklik değerini yitirmiş kavramlarla düşünme ya da eylem yapma yanlışı”na düşmüş bazı çevrelerin ve onlara öncülük eden siyaset adamlarının, yaşanılan bunca deneyden sonra ülkemizi ve toplumumuzu yeniden bu tuzağa çekmeye çalışmaları kuşkusuz bağışlanamaz. Hele bu siyaset adamlarının kendi güçlerine güvenemedikleri için devreye başka güçleri, özellikle de silahlı kuvvetleri sokmaya çalışmaları demokrasi açısından tam bir inançsızlık olduğu kadar, 2000'li yılların dünyasında ülkemiz için de tam bir talihsizliktir.“Siyasette en az ordunun müdahaleciliği kadar, bazı güçsüz siyaset adamlarının veya siyaset heveslilerinin orduya dayanarak siyaset yapma çabaları da sakıncalıdır. Böyle kimseler...partilerin yönetim mevkilerinde yer alıyorlarsa etkili ve tehlikeli olabilirler. Varlıklarını demokrasiye bağlı gören partiler, bu eğilimdeki kimseleri içlerinde, hele etkili olabilecek mevkilerde barındırmaktan kaçınmalıdırlar” (B.Ecevit, Özgür İnsan, Nisan 1973, s.4).Sayın Ecevit'in -60'lardan sonra Silahlı Kuvvetler'e musallat olan Arap Baasçılığını mahkûm eden- bu önemli uyarılarına karşın “Orduya dayanarak siyaset yapmaya heveslenen bazı kişi ve çevrelerin” ardına takılmaya hazırlananların, Ecevit'in son bir uyarısını daha akıllarında tutmalarında, bugünün Türkiye tablosu karşısında sayısız yarar olduğuna inanıyorum: “Partiler, iktidarda da muhalefette de olsalar, kamuoyunda aşırı güvensizlik, tedirginlik uyandırıcı bir siyasal ortam oluşmasına meydan vermekten sakınmalıdırlar,” (aynı dergi, s.4).

* Eski Milletvekili - Hukukçu