Beşar Esad'ın son şansı

Adı açıklanmayan üst düzey yetkililerden sızan bilgilere göre ABD Başkanı Barack Obama, geçtiğimiz hafta Suriye lideri Beşar Esad'a “çekil” çağrısı yapacaktı. CNN'in geçtiğimiz hafta Çarşamba günü gecenin geç saatlerinde “güvenilir kaynaklara” dayanarak verdiği haberlerde Obama'nın bu çağrıyı Perşembe günü yapacağı bildiriliyordu.

Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu'nun Şam'da Esad ile görüşmesi sonrası Perşembe günü Başbakan Tayyip Erdoğan ile bir telefon görüşmesi yapan Obama'nın, bu görüşme sonrası Esad'a “çekil” çağrısı yapmayı ertelediği yönünde.

Beyrut'tan Washington Post gazetesine bildiren Liz Sly'nin haberine göre, Suriyeli göstericiler Türkiye'ye “oldukça kızgın...”

Türkiye'nin Esad'a 10-15 gün daha süre verilmesini istemesinin bir sonucu olacak mı? Esad, reform yapma yönünde bir takım adımlar atacak mı?

Bunları görmek için çok fazla beklemek gerekmeyecek. Belki göstermelik bir takım adımlar atılacaktır. Ancak, daha önce Türkiye'de çerçevesi çizilen ve Esad'ın elini tutuşturularak okunması sağlanan bir takım metinlerin fayda vermediğini, Esad'ın verdiği sözleri yerine getirmek yerine sokaklara tankları sürdüğünü gördükten sonra bundan sonrası için iyimser olmanın bir anlamı yok.

Davutoğlu'nun ziyareti sonrası Hama'ya girmesine izin verilen gazetecilerin çektiği fotoğrafların gazetelerdeki mürekkebi korumadan Lazkiye caddelerinde zırhlı araçların dolaşıyor olması bunun açık kanıtı.

Esad'a “çekil” veya “istifa et” çağrılarının ertelenmesinin pratikte bir sonucu olmayacak. Bir iki hafta içinde Suriye'nin geleceğini planlamak mümkün olmayacağı gibi bir iki hafta daha süre kazanmış olan Esad da fikrini değiştirmeyecek.

Arap Baharı rüzgarı Mart ayında Suriye'de esmeye başladığında Esad reform yapma yönünde adımlar atmış olsaydı rüzgarın estiği diğer Arap ülkeleri liderlerine bir örnek bile teşkil edebilirdi Esad. Bunun yerine Libya lideri Muammer Kaddafi gibi halkının üzerine ateş açtığı, tankları sürdüğü gün kaybetti Beşar Esad.

Washington'daki düşünce kuruluşlarından Jamestown Vakfı için “Suriye İsyanının Stratejik Yansımaları: Türkiye'den Görünüm” başlıklı bir analiz yazan Chris Zambelis, Türkiye'nin Suriye'de yaşananlara karşı hareket biçimi ve tepkisinin Batı tarafından oldukça yakından takip edildiğini belirtiyor.

Arap Baharı başladığından bu yana demokrasiyi kucaklayan Müslüman bir ülke olarak Türkiye'nin izlediği politikalar ve yaşananlara verdiği tepki en çok tartışılan ülke.

Suriye'nin, “Sıfır Sorun” politikasının uygulandığı “pilot ülke” olması özelliğiyle Ankara'nın bugün Şam'da izlediği politikalar daha da dikkatli izleniyor. Yakın müttefiki ABD'nin Suriye ile “düşük seviyeli” ilişkilerinin aksine Türkiye'nin derinlemesine diplomatik, ekonomik ve güvenlik ilişkileri var Şam yönetimiyle.

ABD'nin özellikle İran, Hizbullah ve Hamas ile birlikte “Direnç Ekseni” diye tanımladığı aktörlerin başında gelen Suriye lideri Esad için “çekil” çağrısı yapmasının yönetim muhaliflerine moral destek sağlamasının ötesinde fazla bir anlam taşıyamayabilir.

Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin 1970 ve 1973 sayılı kararları doğrultusunda NATO'nun aylardır süren müdahalesi Libya'da bir sonuç vermemişken, Esad'a “çekil” çağrısı yapmasının Obama için de baş ağrısı olacaktır. Ki, Libya'dan ağzı yanan Rusya ve Çin'in, Suriye için yeni bir BM Güvenlik Konseyi kararına ne derece destek vereceği ciddi bir soru olarak ortada duruyor. Dışişleri Bakanı Hillary Clinton'ın Suriye'den petrol ve gaz alan ülkelerin alımları durdurması, silah satışlarına son verilmesi yönündeki çağrısına karşı sağırları oynuyor Çin ve Rusya. Günde 155 bin varil petrol satan Şam yönetimi üzerinde yaptırımların ağırlaştırılmasının ne kadar caydırıcı olabileceği de bir başka tartışma konusu.

2005'ten sonra ilk kez geçtiğimiz yıl Robert Ford'u Şam'a büyükelçi atayarak diplomatik ilişkiyi yeniden kurmaya başlayan Amerika, buna rağmen Esad yönetimi ile ilişki düzeyini ilerletebilmiş değil. Güvensizliğin zirve yaptığı şu günlerde, Amerikan Senatosu'nda Şam dışına çıkamayan elçi bulundurmanın anlamsızlığına işaret ediliyor. Geçtiğimiz günlerde Senato Dış İlişkiler Komitesi'nde ifadesi alınan Robert Ford'un kısa bir süre sonra geri çekilmesi sürpriz olmayacaktır.

Suriye'de olup bitenleri şu an sadece izlemekle yetinen Washington'da Ankara'nın izlediği politikaların çoğunlukla hakkı teslim ediliyor. Ağzı ile kuş tutsa Ankara'nın yaranamayacağı -ki, Ankara'nın böyle bir derdinin de olmadığı izleniyor zaten- kesimler ise ABD ile ilişkileri için bir sınav olacağı sakızını çiğnemeye devam ediyor.

Washington'daki etkili düşünce kuruluşlarından Dış İlişkiler Konseyi'nde (CFR) geçtiğimiz gün yapılan bir tele-konferansta Elliot Abrams, Suriyeli muhaliflere toplantı yapması için Türkiye'nin kapılarını açmasının anlamının çok büyük olduğunun altını çiziyordu.

Atlantik'in bu tarafında Suriye politikaları olgunlaştırılmaya çalışılırken, Türkiye'nin tabii olarak çok daha dikkatli hareket etmesi gerekiyor. 2003'ten sonra zirveye çıkan ve hatta ortak kabine toplantısı yapılacak kadar diplomatik ilişkilerin ilerlediği komşu ülke Suriye'de Esad sonrası dönemi ne “güvenlik” ne de ekonomik ve diplomatik boyutlarıyla şansa bırakma lüksü yok Türkiye'nin.

Chris Zambelis'in de söz konusu analizinde işaret ettiği gibi Suriye'de yaşananlar çok yönlü olarak Türkiye için tehdit oluşturuyor.

Vizelerin kaldırıldığı Suriye ile Şam'ın halk üzerindeki baskılarını artırması durumunda açık olan sınırdan on binler değil yüz binlerce göçmenle mücadele etmek gibi bir durumla karşı karşıya kalacaktır Türkiye.

Suriye'de gösteriler başladıktan sonra bir ara oynamaya çalıştığı Kürt kartına bu kez çok daha ciddi bir şekilde sarılabilir Esad yönetimi.

Amerika ve Batı ülkeleri ile ters düşmesine, şiddetle eleştirilmesine rağmen Esad'ın elini tutarak uluslararası camiaya taşımaya çalışan Türkiye için Suriye'de taşların yerine oturmasının dış politikasının istikrarı açısından hayati önem taşıyor.

Son yıllarda izlediği politikalarla bölgesel güç konumuna yükselen Türkiye bu kazanımlarını Esad uğruna feda etmek istemeyecektir.

Yavaş da olsa Arap coğrafyasında diktatörler tek tek devriliyor. Tunus'ta Bin Ali ve Mısır'da Mübarek kendilerini bekleyen sonu gördükleri için fazla bir direniş göstermeden geri çekilmesini bildiler.

Geliyorum diyen ağır yaptırımları 10-15 günlüğüne öteledi Başbakan Erdoğan. Bu zamanı Suriyelilerin önüne bir yol haritası koyarak çekilmek için kullanabilir Beşar Esad. Suriye'de Libya'daki gibi bir iç savaşı engellemenin tek yolu bu.