CHP'ye kim inanacak

Hikmet Özdemir, 'Sol Kemalizm' kitabında 1960 öncesi radikal solcu aydınları Franz Kafka'nın şu satırlarıyla tarif eder: “Tüm günahların türediği iki büyük günah; sabırsızlık ve tembellik.Sabırsızlıkları yüzünden Cennet'ten kovuldular; tembellikleri yüzünden de geri dönmeyecekler. Aslında, belki de yalnızca bir tek büyü günah var: Sabırsızlık. Sabırsızlıkları yüzünden kovuldular; sabırsızlıkları yüzünden de geri dönmeyecekler.”

1789 Fransız Devrimi'nin Birinci Cumhuriyet Meclisi'nde görüşlerine göre meclisin solunda köklü değişimi ve eşitliği savunan üyeler ve sağında da ılımlı muhafazakarlar ve soylular otururlardı (Mete Tunçay, Türkiye'de Sol Akımlar). Göreceli ve fiziki olan bu durum zamanla siyaset dilinin terminolojisinde “sağcı” ve “solcu” şeklinde kavramlaşmıştır.

Bizde resmi ideoloji olan Kemalizm'in de bir “sol” bir de “sağ” yorumu oluşmuştur. Tek partili dönemlerde bunun yönünü bazı sapmalarla birlikte iktidar, diğer bir deyimle devlet bürokrasisi belirlemiştir. Cumhuriyet Halk Fırkası (CHF) Mustafa Kemal'le başlayan rejim değişikliği sürecinde Osmanlı idaresine karşı köklü değişim ve eşitlik ilkesini benimsemiş olmasına karşın yeni rejimin uygulamalarında bunun tam tersi zihniyet ve uygulamalara imza atmıştır. Devrimci bir felsefeyle gelinmesine rağmen eski yönetim geleneğinin muhafazakâr, totaliter ve özellikle de militarist anlayışını sürdürmüş, “garnizon devlet” geleneğinin dışına çıkarak yeni bir sinerji oluştur(a)mamıştır. Bu bağlamda CHF'nın devamı olan ve aynı çizgiyi kendisine yol haritası kabul eden günümüz CHP'si ilerde de ele alacağımız gibi, cuntacı kabuğundan bir türlü çıkamamaktadır.

Kurtuluş Mücadelesiyle halkı arkasına alan yeni rejim maalesef “yeni devletin bekası” için halkı zaptu rapt altına alma ihtiyacı hissetmiştir. CHF artık halkı değil devleti temsil eder bir güç olmuş,kendisi ve devleti özdeş tanımlar hale gelmiştir. Son yıllarda olduğu gibi o dönemlerde de hemen sıkışınca çareyi askeri müdahalede arayanlar yok değildi. Hatta İsmet Paşa, Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nın (TCF) kuruluşundan dolayı sıkıyönetim ilan edilmesini dahi önermişti.

1930 Temmuzu'nda Paris'in Türkiye Büyükelçisi Fethi Okyar'a Mustafa Kemal Türkiye'deki durumu şöyle özetlemişti: “Bugünkü manzaramız aşağı yukarı bir diktatör (dictature) manzarasıdır… Ben ise memlekete miras olarak bir istibdat müessesesi bırakmak ve tarihe o suretle geçmek istemiyorum…” (Latife-İpek Çalışlar-Doğan Kitap)

Mustafa Kemal bunun çaresini de CHF'na muhalif bir parti kurulması olarak görmüş ve bunun başına da güvendiği dostu Fethi Okyar'ın geçmesini istemiştir. Böylelikle Cumhuriyet'in ikinci muhalif, fakat ilk sipariş fırkası, Serbest Cumhuriyet Fırkası (SCF) adıyla Fethi Okyar başkanlığında 12 Ağustos 1930'da kurulmuş oldu.

1960'lar Türkiye'sine gelindiğinde dönemin en ilginç gelişmelerinden biri, bir kesim aydın arasında çok partili rejime karşı radikal sol eğilimli tek parti yönetimini savunan ve benimseyen düşüncelerin hızla yayılmasıdır. Sözünü ettiğimiz dönemde, bu türden düşüncelerin uygunluk kazanmasını, dış konjonktürün bir sonucu olmaktan çok, iç konjonktürün ve özellikle Cumhuriyetin kuruluşundan buyana izlenen,devlet eliyle sanayileşme politikalarının bir sonucu saymak gerekir.

Tek partili rejime dönüşü savunan bu sol aydınların bir araya geldiği düşünce ve eylem çatısı bilindiği gibi “Yön Hareketi”dir. Son dönemde Yasadışı olduğu iddiasıyla yargıya taşınan bazı yapılanmalar o dönemlerle karşılaştırıldığında ister istemez “İkinci Yön Hareketi” mi? sorusunu aklımıza getirmektedir.

İşte, 27 Mayıs 1960, Mümtaz Soysal'ın ifadesiyle “Cumhuriyetin ilk yıllarındaki öncü kadronun (reformcu asker, uyanık memurların), daha doğrusu o kadrodaki zihniyetin iktidara gelişidir. Kitleler daha ilk anda 27 Mayıs'ı asker ve memur hareketi olarak adlandırmakta fazla yorulmamış, kasabadaki binbaşıyla birlikte kaymakamın da yeniden itibar kazanması kimsenin gözünden kaçmamıştı…”

Mümtaz Soysal'ın 27 Mayıs darbesi üzerine görüşleri şöyle devam etmektedir: “… 27 Mayıs, kütle eğitimi bakımından zamansız çalan bir zildir. Ders yarıda kalmış, meseleler ve çözümler kafalara “tak” edememiştir. Kentlinin hürriyet endişesiyle, köylünün nimet endişesi bir noktada çatışıvermiştir…” Bugün de kendilerini “ulusal sol” olarak tanımlayan bir kısım aydın(!) 27 Mayıs'ı eksikleri(?) olmasına rağmen başarılı bir devrim hareketi olarak savunmaktadırlar. Ergenekon yapılanması acaba yarım kalan dersin devamı, zamansız çalan zilin tamamlanması atraksiyonu mudur ki, 60'lardaki Yön Hareketi içinde yer alan Baykal, Ergenekon sanıklarını savunma ve sahip çıkma gereği duymaktadır.

27 Mayıs Askeri Darbesi sonucunda genel oya ve çok partili siyasete duyulan bürokratik tepki, 1961 Anayasası'nın biçimlenmesinde önemli rol oynamıştır. Örneğin, demokrasi adına gerekli görülen ve devreye sokulan ikinci meclis, senato ile bir yandan halkın yönetime katılmasının sakıncaları(!) ortadan kaldırılırken, bir yandan da çok partili rejimde kamu işlerinden uzaklaştırılan aydınlara, siyasal alanda etkinlik sağlanmış oluyordu. Anayasa tasarısı, politikacılara ve partilere duyulan güvensizlikten öte, devlet örgütünü onların karşısında dokunulmazlığa kavuşturma amacını güdüyordu.

Sivil bürokrasiyle ilgili işler için, Devlet Şurası, askeri bürokrasiyle ilgili işler için Yüksek Askeri Şura, yargı ile ilgili işler için Yüksek Hakimler Şurası (Bugünkü ismiyle Hakimler Savcılar yüksek Kurulu) gibi siyasal güçten bağımsız, uzman kuruluşlar düşünülmüştü. Geliştirilecek bu mekanizmalarla bürokrasi,hem kendisi ile ilgili, hem de uzmanlığı ile ilgili konularda sözü hükümete bırakmayacak, aksine ona yol gösterme ve gerektiğinde çeki düzen verme(!) hakkını elinde bulunduracaktı.

Bugüne gelindiğinde kuruluşundan bu yana “devlet iktidarı”nı savunan ve sahiplenen CHP, özellikle Deniz Baykal ve Baykalistler az önceki değerlendirmelerimizle birlikte ele alınıp, düşünüldüğünde; AK Parti Hükümetini kastederek, “kediye ciğerci dükkanı teslim etmeyiz” diyerek anayasa değişikliğine zinhar karşı çıkmaları, kendi yorumladıkları “devlet iktidarının” siyasi iktidarlara geçmesinden rahatsız olmaları, “garnizon devlet” anlayışının ortadan kalkıp, askerin vesayetinin silinmesine duydukları öfke, 28 Şubat, e-Muhtıra gibi hukuk dışı uygulamalara ve Ergenekon gibi yasadışı yapılanmalara “avukatlık” yapmasının nedenleri daha iyi anlaşılacaktır.

Muhalefet; özellikle demokrasilerde iktidarların olmazsa olmaz ana unsurlarıdır. CHP'nin ve Baykal'ın içinde bulunduğu ahval ve şerait, muhalefet olamadıkları gibi, sanki iktidar istemedikleri hissini vermektedir.

Bir gazetenin Muazzez İlmiye Çığ ve Hayrettin Karaca ile yaptığı röportajda Hayrettin Karaca şöyle diyordu: “Türkiye'nin önünü tıkayan bir adam vardır, Deniz Baykal. O orada kaldığı sürece Türkiye'nin ilerleme ihtimali yok. Geriye gitmeye mahkumuz. Biz Muazzez'le kararımızı verdik, bir imkan bulursak onu öldüreceğiz. Bizi müebbede mahkum edecekler ona da razıyız. Yeter ki o gitsin…”

CHP, kamuoyunda “çarşaf açılımı” olarak bilinen kimi açılımlarla, son günlerdeki 12 Eylül 1980 darbesini yapanların yargılanmasını istemesi gibi demokratik çıkışlarla herkesi heyecanlandırmış, fakat sonrasında tam tersi anlaşılmaz agresif anti-demokratik tutum ve hareketleri her zaman olduğu gibi toplumu hayal kırıklığına sevk etmiştir. Baykal'ın, 12 Eylül Askeri Darbesini yapanların yargılanabilmesi için Anayasa'nın geçici 15. maddesinin kaldırılmasını, hükümetin meclis gündemine getirdiği takdirde, CHP olarak destek vereceklerini söylemesi buna karşı 82 Anayasası'na dokundurtmaması ve son olarak askerin sivil mahkemelerde yargılanabilmesi kapsamında, hükümetin yaptığı partisininde oy verdiği düzenlemeyle ilgili Anayasa Mahkemesi'ne başvurması kamuoyu nezdinde “bu ne yaman çelişki” şeklinde ve gayri ciddi bir durum olarak algılanmaya devam edecektir.

Bütün bu ve buna benzer açıklama ve tavırları peş peşe sıraladığımızda, yanlış anlaşılmasın sadece, Baykal'ın Türkiye'nin önünü tıkadığı konusunda Hayrettin Karaca'ya hak vermek ve dikkat kesilmek gerektiğine inanıyorum.

Ne demişti Kafka: “Sabırsızlıkları yüzünden kovuldular; sabırsızlıkları yüzünden de geri dönmeyecekler…”

* Araştırmacı-Yazar