Demokratlık karşıtlıkları aşar

Tüm otoriterleşme eğilimlerinde kamplaştırma, kategorileştirme süreçlerinin etkili olduğu düşünüldüğünde, aşılması gereken karşıtlıkların/ikiliklerin listesi hayli kabarık: Azınlık-çoğunluk, modern-premodern, Doğu-Batı, biz-öteki, kadın-erkek, akıllı-deli, iyi-kötü, güzel-çirkin, üretim-tüketim, ileri-geri vs... Bunlar arasından başta azınlık-çoğunluk karşıtlığını aşmak, demokrasinin yaşam alanı için hayati önem arz ediyor. Çünkü, günümüz dünyasının önünde duran en yakıcı sorunlardan biri, farklılıklarla beraber birlikte yaşamak. Ve birlikte yaşamak, ara alanlarda iletişim kurarak, melezleşerek aradaki sınırları bertaraf etmeyi gerektiriyor.

Hem kültürel anlamda, hem de politik anlamda, azınlık-çoğunluk karşıtlığı, liberal demokrasinin-modernitenin mirasıdır. Liberal demokrasinin zihni temellerine göre çoğunluğun dediği doğruydu. Bu çerçeveden bakılınca, -azınlık addedilmişlerin hak arama mücadelelerinin başarısı da olsa- azınlık haklarının, modern Batı ulus-devlet modelinin ya da demokrasisinin “günah çıkartma stratejisi” olduğu rahatlıkla görülmektedir. Günah çıkartmanın yanı sıra, önemli ölçüde “sus payı” niteliği de taşımaktadır.

Bu stratejiye göre, susturarak ve günah çıkartarak modernite yaşamına devam edecektir. Azınlık hakları söyleminin, modernitenin krize girdiği dönemlere denk geliyor olduğu hatırlandığında stratejinin bu içyüzü görülecektir. Görülmesi gereken diğer önemli nokta ise, azınlık hakları söyleminin, modernitenin homojenleştiren eşitlikçiliğinin hiç de kuşatıcı ve homojenleştirme amacında başarılı olmadığının itirafı niteliğinde olduğudur.

Nihayetinde hepimiz eşit ve homojen olsaydık azınlık haklarına gerek olmazdı. Azınlık olma hallerinin çoğaldığı, çoğunluk olma hallerinin azaldığı, kimliklerin ve yapıların kendi içlerinde parçalandığı, çoğullaştığı; dolayısıyla temsiliyetin imkansızlaştığı, daha da önemlisi giderek gereksizleştiği postmodern dönemde, siyasi kararları ve birlikte yaşamayı “uzlaşıya” ve “katılıma” endekslemek durumunda kalıyoruz. Nitekim farklılıklar durdukları yerde ve birbirleriyle etkileşime geçip melezlikler yaratmadıkları takdirde zenginlik kaynağı olmazlar. Zenginlik yaratmaları için katılıp, etkileşip uzlaşmaları gerek. Öte yandan, bir iktidar biçimi olarak çoğunluk olmanın içsel gereği, karşıtı olan azınlıkları ve haklarını gözetmemeyi gerektirir. Gözetilmeye başlandığı an, azınlık-çoğunluk karşıtlığı ve aradaki iktidar ilişkisi aşılmaya başlamıştır..

Bu noktada hatırlanması gereken, uzlaşının, kendi bildiğini empoze etmek isteyen “karşıt” taraflarla değil; “bilmiyorum ve dolayısıyla konuşmak-öğrenmek durumundayım” diyen “öğrenen” mütevazı tarafların diyaloglarıyla, birbirleriyle empati kurmalarıyla mümkün olduğu ve sürekli güncellenmesi gerektiğidir olduğudur.

Belirtilmesi gereken diğer husus, uzlaşının temsiliyet mekanizmalarından ziyade, katılım mekanizmalarıyla gerçekleştiğinin farkında olmak. Çünkü uzlaşı için gerekli olan rıza, ancak katkı-katılım ve iletişim olduğu zaman gösterilir.

Uzlaşı ve katılım performansları ise, ne otoriter zihniyetin şekillendirdiği devlet/bürokrasi/örgüt alanlarında, ne ataerkil zihniyetin şekillendirdiği cemaat/”kapalı kültür” alanlarında, ne de rölativist zihniyetin şekillendirdiği piyasa alanında sergilenirler. Bu performansların sergileneceği alan, demokrat zihniyetin şekillendirmesiyle kimliğine kavuşacak olan sivil toplum alanıdır. Tartışılan, karşılaşılan, çoğullaşılan, kendi üzerine düşünülen, yaratılan, kimsenin gerçeği kuşattığı iddiasında bulunamadığı, farklılıklarla birlikte yaşanılan ve dolayısıyla girildiği anda “yurtttaşlaşılan” sivil toplum alanı...

Son olarak; çıkartacağı daha çok günahı olan modernitenin sunduğundan daha geniş, daha çoğul ve daha ahlaki eşitlik, özgürlük, hak, siyaset ve yurttaşlık tahayyüllerine ve kimlikleri birbirleriyle konuşturacak bir dile ihtiyacımız var. Bunun içinse, hayatın karmaşalığını reddetmeyen, bu karmaşalığın karşıtlıklara indirgenemeyeceğinin farkında olan, biliyor olmayı değil, öğrenmeyi- arayışı merkeze alan demokrat zihniyete...

* Demokrat Fikir Topluluğu