Devlet iktidarını koruma kaygısı

1960'larda Ortadoğu'yu etkisi altına alan, 'Arap Sosyalizmi' diye bilinen milliyetçi-solcu gelişme modeliyle Türkiye'de aynı dönemde başlayan Doğan Avcıoğlu, Mümtaz Soysal ve İlhan Selçuk'un yayımladıkları Yön Dergisi tezleri benzerlik taşımaktadır. Yöncüler, tıpkı Mısır'da Cemal Abdunnasır örneğinde olduğu gibi, Türkiye'de milliyetçilik ve sosyalizmi eş anlamlı olarak değerlendirmişlerdir. Yön Hareketi, asker ve sivil bürokrasi ile Kemalizm'in etkisindeki Marksist-devletçi aydınlar arasında hayli taraftar bulmuştur. 1971'de, ordu desteğiyle iktidara talip olmuş, fakat ağır bir yenilgi almışlardır. Yön Bildirisi'ne o dönemde imza atanlar arasında emekli generaller, görevde olan rütbeliler ve bugün bir çoğunu yakından tanıdığımız akademisyenler, bürokratlar ve yazarlar bulunmaktadır.

Yön yazarları milliyetçilik olgusunu kabul ederek, milliyetçi - sosyalizmin mümkün olduğunu ve sosyalizme geçişin ara modeli kabul ettikleri 'milli demokrasi' modelini savundular. Son zamanlarda savunulan ve yapılmaya çalışılan dışa kapalı veya öyle gösterilmeye çalışılan, içbükey milliyetçi-solcu(ulusalcı) söylemler ve ittifaklar, 60'lı yılardaki Yön hareketiyle bire bir olmasa da epeyce örtüşmektedir. O dönemdekilerin askeri payanda etme, destek alma girişimleriyle şimdiki 'milliyetçi sosyal demokratların' izlediği yol aynı olduğu rahatlıkla söylenebilir. Yöncüler belki de milliyetçi öğelerini güçlendirmek için Tunca Toskay gibi isimleri içlerine alırlarken, sosyal demokratlar da, şimdilerde İlhan Kesici gibi 'has milliyetçi muhafazakârları' bağırlarına basmaktadırlar.

Bundan önce CHP, Y. Nuri Öztürk denemesi her iki taraf için hüsranla bitmişti. Muhtemelen İlhan Kesici gibi isimlerle meydanlarda nabza göre şerbet vermeyi deneyeceklerdir. Zira Yaşar Hoca'nın, Baykal için 'Anadolu'nun Yağız Delikanlısı' tiplemesiyle Kesici'nin; 'vatanı kurtarmak için CHP'ye katıldım' ifadeleri aynı jargonun yansımalarıdır.

Aslında 1960'lardaki hareketin isimleriyle şimdiki yapılanma veya ittifaktaki isimlerde de çok büyük değişiklikler görülmüyor. Yön Bildirisi'nin altına imza atan ilk 164 kişiden SBF'de asistan olan Deniz Baykal, şimdi CHP Genel Başkanı. İ.Ü Hukuk Fakültesi'nde asistan olan Erdoğan Teziç, Cumhurbaşkanı marifetiyle şimdi YÖK Başkanı.

YÖK Başkanı Teziç; parlamentodaki siyasi çoğunluk, yani AK Parti Hükümeti sadece siyasi iktidarı değil, devlet iktidarını da ele geçirmek istiyor demesi, kendi kriptolarını açığa vurması anlamına gelmektedir. Çünkü Teziç gibi düşünenlerin anlayışına göre, siyasi iktidarlar hiçbir zaman devlete muktedir olmamalıdırlar. Hele AK Parti gibi iktidarlarda bu birinci öncelikli önem kazanmaktadır. Devlet ancak bürokratlar eliyle şekillenir; iç ve dışta genel politika belirlenir, hükümetler sadece bunu uygular. Cumhurbaşkanının seçilmesinde bu kadar yaygara çıkarılmasının başlıca nedeni başörtülü eş değildir. Çünkü siyasi iktidarda eşi başörtülü Başbakana, Dışişleri Bakanına ve birçok diğer Bakanlara tahammül ediliyorsa, Çankaya da fevkalade sindirilir. Asıl mesele, Cumhurbaşkanlığı makamını, dolayısıyla Cumhurbaşkanlığı kurumunu, Teziç'in deşifre ettiği 'devlet iktidarını' siyasi iktidara kaptırma kaygısı ve korkusudur. Çünkü hem Cumhurbaşkanının yetkileri açısından, hem de cumhurbaşkanını yönlendiren 'devlet iktidarı' bürokratların etkisizleştirileceği kâbusundan dolayı Cumhurbaşkanını AK Parti iktidarına ve halka seçtirmeyerek uyanık kaldıklarını zannetmektedirler.

Tayyip Erdoğan bir açıklamasında, bürokratların iktidarın işleyişini zora soktuklarını, hükümetin faaliyetlerinin önünde en büyük engelin bürokratlar olduğu serzenişinde bulunmuştu. Haksız da sayılmaz, çünkü hükümetlerin yerine başka hükümetler gelir, başbakanlar değişir, fakat devletin 'yılmaz bekçileri' bürokratlar, yani devletin asıl(?)sahipleri bürokratlar hep oradadır.

Bürokrat atamalarındaki en sıcak gelişme, Terörle Mücadele Özel Temsilcisi emekli Orgeneral Edip Başer'in görevden alınıp, başka birinin atanmasında yaşandı. Bunun asker ve hükümet arasında gerginlik oluşturacağını düşünenler, Büyükanıt'ın 'biz atamadık görevden de biz almadık' açıklamasıyla hüsrana uğradılar. Aslında hükümet tarafından Genelkurmay'ın bazı çekincelerine rağmen bu göreve atanan Başer, Genelkurmay'la istişareli bir biçimde görevden alınmış gibi görünmektedir. Hükümetler bırakın da hiç olmazsa kendi atadıkları bürokratları gerekli gördüklerinde görevden alabilsin, bu kadarına muktedir olsunlar.

* Araştırmacı – Yazar