Dinlere inananlara saygı

14.08.2011 tarihli Radikal İki'de Yasin Ceylan'ın “Hayrettin Karaman'ın Tahammülü” başlıklı bir yazısı yayımlandı. Yazının konusu, İslamcı kesimin önde gelen âlimlerinden Prof. Hayrettin Karaman'ın, dindar bir Müslüman'ın gözü önünde ve çevresinde cereyan dine aykırı söz ve eylemler karşısında nasıl davranması gerektiğini açıkladığı bir makaleydi.

ODTÜ'de felsefe profesörü olan Yasin Ceylan, Radikal İki'de uzun zamandır yazılar yazan birikimli, deneyimli bir entelektüel. Ama kimi yazılarında farklı inanan ve düşünenlere kendisi gibi bir insandan beklenen saygılı yaklaşımı gösteremiyor. Hoşgörüsüzlüğü eleştirirken aynı yanlışı kendisi yapıyor. Adı geçen son yazısında, dinleri ve dindarları suçlayan, çağdışı sayan bir dil egemendi. Aynı tarihte, aynı sayfalarda kendisiyle aynı konuyu işleyen ve ate bir aydın olduğu bilinen Ahmet İnsel'in yazısı daha saygılı, dengeli bir dile sahipti.

Yasin Ceylan, yazılarından kolayca anlaşılacağı üzere laik, seküler, modern bir dünya görüşüne sahip. Gayet doğal. Dinlere mesafeli, Tanrı'ya da inananlar gibi yaklaşmadığı anlaşılıyor. Bu da normal. Metafizik konulara çok değindiği için zaman zaman tekrarladığı bazı yargıları var. Ona göre ahlak dinden bağımsız bir kurumdur. İnsanlar bir dine ve Tanrı'ya inanmadıkları halde ahlaklı, dindar oldukları halde ahlaksız olabilirler. Buna da diyecek söz olamaz. Modern bir insan, bir aydın olarak inananlara ve inançlara saygıdan söz ediyor. Bu da gerekli. Gerekli de, “Kısacası din adamlarının mevcut yaşam çarkının olumsuz yönlerini eleştirirken referans verdikleri dünya hiçbir zaman gerçekleşmemiş ve gerçekleşmeyecek olan bir ütopyadır.” yargısı sözünü ettiği saygıyla bağdaşmıyor.

Bu da tersinden kesin bir inancı ifade edi-yor. İnananlar öbür dünyanın varlığını kanıtlayamıyorlarsa Yasin Ceylan yokluğunu, kesinkes ütopya olduğunu nasıl kanıtlıyor? Yasin Ceylan'ın din adamlarının referans verdikleri dünyayı yani bütün tanrısal dinlerde inanç temellerinden biri olan ahireti, orada insanların hesap vereceğini vb. kesinkes ütopya olarak ilan etmesi; laiklikle, dinlere ve o dinlere inananlara saygıyla izahı mümkün değil. Zamanımız laikliği ve çoğulculuk felsefesi, insanların sahip oldukları inançlara ve kanaatlere ne kadar batıl ne kadar irrasyonel görülürse görülsün saygı duyulmasını temel alıyor. Bunun geçmişte en güzel örneğini ise Gandi vermiştir. Gandi, Hinduizm'de yasak olmasına rağmen gençliğinde bir defa keçi eti yemiş. Sonradan çok pişman olmuş ve ileri yaşlarında “Etini yediğim o keçi ömrüm boyunca benim içimde hep meledi, durdu!” itirafında bulunmuştur. Gandi bunu keçi eti yemenin doğru veya yanlış olduğundan hareketle söylemiyor; önderlik ettiği halkın inançlarıyla ters düştüğü ve o inanca saygısız davrandığı için söylüyor.

Yasin Ceylan bir felsefeci olarak çok iyi bilir ki, filozoflar arasında da, ütopya olarak ilan ettiği dünyaya inananlar bulunmaktadır. Bunlardan bazıları o dünyanın mutlaka olması gerektiğini, bu dünyada hesabı sorulamayan haksızlıkların, namussuzlukların, zulümlerin, ihanetlerin vb sonsuza dek sürmesinin selim akla, vicdana ve insan onuruna ters düştüğünü; adaletin orada gerçekleşmesinin zaruri olduğunu ifade etmektedirler.

Bu dünyadaki adaletsizliklerin giderilmesi için öbür dünyayı zaruri görenlerin başında Kant gelmektedir. Descartes ve Bergson da benzer düşüncelere sahiptir. Mircea Eliade, “Eğer öbür dünya yoksa bu dünyadaki yaşam kül ve kömürden ibarettir” diyor.

Yasin Ceylan yukarıda değindiğimiz gibi bir felsefeci olarak zaman zaman akıl ve bilim ışığında metafizik alana dalıyor. Fizik âlemi bile yeterince aydınlatmakta sıkıntılar yaşayan akıl ve bilimle metafizik âlem nasıl izah edilebilir? Pascal, işte bu gerekçeyle, “Bana filozofların değil, peygamberlerin haber verdiği Tanrı lazım” ve “Yaratıcı Kudret'e gidiş yolunda akla düşen en namuslu jest kendini yakmaktır!” demiştir.