Erbakan'ın ekonomi politiği

Türkiye'de siyasal olarak bir geleneğin kurucu lideri Necmettin Erbakan dün vefat etti. Erbakan kabul edelim Türk siyasi hayatında da önemli bir figürdür. Necmettin Erbakan'ı özel kılan birçok faktör sayabiliriz ancak onu önemli kılan başlatmış olduğu siyasi gelenektir. Bugün kabaca Milli Görüş olarak tanımlayabileceğimiz bu siyasi gelenek 1960'ların sonrasında ortaya çıkmış ve bir okul işlevi görmüştür. Turgut Özal'dan bugün ülkeyi yöneten AK Parti'ye kadar birçok siyasi figür bu rahleden geçmiştir.

Peki Necmettin Erbakan'ı ortaya çıkaran siyasal geleneğin motivasyonu sadece İslami görünürlüğün kamusal alana yansıması mıdır?

Bence tek başına bu değil. Erbakan'ı kendisinden önce de benzer girişimlerde bulunan siyasal hareketlerden ayıran temel özellik, kurduğu siyasal geleneğin siyasal talepten çok sınıfsal bir talebe dayanmasıdır. Necmettin Erbakan'ın 1960'la giderek ortaya çıkan “İslami hasiyetleri olan dindar bir ekonomik sınıfın” siyasal bir taleplerini kamusal alana taşımasıdır. Erbakan'ı özel kılan bence budur.

Ben aynı geleneğin bu açıdan AK Parti'de devam ettiğini düşünüyorum. Bugün AK Parti'yi sınıfsal olarak taşıyan ekonomik sınıfın öncüleri 1960'ların sonunda Erbakan'ı siyaset taşıyan kesimlerdir.

Cumhuriyet, vatandaşlık tanımı gereği homojen bir kamusal alan tasavvur etmiş ve farklı toplumsal kesimleri bu alanın dışında bırakmıştır. İslami görünürlük, Kürt kimliği, Alevilik bunlardan bazılarıdır.

Ancak bunlardan İslami talep ve görünürlük 1940'ların ortasından itibaren kendini kamusal alana taşımaya başlamıştır. 1945'ten sonra bu duyarlılıkları önceleyen partiler de kurulmuştur. 1945 yılında kurulan Milli Muhalefet Partisi, 1946'da Arıtma Koruma Partisi, İslam Koruma Partisi kurulmuştur. Bunları 1947'de Türk Muhafazakar Partisi, 1949'da Toprak, Emlak ve Serbest Teşebbüs Partisi ve 1948 yılında Millet Partisi takip etmiştir. Bütün bu partiler esas olarak İslam'ın kamusal görünürlüğünü hedeflemiş ancak başarısız olmuş partilerdir.

1950 ile başlayan süreçte bu gelenek tek parti kurulmuştur; İslam Demokrat Parisi. Bu parti de, önemli bir varlık gösteremedi ve DP tarafından 1953 yılında kapatıldı. Kendi siyasal partileri üzerinden kitleselleşemeyen İslami duyarlılık kendisini 1950 ve 1960'larda önce DP sonra da AP içinde buldu.

Ancak 1940'lardaki İslami söylem ile 1960'lardaki söylem arasında önemli bir farklılaşma vardır. 1940'lı yıllarda İslami duyarlılığı olanlar kendilerini, laiklik ve Batı karşıtı olarak konumlarken, 1960'larda bu pozisyon anti-komünist, ABD yanlısı olarak görülmektedir. Elbette ki bütün bu dönüşümde Türkiye'nin 1952'de NATO'ya girmesinin ve 1960 Darbesi sonrasında Türkiye İşçi Partisi'nin (TİP) TBMM'ye girmesinin de etkisi elbette vardır.

1940'lardan 1960'lara kadar olan süreç aynı zamanda İslami kesimin giderek daha fazla siyasallaşma sürecidir de. Ve bu dönemde temel kırılma İslami duyarlılığa sahip olanların 1960'ların sonlarına gelindiğinde AP'den uzaklaşmaya başlamışlarıdır.

Bu uzaklaşmanın iki nedeni vardır. İlki, tarikat ve cemaatlerin sitem dışında tutulmaya devam etmeleri, ikincisi ve daha önemlisi de ekonomik alanda farklılaşan bir sermaye yapısının ortaya çıkmasıdır. Bu dönemde devlete bağlı, devletten geçinen büyük sermayenin dışında daha çok taşrada büyüyen ve ekonomik sisteme entegre olmak isteyen yeni ekonomik sınıf doğmaya başlamıştır. Bu sınıfının siyasal temsilcisi olanlar AP'nin haklarını yeterince korumadığını düşünmeye başlamışlardır.

Bu dönemde Necmettin Erbakan'ın 1968 yılında Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) Başkanı seçilmesi de önemli bir kırılmadır. Erbakan'ın bu göreve aday olmasına ve seçilmesine başta İstanbul ve İzmir Ticaret Odaları tepki göstermiştir. Sonrasında AP ve Süleyman Demirel, Erbakan'ı TOBB Başkanı olarak tanımamış ve görevden uzaklaştırmıştır. Bunun nedeni Erbakan'ın İslami kimliği kadar kendisine destek olan muhafazakâr sermayenin yükselişidir.

Bu uzaklaştırma Milli Görüş hareketinin doğmasına yol açmıştır. Bu süreç Milli Nizam Partisi (MNP)'nin kuruluşuna giden yolu açmıştır. 1969 seçimlerinde Necmettin Erbakan, AP'den adaylık talebi kabul edilmeyince, Konya'dan bağımsız aday olmuş ve seçilmiştir.

YENİ BİR EKONOMİK SINIFIN TEMSİLCİSİ

Necmettin Erbakan, yeni bir ekonomik sınıfın temsilcisi olduğunu birçok açıklamasında dile getirdi. Bunlardan birinde şöyle der: “Ekonomik mekanizma büyük kent tüccarlarından yana işlemekte Anadolu tüccarı, kendilerini üvey evlat olarak bilmektedir. İthalat kotalarında aslan payı üç dört kentin tüccarlarına ayrılmakta, Odalar Birliği'ni bunlar yönetmektedir. Anadolu bankalarında toplanan mevduatı, Anadolu halkı yatırmakta ama bu para kredi şeklinde büyük kent tüccarlarına verilmektedir. Bunlar Anadolu tüccarlarının gelişmesini istemezler. Dizginleri hep ellerinde tutmak isterler.”

Erbakan'ın bu açıklamaları bize açık olarak Milli Görüş'ün sadece siyasal görünürlük değil daha temelde ekonomik olarak, sınıfsal bir ayrışmanın temel hareket noktası olduğunu gösterir. 26 Ocak 1970'te kurulan MNP, bu açıdan bakıldığında kurulmasında en büyük etkenin; sanayileşen ülkede ayrışan ekonomik çıkarlar olduğunu söylemek mümkündür. Aynı zamanda kurucu ve yöneticilerinin İslami duyarlılığa sahip olması da, MNP'nin siyasal olarak İslamcılığın destekleyicisi olarak sunulmasına yol açmıştır. Ancak MNP yöneticileri hiçbir zaman açık biçimde laikliğe ya da başka bir cumhuriyet niteliğine karşı bir söylem kullanmamışlardır. Bu açıdan MNP, İslami hassasiyetleri olan taşralı girişimlerin siyasal hareketidir ve siyasal motivasyonları ekonomiktir.

Ancak MNP, Anayasa Mahkemesi (AYM) kararı ile 20 Mayıs 1971'de kapatıldı. Kapatma gerekçesi olarak Anayasa'nin başlangıç ve laiklik ile ilgili maddesi dışında kurulu düzenin kısmen veya tamamen dini esaslara dayandırılması amacıyla faaliyette bulunmayı yasaklayan TCK'nın 163. maddesinin kaldırılmasını istemek, din derslerinin orta öğretimde mecburi hale getirilmesini savunmak gibi politika önerilerine dayandırılmıştır. Sonrasını biliyoruz. Milli Selamet Partisi (MSP), Refah Partisi (RP), Fazilet Partisi (FP) ve Saadet Partisi (SP).

Bugün AK Parti Milli Görüş gömleğini çıkarmış olduğunu söylüyor. Çıkarmış oldukları Milli Görüş'ün siyasal söylem gömleğidir. Ancak AK Parti Milli Görüş'ün ekonomik söylem gömleğini hâlâ üzerinde taşımaktadır. Çünkü bugün AK Parti 1960'ların sonunda ortaya çıkan, 1980'lerde Anadolu Kaplanları olarak RP'yi iktadar ortağı yapan bugün ise dünyaya açılan yeni ekonomik sınıfın partisidir. Ve Erbakan da 1969 seçimlerinde bağımsız aday olarak seçilirken bu sınıfın temsilcisi olduğunu söylemiştir. Bunu bugün AK parti yapıyor.