Erdoğan'ın Kuzey Irak ziyareti neden önemli?

"Kürdistan", Osmanlı İmparatorluğu döneminde ve Cumhuriyet'in kurulduğu yıllarda sorun yaratan ve reddedilen bir kavram değildi. “Kürt” ve “Kürdistan” kavramları doğaldı, kullananların başını derde sokmuyordu. Ancak bu doğallık, Cumhuriyet'in Kürt kimliğini ortadan kaldırmaya azmeden politikası ile ortadan kalktı. Artık “Kürt” yoktu, Kürtlerin dili de yoktu ve dolayısıyla Kürdistan diye bir yer de söz konusu olamazdı. Biri kazara bunlardan bahsetse, devletin çelik iradesini tepesinde hissediyor, maddi ve manevi olarak imha ediliyordu.

İnkâr ve imha temelli bu politikadan en büyük ızdırabı Türkiye'deki Kürtler çekti. Ama dünyadaki bütün Kürtler de bundan nasibini aldı ve tabii ki Irak'taki Kürtler de. Sadece Türkiye'dekilere değil dünyanın herhangi bir ucundaki Kürt'e, “Kürt” dememeye ahdedenler, onları da “Kuzey Irak” üzerinden tanımlıyorlardı. Burada yaşayanlar “Kürtler” değil, “Kuzey Iraklılar”dı. Barzani ve Talabani'yi “Kürt liderler” olarak gören herkes yanılıyordu, onlar “Kuzey Iraklı liderler”di. “Lider” lafın gelişi, onlar aslında “lider” falan değillerdi, olsa olsa olsa olsa “aşiret reisi” olabilirlerdi. Her ne kadar Irak Anayasası'nda (m.4/3, m. 110/1) “Kürdistan Bölgesi”nin varlığı anayasal düzeyde tanınıyor ve Kürdistan bölgesi “Kürdistan Anayasası” ile idare ediliyor olsa da, buralarda birilerinin dili hale “Kürdistan” demeye varmıyordu, kim ne derse desin orası “Kuzey Irak” idi.

Ne var ki tarih hızlı akıyor, zamanın ruhu hükmünü icra ediyor ve buna ayak uydurmayanların anakronik tavırları tuzla buz olu-yor. Kimse kendisini bu değişimin dışında tutamıyor, kalıplar kırılıyor, dün rüyanızda gördüğünüzde inanmakta zorlu çekeceğiniz olaylar bugün gerçek hayatta cereyan ediyor. Öyle ki, yıllarca “Kürdistan” kelimesini yasaklayan ve onu hafızalardan silmeye çalışan Türkiye'nin Başbakanı, ilk defa, Kürdistan Bölgesi'ne resmi ziyarette bulundu.

Başbakan'ın ziyareti, Türkiye'de yaşanan değişimin çapını gözler önüne seriyor. Bu ülkede yıllarca bir Kürt devletinin kurulmasının Türkiye için ne denli büyük bir felaket olacağına dair bir propaganda yürütüldü. Bütün siyasiler bu söylemi itiraz etmeksizin kabul ettiler, bütün devlet birimleri mesailerinin önemli bir kısmını böyle bir devletin kurulmasını önlemeye teksif ettiler. Ancak hayat, onları arzu ettiği yönde ilerlemedi. Ortadoğu'da 1990'lı yıllardan sonra büyük bir siyasi alt-üst oluş yaşandı ve bunun ne-ticesinde federal bir Kürt devleti kuruldu. Kurulan Kürt devleti, yıllarca Türkiye'de toplumu ve siyaseti esir alan korku politikasının da geçersizliğini kanıtladı; Kürdistan Bölgesel Yönetimi'nin Türkiye için bir felaket olmadığı ortaya çıktı. Ayrıca korkuların bir toplumsal tabanının olmadığı da görüldü. Bugün Başbakan'ın Kürdistan Bölgesi'ne yaptığı ziyarete toplum herhangi bir tepki göstermiyor. Bahçeli ve yandaşları dışında kimse, bu ziyaretin Türkiye için bir tehdit oluşturacağını düşünmüyor.

Tam aksine, Kürdistan Bölgesel Yönetimi ile ilişkilerinin geliştirilmesi ekonomik ve siyasi açıdan önemli potansiyeller içeriyor. Ekonomik yönden bakıldığında, Kürdistan'da büyük fırsatlar söz konusu. Zira bu bölge, büyük bir inşaatı andırıyor. Geçen yıl Ekim ayında Duhok Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nin düzenlediği uluslararası bir sempozyuma katılmış ve bundan istifade ederek bütün Kürdistan Bölgesi'ni görmüştüm. İlk göze çarpan, her alanda hummalı bir çalışmanın yürütüldüğüydü. Eski yollar düzenleniyor, yeni yollar açılıyor, kamu binaları inşa ediliyor, üniversiteler kuruluyor, barajlar yapılıyordu. Ve bu yeniden imar sürecinde Türkiyeli firmalar önemli bir role sahipler. Kürdistan'daki müteahhitlik hizmetlerinin önemli bir kısmı Türkiye'den giden şirketlerce yerine getiriliyor, alt yapı ve üst yapı yatırımlarının çoğu onlar tarafından üstlenili-yor. Birçok firma orada iş yapıyor ve Türkiye'den çok sayıda işçi buraya çalışmaya geliyor. Kürdistan Bölgesel Yönetimi, bugün 7 milyar doları bulan ticaret hacminin daha yüksek bir rakama çıkmasını talep ediyor ve bunun için de Türkiyeli firmaların burada daha fazla iş yapmasını istediklerini çeşitli vesilelerle dile getiriyor. Başbakan'ın bu sürece destek veren ziyareti, Türkiye'nin Irak ve Kürdistan ile olan ekonomik ilişkilerinin hacminin büyümesini arzu ettiğini gösteriyor. Ekonomik işbirliğinin gelişmesi ise, hem Türkiye'ye, hem Irak'a ve hem de Kürdistan'a yarar sağlayacaktır.

Kürdistan Bölgesel Yönetimi ile ilişkilerin güçlendirilmesi, siyasi açıdan olumlu sonuçlar doğurma potansiyeline de sahiptir. Kürdistan Bölgesel Yönetimi'nin, Türkiye'deki Kürt meselesine ilişkin tavrını iki noktada özetlenebilir: Birincisi, Kürt liderler, Kürt meselesinin ancak meselesinin ancak demokratik yollarla çözülebileceğini belirti-yorlar ve bu bağlamda Türkiye'deki demokrasiyi güçlendiren her çabayı desteklediklerini bildiriyorlar. İkincisi, Kürt liderler, Türkiye'nin istemesi halinde, bu konuda yapıcı bir rol oynamaya hazır olduklarını belirtiyorlar. Dolayısıyla Kürdistan Bölgesel Yönetimi ile kurulacak üst düzey sağlıklı ilişkiler Kürt meselesinin çözümüne katkı sağlar.

Ancak burada her daim akılda tutulması gereken bir husus var: Hiç şüphesiz, Kürdistan Bölgesel Yönetimi ilişkilerin geliştirilmesi önemlidir ve Kürt meselesinin çözümünde olumlu bir işlev görebilir. Ancak, bu ilişkileri, çözümün tek yolu haline getirmek gibi bir yanlışa düşmekten uzak durmak gerekir. Kürt meselesi, sadece Hewler/Erbil üzerinden çözülemez. Bu, Türkiye'nin meselesidir ve çözüm için de öncelikle Türkiye'deki Kürtlere dönülmelidir. Kürtlerin taleplerini anlamak, bu talepleri –bastırmayı değil- karşılamayı amaçlayan bir siyaset üretmek ve Kürt siyasi aktörlerini bu sürece dâhil etmek gerekir.

Dolayısıyla gelinen aşamada -her bir yönü diğerini dışlamayan- iki yönlü bir siyasetin izlenmesi gerektiği söylenebilir. Bir taraftan Kürdistan Bölgesel Yönetimi ile diyalog geliştirilmeli, ekonomik ve siyasi ilişkiler büyütülmelidir. Diğer taraftan ise, başta BDP olmak üzere, Türkiye'deki Kürt siyaseti ile diyalog geliştirilmeli ve demokratik müzakere yürütülmelidir. Çözüm bu şekilde üretilebilir.