İşe yarım saat erken başlasak...

Geçtiğimiz günlerde Enerji Bakanımız Sayın Taner Yıldız günışığından daha fazla yararlanmak ve verimliliği artırmak için mesaiyi saat 6-7 civarında başlatmak ve cumartesiyi de çalışma günlerine dâhil etmek için hazırlık yaptıklarını açıkladıktan sonra, milyonlarca insanımızın günlük yaşantısını etkileyecek bu önerisini Bakanlar Kurulu'na taşıyacağını bildirdi. Ona göre, “esnaf zaten bunu yapıyor, ücretliler de yapabilir.”

Bakan Yıldız, başta ABD olmak üzere, bazı ülkelerin günışığına göre çalıştığını söylerken “gün saat 5'te ışıyorsa, biz de bir saat hazırlık yaparak 6'da sokağa çıkıp işimize başlayalım. Gün 6'da ağarıyorsa, 7'de işe başlayalım. Mesai saatlerinin bitişi de günışığına paralel olsun. Bunu Bakanlar Kurulu'na önermeyi düşünüyorum” dedi.

Sayın bakanımız sadece bununla da kalmayıp, “Amerikalı o saatte işe başladığında anlamlı oluyor da bizde niye olmasın? Kültürümüzde var, örneğin bakkal saat 6'da açar. Kayseri'ye, Tahtakale'ye gidin, esnaf böyledir. Neden devlet yapısında hissetmeyiz? Günışığına bağlı çalışmak, enerji tasarrufu açısından da, psikolojilerimizdeki tesiri açısından da daha verimli olacaktır” dedikten sonra “yılda 3 milyar kilovatsaat, yaklaşık 600 milyon lira tasarrufumuz olur. Çocukların da bir an önce bu kültüre ulaşması doğru olur. Cumartesi çalışma uygulaması, 70'lerde vardı, sonra kaldırıldı ve Türkiye hak etmediği refah seviyesini peşin satın almış oldu” diye ekledi.

Esas konuya girmeden önce, cumartesi çalışmasına değinmek istiyorum. Her iş kolunun çalışma saatleri konusunda uyması gereken kurallar vardır. Örneğin, herhangi bir lokanta haftanın her günü, üstelik günün büyük bir bölümünde açık kalmak zorundadır. Ama aynı lokanta, pazar günleri toplu çalışma yapılmayan bir site içindeyse açık tutmanın anlamı yoktur. Ayrıca orada çalışanların dinlenme hakları da vardır. Buna bir de uluslararası boyutlarda kısalma eğilimi gösteren haftalık çalışma saatlerinin bir kısmını cumartesilere kaydırırsanız, herkesi daha ikindi bile olmadan paydos ettirmek zorunda kalırsınız. Ayrıca unutulmamalıdır ki, mesai saatlerinin uzaması hem çalışanlar adına elde edilmiş hak olduğu için geri almak kolay değildir, hem de işsizliği körükleyebilir…

Bilindiği üzere; ülkelerin saat ayarları, yerküreyi yukarıdan aşağıya kestiği varsayılan boylam çizgilerine göre belirleniyor. Her boylam arasında dört dakika fark var. 360° hesabıyla toplam 1440 dakika edi-yor. Bu da 24 saate denk geliyor.

Ülkemiz başlangıçta 30° doğu boylamını seçmiş, 1978 yılından itibaren de güneş ışınlarından daha fazla yararlanıp enerji tasarrufu sağlamak amacıyla, ileri ve geri saat uygulamasına geçmiştir. Buna bağlı olarak, yaz döneminde 45° doğu boylamının yerel saati esas alınmış ve ülke olarak güne bir saat erken başlama yoluna gidilmiştir.

Bize göre, günışığına odaklı ayarlama yaptığınız zaman her şeyi tam olarak çözemeyeceğiniz gibi, ülke çapında kargaşaya da sebep olabilirsiniz. Çünkü ülkemizin en doğusu 45°, en batısı ise 26° doğu boylamına denk geliyor. Arada 19° fark var ve bu mesafe 76 dakikaya tekabül ediyor. Dolayısıyla, öncelikli sorun güne erken başlamaktan çok, doğu ile batı arasındaki yerel saat farkını dengelemek olmalıdır. Şu anda Kocaeli civarından geçen 30° doğu boylamı ile İran sınırımızdaki 45° doğu boylamı arasında tam bir saatlik fark var. Aynı fark, en batıdaki 26° doğu boylamına göre ise sadece 16 dakika! Yani doğudaki vatandaş kendi yerel saatine göre tam bir saat gecikmeyle işe başlıyor ve paydos sırasında oralarda çoktan güneş batmış oluyor. Yazın ise onlara gerçek saatte işbaşı yaptırırken, bu sefer de batıdaki vatandaşa gün ortasında paydos yaptırıyoruz.

Aslında 30° doğu boylamını eksen olarak kabul ettiğimizde, uluslararası saat dilimi seçiminin ülke nüfusu ve sanayi yoğunluğu açısından çok uygun olduğunu görüyoruz. Çünkü o bölgede yerel saat ile ülke saati çakışıyor. Fakat günışığından yararlanma açısından baktığımızda, yaz saati uygulaması dışında iyileştirici bir şey yapılmış olmadığını görüyoruz. Buna mukabil, eğer ülke saatini 30 dakika öne alırsak, belki buçuklu bir dilim seçmiş olacağız ama yoğun enerji kullanımı gerçekleşen o bölgede kışın da enerji tasarrufu sağlanmış olacağı gibi, doğu ile batı bölgelerimiz arasındaki dengesizlik de belli oranda giderilmiş olacaktır.

Ayrıca bu yarım saatlik dilimden de pek korkmamak gerekiyor. Çünkü çok geniş alanı ve milyarı aşan nüfusuyla Hindistan bu uygulamayı yıllardır başarıyla sürdürüyor.

Bu değişiklik benimsenirse, belki yarım saatlik zaman dilimini Avrupa ülkelerine benimsetmek kolay olmayabilir ama yaz-kış saati uygulaması aynen sürdürülebilir. Ülkemiz açısından ise bu durumun kimseye zararı olmaz. Çünkü ne yaparsak yapalım artık bütün uygulamalardan doğu ve batı olarak iki taraf da eşit değilse bile daha makul şartlarda etkilenecektir.

Bütün bunlardan sonra, “demokrasilerde çareler tükenmez misali” bir çözüm daha aklımıza geliyor. Saat dilimini 30 dakika öne almak yerine, ülke çapında gelenek hâline gelmiş olan, başta “işbaşı, öğle tatili ve paydos saatleri” olmak üzere birtakım tarifeler, yasalarda yeni düzenlemeler yapılarak 30'ar dakika öne alınabilir. Bu değişiklikler bir defada kesin olarak bütün konularda aynı anda uygulamaya konulursa, belki vatandaşın öğle tatiline yarım saat erken çıkması psikolojik olarak alışması zor bir durum doğurabilir ama yine ideale yakın bir çözüme ulaşılabilir.

Ayrıca bu uygulama ile bazı özel kuruluşlar daha farklı davranabilecekleri için, yelpaze genişleyebilecek ve özellikle büyük şehirlerdeki trafik sıkıntısı da olumlu yönde etkilenebilecektir. Böylece Sayın Bakanımızın önerisi de bir anlamda gerçekleşmiş olabilecektir.