Kaosu Pakistanlılar çözecek

Benazir Butto neden bir suikastle ortadan kaldırıldı? Hatırlatalım ki, Pakistan'ın adı 'Pakistan İslam Cumhuriyeti'dir. Yani 'şeriat'a uygun olarak düzenlenmiş bir siyasal sitemdir. Bu nedenle kesinlikle Türkiye'deki siyasal sistemle ne karıştırılmalı ne de karşılaştırılmalıdır.

Olaya 'Batılı' ve 'Doğulu' bakış açısı şeklinde iki ayrı pencereden bakıldığını görmekteyiz. Bunlardan birincisi: 'Butto siyasal gücünden ve fikirlerinden dolayı öldürüldü'; diğeri ise: Pakistan'ın huzur ve refahını istemeyen dış güçler Butto'yu öldü-rerek başlangıçta iç karışıklık-hatta iç savaş çıkaracaklar sonra da Pakistan mevcut feodal yapıya bölünecek.' Şunu ifade etmek isteriz ki, her iki bakış açısına da katılmamakla birlikte bunların savunucularının oldukça fazla olduğunu belirtelim. Doğru bakış açısını yakalamak için bazı tesbitlerin doğru yapılması gereklidir.

Birinci olarak kuruluşundan itibaren Pakistan'ın siyasal birikimine bakmamız gerekli. Siyasal aktörler kimlerdir? Aralarında nasıl bir ilişki vardır? Pakistan'ın siyasetini belirleyen temel düşünce nedir?

İkinci olarak, genelde Butto ailesi, özelde Bayan Butto kimdir? Ne kadar Pakistanlıdır? Pakistan halkının taleplerine iki defa başbakanlığı döneminde ne kadar cevap vermiştir?

Üçüncü olarak, şu anda Pakistan'da ne tür bir siyasal ortam vardır? Mevcut siyasetin aktörlerinin yapmak istedikleri ve yapamadıkları nelerdir? Hedeflerinde nasıl bir Pakistan vardır?

Dördüncü olarak, uluslararası ilişkilerde Pakistan'ın önemi artmış mıdır yoksa azalmış mıdır? Hâlâ Pakistan dünya siyasal sisteminde bir aktör müdür?

Sonuncu olarak, halkın eğitim, sosyal, ekonomik durumu nedir? Bu halkın siyaset kurumundan beklentileri nelerdir?

Bu soruların her birisine ayrı ayrı cevap bulunduğunda, suikastın amacı ve kim tarafından uygulamaya konduğu net olarak anlaşılacaktır. Biz burada bu soruların hepsine ayrı ayrı cevap vermeyeceğiz. Sadece bir iki noktaya temas edip, doğru bir bakış açısını ortaya koymaya çalışacagız.

Pakistan siyasal sisteminin en güçlü aktörü 1948 yılında kurulan Pakistan İstihbarat Teşkilatı'dır (The Directorate for Inter-Services Intelligence [ISI]). Daha sonra Devlet Başkanı Ayub Khan tarafından ISI'nın görevi 1950'li yıllarda: 'Pakistan'ın çıkarlarını korumak, muhalefeti takip etmek ve Pakistan'da askeri yönetimin devamını sağlamak olarak genişletilmiştir. Zamanla ISI devlet içinde bir devlet olmuştur ki, ne askeri liderlere ne başbakana ne de devlet başkanına hesap verir olmaktan çıkmıştır. Gerçek bir denetime tâbi olmayan istihbarat bir bakıma, rüşvetten, uyuşturucu ticaretine; kaçakçılıktan Keşmir ve Afganistan'daki savaşa kadar her yerde söz sahibidir.

İkinci güçlü siyasal aktör, askeriye'dir. Kurulduğundan bu yana Pakistan'da ihtilal yapmayan Genelkurmay Başkanı hemen hemen yok gibidir.

Üçüncü güçlü siyasal aktör, toprak ağaları (mahalli liderler-feodal liderler). Sonuncusu ise, yukarıda sayılan aktörlerin en az ikisinin tam desteğini almadan Pakistan'da siyaset yapma şansına sahip olmayan siyasal parti-lerdir. 1999 yılında Pervez Müşerref'in gerçekleştirdiği darbe Pakistan siyasal yaşamında beklenmeyen bir eylemdir. Bunda Müşerref'in iktidar hırsının her şeyin üstünde olması, ihtilalden sonra askeriye'de yaptığı değişiklikler, sanayicilerin ve Müslüman partilerin desteğine sahip Nevaz Şerif'in sürgüne gönderilmesi, Pakistan halkının beklemediği şeylerdi. Dolayısiyle, Müşerref ve ekibi ilk günden itibaren ciddi bir muhalefetle karşı karşıya kalmışlardır.

Amerika'nın Afganistan'ı işgali ve buna Müşerref'in bir şekilde razı hatta taraftar olması, Pakistan'ın iki önemli siyasal aktörünü, İstihbarat teşkilatını ve feodal li-derleri küstürmüştür. Dolayısıyla, bu iki aktör bir taraftan Müşerref'in iktidarını zayıflatmak için her yolu denerken, diğer taraftan da Afganistan'a yardıma devam etmişlerdir. Bu durum Amerika'nın Müşerref'ten beklentilerini boşa çıkarmakla kalmamış, ülkeyi de her geçen gün kaos ve karmaşaya doğru sürüklemiştir.

Bu durum sadece Pakistan'ı değil bütün dünyayı etkileyecek bir şeydir. Amerika ve Batı Pakistan'ın nükler gücünün El Kaide'nin eline geçebileceği endişesini derinden hissediyordu. Buna birilerinin dur demesi gereki-yordu. Fakat Pakistan içinden buna dur diyecek bir güç yoktu. Amerika ise bir çözüm için Müşerref'e bir yıldır baskı yapıyordu.

Aranan çözüm, Pakistan'ın sivil idareye teslim edilmesiyle ülkedeki siyasal aktörlerin barışacağı ve nükleer silahların emin ellerde olacağı varsayımıydı. Bu projeye göre, kendisi feodal liderlerden biri olan ve bazı feodal liderler tarafından da desteklenen Butto seçimler sonunda başbakan olacak, Müşerref devlet başkanlığını sürdürecekti. Fakat bu proje, Pakistan siyasetinin en önemli aktörleri tarafından onanmamış ve açıkça reddedilmişti. Bu redden sonra, bir şekilde Nevaz Şerif de projeye dahil edilerek geniş bir halk desteği sağlanmaya çalışıldı. Fakat red cephesi bu politikaya karşı olduğunu mümkün olan bütün iletişim sistemlerini ve şiddeti de kullanarak, beyan ediyordu. İşte bu iki ayrı görüşün varlığına rağmen, bir taraftan Butto diğer taraftan Müşerref Batı'nın porojesini her şeye rağmen hayata taşımaya çalışıyorlardı.

27 Aralık suikastı bir şekilde red cephesinin sadece ülke içindekilere değil, uluslararası kamuoyuna da Pakistan'da siyasal aktörlere rağmen herhangi bir projenin hayata taşınmasının mümkün olmadığının bir göstergesidir.

Batı dünyasının bütün olup bitenleri yorumlama şekline gelince, Pakistan'daki siyasal aktörleri ve İslam'ı bilmemekten kaynaklanan eksik bir yorumdur. Yorumlarında suikastı 'İslamik Terörizm'in ya da 'İslamik Radikalizm'in bir eylemi olarak takdim etmektedirler. Bu tezi güçlendirmek için ise, olaya El Kaide'yi de karıştırarak Batı'nın 'terörle savaş'nın ne kadar önemli olduğunu ve Pakistan'daki 'İslamik radikallerin' bir kadının başbakanlığına bile tahammül edemeyecek kadar radikalleştiğini vurgulayarak, bir kez daha 'İslamik terörizmin' gerçek olduğunu vurgulamaya çalışmaktadırlar. Unutmamak gerekir ki, El Kaide'nin suikastı üstlendiğine dair haber birçok haber ajansı tarafından duyurulmasına rağmen, Amerika Federal Haber Alma Teşkilatı (FBI) bu haberlerin doğruyu yansıtmadığını beyan etti. Bunun anlamı şu, suikastı kimin planladığı belli değil. Fakat, olay tamamen Pakistan'da var olan siyasal aktörlerin güç denemesi olarak görülmeli ne Batılı bakış açısına ne de Doğulu bakış açısına itibar edilmelidir.

* Dr., Londra Toplumsal Etüdler Merkezi Güvenlik ve Terör Uzmanı