Küresel ısınma sömürgeciliği

Endonezya'nın Bali adasında iki hafta süren (3-14 Aralık) dünya iklim değişiklikleri konferansına katılan 190 ülkeden 200 kadar bilim adamı yayınladıkları deklarasyonda karbondioksit salınımının azaltılmasını istemişlerdir. Hatta, bu bilim adamlarının sözcüsü sayılan Matthew England, deklarasyonun açık bir uyarı olduğunu ve arkasında bilim dünyasının ağırlığının bulunduğunu bile iddia etmiştir. Uzmanlar daha da ileri giderek seragazları salınımının sınırlandırılmaması halinde dünyanın başına kuraklıklar, seller ve diğer çevre felaketlerinin geleceğini öngörmektedir.

Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'ne ek bir anlaşma olan Kyoto (11 Aralık 1997, Kyoto, Japonya) 16 Şubat 2005'te yürürlüğe girmiş ve imzalayan en az 55 ülkeden atmosfere saldıkları karbon miktarını 1990 yılındaki seviyelere düşürmelerini istemektedir. Ancak, Kyoto Protokolü sebebiyle alınması gereken önlemler oldukça pahalıdır. Mesela, sanayi ve motorlu taşıtlar ile ısınma için kullanılan enerjinin öncelikle azaltılması; nükleer enerji ve güneş enerjisi gibi karbon üretmeyen, fosil yakıtlar yerine bio-dizel gibi alternatif enerji kaynaklarına yönelmeye teşvik etmek ve fazla yakıt tüketen veya karbon üreten teknolojilerden fazla vergi alınması gibi önlemler içermektedir.

Atmosferdeki sera gazı yoğunluğunun çevreye zarar vermeyecek seviyelere düşürülmesini amaçlayan bu Protokol dünya ülkelerini gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler şeklinde ikiye ayırmakta ve ileri teknolojilere sahip ülkelere fazla bir yükümlülük getirmemektedir. Amerika Birleşik Devletleri ve Avustralya gibi gelişmiş ülkelerin yanı sıra Türkiye gibi gelişmekte olan bazı ülkeler Protokolü imzalamamışlardır. Türkiye'nin anlaşmayı kabul etmesi halinde Devlet Planlama Teşkilatı'nın hesaplarına göre yaklaşık 38 milyar dolarlık bir harcama yapması gerekmektedir.

Bilim adamları, Al Gore gibi siyasetçiler ve pek çok sivil toplum örgütü küresel ısınmadan söz ederlerken aynı zamanda dünyanın başına büyük felaketler geleceğini ağızlardan düşürmemektedir. Küresel ısınma sebebiyle Kuzey Kutbu'ndaki buzulların kısa bir sürede eriyeceği gibi pek çok öngörü tahminden öte gidemeyeceği gibi, kendileri gelişmiş ülkelerin gelişmekte olan ülkelere "ben yeterince geliştim ama senin gelişebilmen dünyamızın geleceğini tehlikeye atmakta ve karbon ile seragazı salınımına dikkat etmen gerekir" şeklindeki uyarıları, sömürgeci döneme benzer bir emperyalist bir yaklaşım göstermektedir. Böylece Batı diğer ülkelere karşı ekonomik avantajını sürdürmeyi hedeflemektedir. Ayrıca, teknolojik gelişimini gerçekleştirmiş olan Batı zaten "bilgi ekonomisi"ne geçtiği için, yani üretim yapmaktan ziyade know-how satmak suretiyle üretimi gelişmekte olan ve işgücünün oldukça ucuz olduğu ülkelere kaydırmış, üstelik onları da küresel ısınma ile tehdit eder hale gelmiştir.

Bilimsel olarak, dört yüz yıl süren "Küçük Buz Çağı" döneminden 1850'lerde başlayan ısınma eğilimine giren dünyada bu dönemin ne kadar süreceğini kimsenin bilmesine imkan yoktur. Zira gelecek hakkında "değerlendirmeler" ya da "öngörüler" yapmak bilimsel bir yaklaşım olmayıp ancak "tahminler"de bulunulabilir. Bilgisayar başında dünyanın ısınmasına dair modeller üretmek olsa olsa "iyi bir tahmin"den öteye gidemez. Üstelik bu ısınma eğiliminde insanın rolünü belirleyebilmek daha da zor bir "tahmin"dir.

Ayrıca, "küresel ısınma" meselesinin, on dokuzuncu yüzyılın ikinci yarısında Sir Francis Galton'un ortaya attığı ve hemen hemen tüm Batı ülkelerinde oldukça kabul gören öjenik adlı teori gibi kısa bir sürede reddedilmeyeceğini kim bilebilir? Bir sosyal felsefe olarak öjenik insanın kalıtsal olarak getirdiği bazı özellikleri farklı yöntemlerle iyileştirmeyi amaçlıyordu. Bu yöntemler arasında evlenecek eşlerin seçilmesi, doğum öncesi tahliller, genetik istişareler, yapay döllenme ve genetik mühendislik de vardı. Bütün bu yöntemlerin ulaşmaya çalıştıkları tek amaç ise daha sağlıklı ve daha zeki nesiller yetiştirmekti.

Yirminci yüzyılın ilk yarısında öjenik kriterlere (epilepsisi olanlar, geri zekalılar ve beceriksizler) göre evlenme yasaları pek çok ülkede uygulanmaya konmuş ve beceriksiz, geri zekalı ve fiziksel özürlüler için hayat hakkı tanınmamaya, zorunlu kısırlık kampanyaları düzenlenmeye ve hatta zaten beyazlardan ayrı yaşamaya zorlanan diğer ırklar için göç yasaları daraltılmaya çalışılmıştır. Bir başka deyişle, milli geliri lüzumsuz olarak harcayacak zihinsel ve fiziksel özürlüler ya öldürülmüş ya da kendi hallerine terk edilmişlerdir.

Bu sosyal felsefe -her ne kadar dürüst bilim adamları tarafından ağır eleştirilere maruz kalmışsa da- günümüz itibariyle eskisi kadar kabul görmemekte ancak zaman zaman karşımıza çıkmaktadır. Özetle, tarafsız bir ajandaya sahip yeni bir çevre hareketine ihtiyaç vardır. Daha da önemlisi, çevre konusunun siyasi ve ekonomik çıkarlardan arındırılmasına ihtiyaç vardır.

*Yard. Doç. Dr. Fatih Üniversitesi Öğretim Üyesi