Kürtler de değişim istiyor

12 Eylül'de yapılan halk oylamasından sonra üzerinde durulan en önemli konulardan biri, BDP'nin aldığı "boykot" kararının Güneydoğu ve Doğu Anadolu bölgelerinde aldığı sonuç oldu. BDP boykotunun etkisi üç düzlemde incelenebilir.

I. Bunların ilki, BDP'nin halen yerel iktidarı elinde tuttuğu illerdir. Bu illerde -biri genel, biri yerel ve ikisi halk oylaması olmak üzere- son 4 seçimde seçime katılma oranları şu şekilde gerçekleşti:

Bu tablodan birtakım sonuçlar çıkarmak mümkün:

a. BDP iktidarda olduğu illerden 5'inde katılımı % 50'nin altında tutabilmiştir. Diyarbakır, Batman ve Van'daki oranlar beklenen düzeydedir, ancak Şırnak ve Hakkari'deki oranlar çok çarpıcıdır. Bu iki ilde BDP'nin güçlü olduğu biliniyordu ve dolayısıyla buralarda boykotun diğer illere nazaran daha yüksek olması da sürpriz sayılmazdı. Ancak Hakkari'de % 90'ları, Şırnak'ta % 80'leri aşan boykot oranları, buralarda özel bir durumun olduğuna işaret ediyor. Bana göre, bu illerde rekor kıracak şekilde boykot çıkmasında referandumdan önce bu bölgede meydana gelen olayların da önemli bir payı vardır. Hakkari'de bir imamın sokak ortasında öldürülmesi ve bir baskın düzenlenerek 9 PKK'lının öldürülmesi bu illerde siyasi tansiyonun yükselmesine ve çatışmaların çıkmasına neden oldu. Bu olayların ne-ticesinde, hem boykot cephesi daha fazla kenetlendi, hem de "evet" oyu verecek olanlar sandık başına gitmekten ürktü.

b. BDP'nin belediye yönetimini üstlendiği üç ilde ise, katılım oranları % 50'nin üzerinde olmuştur. Bu illerden özellikle Tunceli'de BDP'nin çağrısının yankı bulmadığı görülüyor; burada katılım çok yüksek oldu. Bunun da ötesinde diğer Güneydoğu ve Doğu illerinde ezici bir şekilde "evet" çıkarken, Tunceli'de "hayır" Türkiye'nin en yüksek oranına ulaştı. Bu sonucun ortaya çıkmasında en önemli faktör, CHP'nin başında Kılıçdaroğlu'nun bulunmasıdır. Tuncelili seçmen, bu referandumda mezhebi bağlılığını, etnik kimlik bağlılığının önüne koymuştur.

Siirt'te, BDP ile AKP arasında çetin bir mücadele var ve bu ilde bu partilerin oy oranları birbirine son derece yakındır. Katılımın yarıyı geçmesinde, BDP seçmenlerinin bir kısmının tercihlerini -boykot yönünde değil de- evet yönünde kullanmaları belirleyici oldu. Iğdır'da ise hem katılımın hem de "hayır" oylarının yüksek çıkmasında (% 46), burada –diğer doğu illerinin aksine- sadece AKP ve BDP'nin değil, bir üçüncü parti olarak MHP'nin de güçlü olmasının etkisi vardır.

c. Yukarıdaki tablo, en hayati seçimlerde dahi seçmenin yaklaşık % 20-25'inin sandığa gitmediğini göstermektedir. Seçmen, çeşitli nedenlerle oy kullanmaktan imtina edebilir; beğendiği bir siyasi parti olmayabilir, siyasi sistemden umudunu kesmiş olabilir, çalışmak için başka bölgelere gitmiş olabilir veya birtakım bürokratik sıkıntılardan/eksikliklerden dolayı sandığa gitmeyebilir. Bu nedenle BDP'nin referandumdan önce seslendirdiği "Sandığa atılmayan her oy bizim oyumuzdur" düşüncesinin gerçeği yansıtmadığı ortadadır. Eğer BDP, kullanılmayan her oyun hanesine yazarsa, bu hesabın tutmayacağını bir sonraki seçimde acı bir şekilde görmesi kaçınılmaz olur.

II. Boykotun etkisinin değerlendirilmesi için ikinci düzlem, BDP'nin seçimlerde ikinci olduğu illerdir. Bu illerdeki katılım oranları şöyledir:

Bu rakamlar bize, BDP boykotunun bir ölçüde etkili olduğunu göstermektedir. Bütün illerde katılımda bir düşüş vardır. Ancak bununla birlikte BDP, Mardin -ve bir miktar Muş- dışında bu illerin hiçbirinde boykottan beklediğini elde edememiştir. Mardin'de BDP seçmeni partisinin kararına uyarak sandığa gitmemiş ve katılım oranı % 50'nin altında kalmıştır. Ama diğer illerde BDP seçmenlerinin önemli bir kısmı anayasanın değişmesine katkıda bulunmayı tercih etmiş ve parti yönetiminin isteği hilafına oy kullanmıştır. Dolayısıyla buralarda seçmen tabanında BDP açısından bir kayıp söz konusudur.

III. BDP'nin birinci ve ikinci parti olduğu illerin dışında kalan Doğu ve Güneydoğu'nun diğer illerinde ise katılım şu şekildedir:

BDP siyasi geleneğinin öteden beri nüfuz edemediği bu illerde boykotun hiçbir etkisi olmamıştır. Bu üç tablo genel olarak değerlendirildiğinde ise şu sonuçlara varabilir:

1. BDP seçmeninin önemli bir bölümü, boykot kararını tam olarak içine sindiremese de, partisini diğer partilere karşı zor durumda bırakmamak için partisinin arkasında durmuş ve sandığa gitmemiştir. Bu tavır, referandumda etkili olmuştur. Bu etki, ne küçümsenmeli ne de abartılmalıdır. Küçümsenmemelidir; çünkü bu sonuçlar BDP'nin harekete geçirebildiği iki milyona yakın bir seçmen kitlesinin olduğunu bir kez daha teyit etmiştir. Bu önemli bir rakamdır; dolayısıyla Kürt meselesinin çözümünde BDP'nin gözardı edilmesi düşünülemez. BDP, ötekileştirilmemeli, demokratik müzakere sürecine dahil edilmelidir.

Ancak abartılmamalıdır da. Hele bazı yazarların yaptığı gibi boykot oranının çok yüksek olduğu illeri baz alarak Türkiye'nin üçe bölündüğü gibi yorumlarda bulunmaktan kaçınmak gerekir. Zira doğu ve güneydoğudaki 22 ilden sadece 6'sında katılım % 50 altında kalmış, ama geri kalan 16 ilde katılım yüksek düzeylerde seyretmiştir.

2. Sandığa gidenler çok net bir biçimde değişimden yana tavır koymuştur. 22 ilden 12'sinde (Ağrı, Batman, Bingöl, Bitlis, Diyarbakır, Hakkari, Mardin, Muş, Siirt, Şırnak, Urfa ve Van) "evet" oranı % 90 ve üzerinde olmuştur. Üç ilde (Adıyaman, Elazığ ve Erzurum) % 80 ve üzeri, iki ilde (Antep ve Malatya)'da % 70 ve üzeri "evet" oyu çıkmıştır. Bölgede "hayır", bir tek Tunceli'de galip gelmiştir.

Sadece sandığa gidenler değil, sandığı boykot edenler de değişime taraftardırlar. Bunu en iyi gösteren, 13 Eylül sabahı 12 Eylül yönetimi sorumlularının yargılanması için talepte bulunanların başında BDP milletvekillerinin gelmesidir. Şırnak'ta Hasip Kaplan ve Batman'da Bengi Yıldız herkesten önce savcılığa suç duyurusunda bulundular. Boykot kararının yanlışlığının teyidi niteliğindeki bu başvuru, serbest bırakılmaları halinde hem BDP milletvekillerinin, hem de BDP tabanının "evet" diyeceklerini göstermesi açısından önem taşımaktadır. Eğer BDP tabanına tercihini özgürce yansıtması şansı verilseydi, bu kitlenin kahir ekseriyeti "evet" diyecek ve kabul oylarının oranı Türkiye genelinde % 60'ı çok rahat aşacaktı.

3. Referandum, Kürt siyasetinde bir çoğulculaşmanın baş gösterdiğini de ortaya koymuştur. BDP'nin ve PKK'nin boykot kararına karşı hem bazı sivil toplum kuruluşları, hem de BDP dışındaki diğer Kürt siyasi partileri, "boykot" kararının yanlış olduğunu belirttiler ve açık bir şekilde "evet"i savundular. Bu çoğulculaşmadan BDP ve PKK rahatsız oldu. BDP ve PKK, "evet" tercihinde bulunanları "siyasi koruculuk"la, "ahlaksızlık"la ve "AKP yandaşlığı" ile suçladılar. Öcalan, "Bu cesareti nereden buluyorlar?" diye sorarak "evet" tarafında yer alanları bir nevi tehdit etti. Ancak bu suçlamalar ve tehditler, "evet" diyenleri yollarından döndürmedi ve onlar siyasi tahakküme karşı durmaya devam ettiler.

Kanımca, "evet" taraftarlarını bu tavrı koymaya iten en önemli unsur, halkın çoğunluğuyla aynı görüşü paylaşmanın verdiği güvendi. Toplumdaki değişim isteğiyle aynı dalga boyunda buluşmaları, bu kesimlerin –geçmiş zamanlara oranla- daha fazla seslerini yükseltmelerine neden oldu. Bu, hem Kürt siyaseti hem de Türkiye siyaseti için hayırlı bir gelişmedir.

BDP'nin bu sonuçları çok iyi okuması gerekiyor. Değişim ve çoğulculaşma, siyasetin temel değerleri haline geliyor ve bu değerlerin karşısında duranlar zemin kaybediyor. Dolayısıyla BDP de toplumdaki değişim isteğini daha iyi yönetecek ve siyasetteki çoğulculaşmayla rekabet edecek şekilde kendini dönüştürmelidir. Aksi takdirde gelecek günler BDP için çok daha zor geçecektir.