Mana ve muhteviyatıyla KURBAN

Dini, sadece, somut akıl veya soyut düşünce ile anlamak mümkün değildir. Kaynağı itibariyle namütenahi olan dinin anlaşılabilmesi, onun emir ve yasaklarını pratik hayata uygulamakla doğru orantılıdır. Böylece, zahiri itibariyle hikmeti anlaşıl(a)mayan birçok emir veya nehiy, vicdanlarda duyulur, hissedilir ve anlaşılır.

Kader konusu, Allah''ın varlığı ve birliği mevzusu, sonsuz bir hayat telakkisi, ruhun mahiyeti v.b. konular, aklın sınırını aşan ve cidarlarını zorlayan konulardan sadece bir kaçıdır. Bu ve benzeri mevzuların künhüne soyut akılla ulaşılamaz ancak kalp ve marifet ufkuyla ulaşılabilir ki; bu da ancak künhü değil, bir kısmı, küçük bir parçasıdır. Dünya hayatında metafizik âlemle ilgili konuları en iyi anlayanlar Peygamberler olmuştur. Çünkü onların fetanet adı verilen zekâları, Peygamberlik görevine uygun kalbi, akli, ruhi ve vicdani donanımları vardır. Peygamberler, insan zihninin anlayamayıp, şuurunun kaldıramadığı birçok konuda imtihanların en büyüğünü yaşamışlar ve bu konuların insanlar tarafından anlaşılabilmesine vesile olmuşlardır.

İşte kurban konusu, bahsi geçen konulardan birisidir. Mazisi, İbrahim Peygamber (a.s.) kadar gerilerde olan Kurban, üzerinde önemle durulması gereken, çok farklı hikmetleri barındıran önemli bir kulluk görevidir.

Kurbanın temelinde fedakârlık, sa''y yani gayret, emre itaat ve bu itaatteki inceliyi kavrayabilme, samimiyet ve Allah''a yakınlığın zirveye çıkması vardır. Bütün bunların temelinde olan aile de, bizlerin her namazımızda, salat-ü selamlarımızla Peygamber Efendimiz''in (sallallahü aleyhi ve selem) ailesinin hemen arkasından andığımız al-i İbrahim, yani İbrahim ailesidir. Çünkü bu aile erkeğiyle, kadınıyla hatta küçük bir çocuğuyla Allah''tan gelen bir emre itaatin zirvesini temsil etmiştir; zahiren gerçekleşmesi zor gibi görünen, insan zihninin anlamadan aciz olduğu ilahi emirler karşısında gözlerini kırpmadan, "Rabbim emrediyorsa EVET" demesini bilmişlerdir.

"Ana" olması yönüyle bu kutlu ailenin merkezinde olan Hz. Hacer, kuş uçmaz, kervan geçmez Bekke Vadisi''nde küçücük bir çocuğuyla yapayalnız kalmayı kabul etmiştir. Peygamber Efendimiz''in "Ben, atam İbrahim''in duasıyım, Peygamberlerden en çok atam İbrahim''e benzerim" diye övgüyle bahsettiği büyük peygamber Hz. İbrahim (a.s.) de, ilahi emir karşısında, "işittik ve itaat" ettik demiş ve geride bıraktığı ailesine dönüp arkasına bile bakmadan, gitmiştir. Yine bu bereketli ailenin meyvesi, geleceğin büyük peygamberi ancak o günün küçük bir çocuğu olan Hz. İsmail (a.s.) de, kendisinin Allah için kurban edilmesi emri karşısında " Babacığım! Emrolunduğun şeyi yap. İnşallah beni sabredenlerden bulacaksın." (Saffat/102) şeklinde mukabelede bulunmuştur.

Şüphesiz, bir insanın canını Allah yolunda verebilmesi, ölümlerin en güzeli. Bir insanın, canını kendisine karşılıksız veren Zat yolunda iradi olarak vakfedebilmesi insanlığın zirvesi. Bu şekilde vefat eden, yani Allah yolunda bir şeyler ikame ederken canını veren kimseler, dinimizde "şehit" olarak isimlendiriliyor. Onlar, öldü gibi görünseler de, ölümsüzlüğün kaynağına vardıkları için, ölümsüzlüğe ulaşıyorlar; bu öyle bir ölümsüzlük ki, kendisinin öldüğünü bile fark ettirmeyecek kadar.

Allah yolunda kurban edilmek ise, eğer böyle bir şey insan için vuku bulmuş olsaydı, herhalde şehitlikten de üstün olurdu. Ancak mükafatı da büyük olan böyle bir emir, insanın takatinin üzerinde şiddetli bir imtihan olmasından olsa gerek, insana farz kılınmadı, Müslüman''a vacip olmadı.

Ancak, kendilerine "evladını kurban etme" emri verilen İbrahim ailesinin her bir ferdi bu mükellefiyetle sorumlu tutuldu. Ve onlar bu zor mesuliyetin altından alınlarının akıyla kalktılar ve kendilerinden sonraki ümmetlere, hem güzel bir örnek, hem de miras bıraktılar.

İşte, günümüze kadar gelen Kurban ibadetini bir bayram olarak kutlamaktayız. Bizler, İbrahim ailesi gibi şiddetli bir imtihana tabi tutulmuyoruz. Ekonomik durumu müsait olan aileler, kendilerine hizmet etmesi için yaratılmış hayvanları Allah yolunda kurban ediyorlar. Bu vesileyle, kurban edilen hayvanlar, hayvan mertebesinden, insanlık derecesine yükseliyorlar. Diğer yandan sahiplerini, onların ihlasıyla orantılı olarak, İbrahim ailesinin sevap mirasına ortak ediyorlar. Bu miras da kurban sahibini, sonsuz olan Zat''a (c.c.) bir adım daha yaklaştırıyor.

Özünde, fedakârlık, gayret, sadakat, emre itaatteki inceliği kavrama, ihlas ve samimiyet olan kurban, bu yönleriyle, kurbiyet yani Allah''a yakın olabilmenin çok önemli bir vesilesi. Kurban, müminlerin alınlarında pırıl pırıl parlayan sıddıkiyet nişanesinin bir alameti. Çünkü kurban, İbrahim ailesinin kendisinden sonraki nesillere bıraktığı emanet ve veraseti.

Özü itibariyle bu olan kurban neticeleri yönüyle de; kaynaşma, tanışma, yardımlaşma, fakirin halinden anlama ve bu vesileyle onlarla arada köprüler kurmadır. İnsanın kendine verilen nimetleri daha az verilen veya verilmeyenlerle paylaşma zamanı.

Son olarak da kurban, bugünün küçüklerine, onu, yaş ve seviyesine uygun, en güzel şekilde anlatıp yaşatma zamanı.