Mardin'deki katliam ya da Koruculuk sorunu

Mardin- Mazıdağı'nın Bilge (Kerté) Köyü'nde insanın kanını donduran bir katliam yaşandı. Köyde bir nişan merasimi esnasında, çoluk-çocuk, genç-yaşlı, kadın-erkek denilmeden herkesin üzerine 15 dakika boyunca kurşun yağdırıldı. Televizyonlara yansıyan görüntülerde savaştan çıkmış bir köy manzarası vardı. Duvarları eleğe çeviren kurşunlar, yüreği delen feryatlar, peşi sıra açılan mezarlar, kadınların dinmeyen zılgıtları, çocukların yüzlerine sinmiş korku ve dehşet izleri. Altısı çocuk, onaltısı kadın olmak üzere hayatını kaybeden toplam 44 insanın içinde üç yaşındaki çocuklar, hamile kadınlar, namaza duran insanlar var. Sözün bitiği yerdeyiz.

Olayın sebebi hakkında rivayet muhtelif. En kuvvetli gözüken sebepler, arazi anlaşmazlığı ve kız istemede yaşanan bir ihtilaf. Bu gibi sebeplerden dolayı bölgede aileler arasında türlü uyuşmazlıkların yaşandığı bilinir. Ve bu uyuşmazlıkların bir kısmının aileler arasında ölüme varan çatışmalara neden olduğu da. Nitekim bu bilgiden hareketle medya organların büyük bir bölümü olayı 'töre vahşeti' olarak verdiler. Fakat bu olay birçok noktada bilinen töre çatışmalarından farklılık arz ediyor.

Töre saikiyle meydana gelen çatışmaların kendi içinde bir 'racon'u var. Bir kere düğünlerde ve cenazelere saldırı yapılmaz. Hele namaz sırasında insanları öldürmek asla düşünülmez. Bu tür saldırılarda hedef belli (ki genelde ya hasım ailenin en büyüğü ya da ailenin en etkili şahsiyeti ve toplum içinde en çok itibar görenidir) ve sınırlıdır. Öyle her önüne gelene öldürmek kastıyla ateş edilmez, böylelikle hasım olanlar sınırlı tutulur, birçok aile karşıya alınmaz. Namus adına işlenen cinayetler istisna olmak üzere, genelde kadınlara ve çocuklara dokunulmaz, hasım ailenin yetişkin erkek mensuplarına saldırılır. Töre amacıyla cinayet işleyen bunu toplumsal bir saygınlık vesilesi olarak gördüğünden aleni olarak işler, kendi gizleme gereği duymaz.

Oysa bu son olay bilenen töre çatışmalarından çok farklıdır. Saldırganlar -hamile olanları da dâhil- kadınları ve çocukları da hedef almış, ibadetini yapan insanları katletmişlerdir. Köyün Ankara-Beypazarı'lı olan genç imamı ve düğüne davetli olanlar gibi ihtilafla hiçbir bağlantısı bulunmayan kişileri öldürmüşlerdir. Saldırganlar kar maskeleri ile yüzlerini kapatmış, takip edilmemek için köydeki tüm araçların tekerleklerini patlatmış ve kaçmışlardır. Dolayısıyla gerek yapılma tarzı ve gerek ortaya çıkardığı korkunç sonuçlar nedeniyle bu son olay, töre çatışmalarının dışında, yeni bir olguya tekabül ediyor.

Bu yeni olguyu salt kültürel değerlerle açıklamak mümkün değil. Hiç şüphesiz tüyler ürperten bu hadisede, bilhassa kırsal yörelerde daha bir hâkim olan törelerin ve geleneksel kodların etkisi yadsınamaz. Bunlarla yüzleşmek ve bunları sıkı bir sorgulamadan geçirmek gerekiyor. Bugün töre veya -ne ad verilirse verilsin- herhangi bir kodun kendiliğinden bir değerinin olmadığı ve ancak insan yaşamına yaptığı olumlu katkı oranında bir değere sahip olabileceğine dönük bir bilinci yerleştirmeye çaba harcamak, en önemli sorumluluklardan biridir. Bu bağlamda devleti ve sivil toplumu bekleyen görev, insan yaşamına kast eden kültürel öğelerle mücadeleyi daimi kılmak ve hak temelli bir bilincin toplumsal katmanlara nüfuz etmesine çabalamaktır. Toplumsal huzura ve istikrara giden yol ancak böyle döşenebilir.

Fakat bu vahşetin altında salt töreler yok, işin bir de siyasi yönü var. Dolayısıyla yaşanılanları sadece geleneklere ve bölgenin kültürel değerlerine atıfla açıklamak mümkün değildir, madalyonun diğer yüzünü de unutmamak, olayın siyasi boyutuna da bakmak icap eder. Bu noktada ise üzerinde durulması gereken bir yapı var: Koruculuk. Zira Kerté bir korucu köyü, olayda yaşamlarını yitirenler de, olayı gerçekleştirdikleri zannıyla gözaltına alınanlar da korucu.

Koruculuk, 1985 yılında 3162 sayılı yasa ile 442 sayılı yasa ile düzenlendi. Yasada korucu olmak için sabıkasız ve iyi huylu olmak şartları getirildiği halde, uygulamada başvuran herkes korucu yapıldı. Böylece elinde silah tutan, ama başına buyruk bir örgüt ortaya çıktı. PKK ile mücadelede devletin koruculara sınırsız bir hareket alanı tanıması, korucuların zaman içinde kendilerini kural tanımaz ve hukuktan bağımsız bir güç olarak görmelerini sağladı. Böylece koruculuk suç üreten bir mekanizmaya dönüştü. TBMM Araştırma Komisyonu Raporları, Başbakanlık Teftiş Kurulu Raporu, İçişleri Bakanlığı raporları ve mahkemelere yansıyan iddianamelerle saptandığı üzere koruculuk, güvenliği sağlamaktan ziyade, güvenliği ortadan kaldıran bir yapıya büründü. Kız/kadın kaçıran, ırza geçen, adam öldüren, gasp yapan, uyuşturucu ve silah kaçakçılığını organize den korucular, her türlü yasadışı işleri yerine getirmede o kadar pervasızlaşmışlardı ki, 1996 yılında 'Hizmete Özel' İçişleri Bakanlığı belgeleri her üç köy korucusundan birinin suç işlediğini gösteriyordu. Yalnızca 1996 yılına kadar 23.222 korucunun görevine işledikleri suçlar nedeniyle son verilmişti. Yine 1996'da Başbakan Erbakan, MİT Raporu'nu kaynak göstererek, “Güneydoğu'da koruculuk sistemi adeta eroin şebekeleri gibi çalışıyor” demişti. (Yıldırım Türker, Radikal, 30.03.2009)

Bir suç batağına dönüşmesinin yanı sıra koruculuğun sosyal yapıyı tahrip eden bir diğer yönü, devlet eliyle kayırılan korucuların daha önce aralarında husumet bulunanları düşman belleyip onlara yönelmesi ve çatışma hatlarını derinleştirmesidir. Devletin gücünü arkasına alan korucular, hasım gördükleri şahısları ihbar ettikleri, gözaltına alınmalarını, tutuklanmalarını ve hata düzmece delillerle yargılanarak cezalandırmalarını sağladıkları bilinmektedir. Yine korucuların, özellikle koruculuğu kabul etmeyenlerin köylerini boşalttıkları, topraklarına el koydukları, bu topraklar üzerinde zorla tasarruf ettikleri, köylerine dönmek ve topraklarını kullanmak isteyenleri tehdit ettikleri ve bunda ısrarcı davrananları öldürdükleri de toplumsal hafızada kayıtlıdır. Ve hatta kişisel hırsları, menfaatleri veya düşmanlıkları gerektirdiğinde korucuların, hasımlarını katlettikleri ve bunu PKK yapmış gibi göstermeye çalıştıkları da meçhul değildir. Nitekim yakınlarını kaybeden Osman Çelebi'nin, olayı inceleyen Bakan Atalay'a söyledikleri bunu teyit eder niteliktedir: “Husumetimiz yoktu, öz ablamın çocukları. Amaç bizi silip terör örgütüne mal etmekti. Yeğenim kurtulunca her şey açığa çıktı.” (Radikal, 06.05.2009)

Kısacası devletin silahını taşıyan ve fiili dokunulmazlık zırhıyla korunan bir yapı var karşımızda. Ve bu yapı, çıkarları gerekli kıldığında sahip olduğu devlet gücünü ahlaki ve hukuki hiçbir kaideye bağlı kalmaksızın kullanmakta hiçbir beis görmüyor. Böylelikle hasmane ilişkileri körüklüyor, yeni çatışma alanlarının yaratılmasına neden oluyor. Bunun sonucunda ise bölgenin sosyo-ekonomik kalkınması ile kültürel gelişimi açısından önemli bir engel teşkil eden koruculuk, hem bireyin siyaseten özgürleşmesini engelliyor hem de bölgede kalıcı bir barışı imkânsız kılıyor.

Devletin vatandaşlarının bir kısmını diğerlerine karşı silahlandırması, bir siyasal tercihtir. Gözlerini sımsıkı kapatanlar dahi, devletin bu siyasal tercihinin vahşet ürettiğini Kerté'de görmek zorunda kaldı. Bundan çıkan sonuç şudur: Devlet biran önce bu tercihi ile hesaplaşmalı ve bir daha bu tür bir katliama meydan vermemek için kendi yarattığı canavarı mümkün olan en kısa sürede ortadan kaldırmalıdır. Eğer devletlûlar, koruculuk siyasetine dokunmaz da, bugün yaptıkları gibi sadece olumsuz kültürel öğelerin kabul edilmezliğine vurgu yapmakla iktifa ederlerse, asıl büyük tehlikeyi perdelemiş ve sorunun çözümünü imkânsızlaştırmış olurlar. Unutulmamalıdır ki, olumsuz kültürel öğelerin vahşet boyutunda sonuçlar yaratmasını sağlayan da devletin siyasi tercihidir.

* Dr. ; Dicle Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi