Medya: Savaşın gönüllü taşeronu

Bir hafta kadar önceydi. Ankara'nın her daim işlek İzmir Caddesi'nde bir öğle vakti oturmuş bir şeyler atıştırıyordum. Birden caddede sürekli bir hal arz eden uğultuyu bastıran sert ve güçlü sesler duyuldu. Sesin yüksekliği artıkça bu sesin sahibi olan kitle de belirmeye başladı. Kızlı-erkekli ilköğretim öğrencilerinden müteşekkil bir gruptu bu. Üzerlerinde okul üniformları ve ellerinde bayraklarla haykırıyorlardı: “Öcalan'ın ipini Türkler çekecek!” Bu çocuklar, iki-üç öğretmenin refakatinde ve kendilerine öğretilmiş bu ırkçı sloganla önümden geçip gittiklerinde, el kadar bebelere ölümü kutsatan ve onları daha şimdiden idam cezasının yandaşı yapan bu tehlikeli toplumsal ruh hali nedeniyle içimin ürperdiğini hissettim.

Çocukların ardından bakakaldım. Ama çok kısa bir süre bu kez bir öncekinden daha gür sesle çınlamaya başladı cadde. Sahne sırası liseli gençlerdeydi. Gevşetilmiş kravatları, boyunlarına astıkları bayrakları ve gözlerinde bilenmiş nefretleriyle kızlı-erkekli bir liseli grup olanca sesleriyle küfrediyorlardı: “Biz Türkler buradayız Apo p..i nerede!” Çevreden bazı yetişkinler ellerini kurt işareti yapıp onları selamladı, bazıları ise desteklerini hararetle alkışlayarak gösterme yoluna gitti. Gencecik çocukların -ve özellikle de kızların- bu kadar rahat bir şekilde küfür telaffuz etmeleri ve yetişkinlerin de onları bu konuda teşvik etmeleri, beni çok rahatsız etti. Okullarımızda çocuklarımızı gerekli bilgilerle donatmadığımız ayan beyan ortaydaydı; anlaşılan onlara asgari ahlaki davranış kurallarını vermede de son derece yetersiz kalmışız. Yanımdaki arkadaşımla bu minval üzerinden konuşmaya başladık. O, Keçiören'den Kızılay'a otobüsle indiğini, otobüsün geçtiği her caddede öğrencilerin bu şekilde seferber edildiğini gördüğünü ve hemen hepsinin ağzından benzer küfürlü ve ırkçı sloganların çıktığını söyledi. Daha da daraldım.

Gazeteyi açtım. Gazete, Ankara'daki bir protesto mitingini manşete çekmişti. Habere ilişkin fotoğrafta, burnundan soluyan bir kalabalığın içinden yükselen bir pankart dikkat çekiyordu: “Meclis'i basarız, 23 kişiyi asarız.” Sözümona milli birlik ve beraberliği güçlendirmek amacıyla yapılan gösteriler, milli birlik ve beraberliğin teminatı olması gereken Meclis'i hedef alacak boyuta varmıştı. Konunun ayrıntılarına dair medyaya yansıyan haberleri taradığımda tedirginliğimin katsayısı yükseldi. Birçok yerde DTP binalarına saldırılar yapılmıştı. Elazığ ve Erzurum'da iş iyice şirazesinden çıkmış, polis linç-sever bir güruhun saldırılarını püskürtmek için güç kullanmak zorunda kalmıştı. DTP Genel Merkezi'nin önünde iki silahlı gösteri yapılmış, tüm DTP milletvekilleri açık hedef haline getirilmişti. Bursa'da bir Kürt vatandaşın marketi yağmalanmış, Mersin'de Kürtlere ait olduğu belirtilen dükkânlar zarara uğratılmış, bazı yerlerde Kürt vatandaşlar başlarına bir bela gelmesin diye işyerlerini kapalı tutmak zorunda kalmıştı. Haberlerin bize anlattığı; “toplumsal öfke”nin merkezine Kürt kimliğinin konulduğu ve Kürt olmanın kolektif bir cezalandırılma nedenine dönüştüğüydü.

Farklı toplumsal kesimlerin “kan” ve “ölüm” çığlıklarıyla mobilize edilmesi ve varoluş gayesi “sivil”liği ve “insan”ı korumak olan sözde sivil toplum kuruluşlarının dahi “Söz konusu vatansa gerisi teferruattır” deyip savaş lordluğuna soyunmaları, toplum olarak bir cinnet hali geçirdiğimizin resmidir. Ve bu cinnet hali, bir süredir beri inceden işleyen bir psikolojik harekâtın ne denli başarılı olduğunun da göstergesidir. Bu psikolojik harekâtın en önemli hedefi, çatışmanın, savaşın ve kaybın gerekliliğini ve sıradanlığını sürekli olarak vurgulayıp toplumu olası çatışmalara, savaşlara ve kayıplara hazırlamaktır. Dahası toplumun büyük bir kısmını bizzat savaş ister hale getirmektir. Bugün “Kuzey Irak'a bir an önce girelim, sadece PKK'ya değil Barzani ve Talabani'ye de hadlerini bildirelim” tamtamlarının hemen her yerde çalınıyor olması, psikolojik harekât yürütücülerinin bu amaçlarına ulaştıklarının delilidir.

Medya, maruz kaldığımız bu psikolojik harekâtın gönüllü taşeronu olarak görev yapıyor. Medyanın tavrını hem haberlerin veriliş şeklinde, hem de köşe yazarlarının takındığı tutumda irdelemek gerekiyor. Yazılı-sözlü-görüntülü basının ve sanal ortamdaki haber sitelerinin ezici bir çoğunluğunda, siyaseti, barış taleplerini ve mutedil olma çağrılarını mahkûm eden, buna karşılık militarizmi ve savaş yandaşlığını yücelten bir dil hüküm sürüyor. Haberlerin tamamı her yaştan insanı provoke edecek bir üslupla sunuluyor, haberlere Kürt karşıtlığını besleyecek -gerçek olsun ya da olmasın- öğeler ekleniyor.

Mesela, Barzanilerin Yahudiliğine yönelik iddialar tekrar servis ediliyor, Yahudi olan ve İsrail'de yaşayan Kürtlerin varlığı bir suç veya bir ayıp gibi takdim ediliyor, Türkiye'nin İsrail ile olan askeri anlaşmaları göz ardı edilerek İsrail'in Kürt peşmergelerini eğitmeleri bir düşmanlık alameti olarak lanse ediliyor. Böylece anti-semitizm ile anti-Kürt duygular harmanlanıyor, ortaya karışık bir düşmanlık portresi çıkarılıyor.

Yazarlara gelince durum en az haberlerin sunuluş biçiminde olduğu kadar vahim. Tabi bunu söylerken, bir savaş halinin bugün yaşanan sorunları daha da katmerlendireceğini ve mevcut acıların katlanmasına yol açacağını gayet mantıklı bir çözümlemeyle orta yere seren ve bu nedenle de sorunların çözümünde siyasi, diplomatik ve demokratik mekanizmaların sonuna kadar kullanılmasını salık veren, toplumu sağduyuya davet eden az sayıdaki yazarı tenzih ediyorum. Bunun dışında kalanların ve açıkça savaş yandaşlığına soyunanları ise iki bölümde ele alınması gerektiğini düşünüyorum. İlk bölümü, düşünce zafiyetlerini küfür şalıyla örtmeye çalışanlar oluşturuyor. Bunlar, soruna ilişkin herhangi bir bilgiye, veriye ve analize sahip değillerdir ve daha vahimi bu yönde bir çabaları da bulunmamaktadır. Yaptıkları tek şey, hasım gördüklerini aşağılamak ve köşelerini bir küfürname olarak tanzim etmekten ibarettir. Bu bölümdekiler, özellikle Barzani ve Talabani'ye pespaye bir dille (çete reisleri, itler, köpekler) hakaret etmeyi bir görev telakki ederler, zaten bundan başka bir numaraları da yoktur. (Bu türün iyi bir örneği için Rahmi Turan'ın Hürriyet'teki yazısına bakılabilir.)

İkinci bölümde yer alanlar ise, savaş taraftarlıklarını daha incelikli bir dille ambalajlayanlar meydana getirir. Bunlar -çok şükür- küfretmezler, ancak savaşın kaçınılmaz bir ihtiyaç olduğu hususunda kesin bir kanaate sahiptirler. İktidar odaklarıyla daimi bir irtibat içinde olduklarını belirtmeye özel önem gösterirler (“Dün Genelkurmay Başkanı ile görüştüm, bana tespitlerimin doğru olduğunu söyledi”, “Önceki gece saat 03'te Başbakan'ın Danışmanı Ömer Çelik aradı, 'biz sadece bedel ödemeyiz, aynı zamanda bedel ödetiriz de” dedi”) ve bunlardan edindikleri bilgilerle bizi savaşın gerekliliğine ve yararlılığına ikna etmeye çalışırlar. Fakat bu yazarların önemli bir handikapları vardır; o da, savaş istekliklilerin fazlalığının bunların tutarsızlıklara sürüklenmesine neden olmasıdır. Örneğin bunların büyükçe bir kısmı, 1 Mart Tezkeresi'nin reddedilmesini ve ABD gibi devasa bir gücün taleplerinin karşılanmamış olmasını çılgınlık olarak nitelemişlerdi. Oysa şimdi -gözlerini savaş bürümüş olsa gerek- herkesle çatışabileceğimizi ve gerekirse Amerika'yla da savaşabileceğimizi söylemekten imtina etmiyorlar. (Bakınız Ertuğrul Özkök'ün son dönemdeki tüm yazıları.)

Medyanın halkı galeyana getiren bir yayın politikası izlemesinin, militarizmi beslediği, yaraların derinleşmesine katkıda bulunduğu ve genel olarak toplumsal sorunların çözümüne taş koyduğu medyaya hatırlatılabilir. Kitleleri sokağa dökmenin kolay olduğu ama sokağı teslim alan kitleleri kontrol etmenin son derece güç bir iş olduğu, zaten tahrike meyyal bir halkın sokağa çıkarmanın nelere mal olacağı yakın tarihteki acı hadiseler hatırlatılarak medyada ipleri ellerinde tutanlara sakin olmaları çağrısı yapılabilir. Ancak bunun pratik bir faydasının olacağını sanmıyorum. Zira eğer medya bu oranda savaşa destek veriyorsa, bunun arkasında mutlaka kişisel ve grupsal mutlaka bazı çıkarlar ve hesaplar yatıyordur. Ve biz biliyoruz ki, Türk medyasının ana omurgasını oluşturanlar için bu nevi çıkarlar ve hesapların haricinde kalan her şey bir teferruata dönüşür. Dolayısıyla medyaya sükûnet telkin etmenin sağlayacağı bir yarar yoktur. Bu durumda iş, yönetim makamında oturanlara düşüyor. Sorumluluk sahibi olanlar, sırtlarında yumurta küfesi taşımayanların gazına gelmemelidir. Özellikle siyasi iktidarın, fakir-fukara halkın çocuklarının kanı üzerinden kahramanlık menkıbeleri döşemeye pek meraklı olan medya mensuplarının kılavuzluğundan sakınması, bu ülkede yaşayan herkes için daha hayırlı olacaktır.

Dr. Ankara Üniversitesi Öğretim Üyesi