Neden Obama'dan umutluyuz

Ve seçmenlerin ırkçı görünmemek için anketlerde yalan söylediğini ifade eden 'Bradley etkisi' gerçekleşmedi... Dünyada bu kadar ilgiyle izlenen, sonuçlarına bu kadar sevinilen ve umut bağlanan başka bir seçim olmamıştır herhalde. Fakat Obama'nın 1960'larda otobüste aynı koltuklara oturtulmayan, eğitim hakları olmayan, aşağılanan, dışlanan bir halktan geldiğini düşündüğümüzde bu ilgi ve umudun yersiz ve haksız olmadığını teslim etmek zorundayız. Bu, dünya halklarının siyahilerin mücadelelerine verdiği desteğin de ifadesi aynı zamanda... Fakat bu ilgi ve umut aynı zamanda dünyanın gidişatıyla ve değişimiyle de ilgili...

"Olması gereken olur" şeklinde özetlenen materyalist bir tarih bakışını ima etmiyor fakat Obama'nın iktidara gelmesi gerekiyordu. Neo-sağ liberal pervazsızlığın tahrip ettiği dünyanın birçok açıdan bu kadar tıkandığı bir zamanda ciddi bir değişimin ve bunu taşıyacak siyasi aktörün sahneye çıkması gerekiyordu. Küresel toplum da Obama'nın gerek politik duruşuyla gerek kimliği ile bu türden bir aktör olduğunu düşündüğünden böylesine sevindi...

Kimliği nedeniyle ile çünkü söz konusu çatışma eksenlerinden biri kimlik meselesi olduğundan çoğulluğun taşıyıcısı bir melezliğe ihtiyaç var... Müslüman, siyahi Afrikalı, beyaz Amerikalı, orta sınıf melezliğinin yanı sıra Obama'nın yıllarca ırkçılıktan muzdarip olan ABD'nin başına geçmesi kimlikler arası eşitliği ve dışlanmış kimliğin özgürleşmesi, özgüveni açılarından oldukça önemli... Bir diğer önemli husus, beyaz Amerikalıların geçmişleriyle yüzleşircesine siyahi birini Başkan seçmelerinin, kendilerinin şimdiye değin dışladıkları kimlikle eşitlenmelerini göstermesidir.

Obama seçim sürecindeki söylem ve tutumlarıyla çoğulluğu kuşattı ve oy dağılımı da bunun karşılıksız kalmadığının ifadesi. Bu da Obama'nın kimlikler arası politik bir konuşmayı pratik ettiğini göstermektedir. Seçime katılımdaki artışın ve özellikle gençlerin katılımının ana faktörü ise kanımızca budur. Çünkü Obama geleceği birlikte kurmaya vurgu yaparken böyle bir konuşmayı realize etmekteydi. Nitekim kimliklerin diyalogu ve birlikteliği temel olarak gelecek üzerine olur.

ABD halkının Bush'un devamı olan McCain'i değil Obama'yı seçmesindeki bir diğer faktörün ABD'nin küresel imajının toparlanması ihtiyacı olduğunu düşündüğümüzde Obama'nın aynı zamanda küresel bir diyalogun da taşıyıcısı olduğunu iddia etmek mümkün. Çünkü ABD halkı ancak Obama'nın dünya ile yeniden sağlıklı bir ilişki kurabileceğini öngörmekte ve dış dünyaya- 'küresel ötekilerine'- muhtaç olduğunun farkında... Tüm dünyada Obama'ya verilen destek de bunu gösteriyor. ABD karşıtlığının en güçlü olduğu tüm ülkelerde de Obama'nın kazanması memnuniyetle karşılanmış olması ABD halkının doğru tercih yaptığını gösteriyor. Tabi bunda Obama'nın kimliğiyle kurulan empati de etkili...

ABD artık sıkça ifade edildiği üzere İslam ile El-Kaide'yi net çizgilerle ayırma niyetindeyken bu ayrımın üzerine kuracağı diyalog sürecini de Obama ve onun politik duruşuyla yürütebilir. El-Kaide'ye karşı sert söylemlerin yanında İran lideri ile görüşebileceğini ifade etmesi Obama'nın bu çizgiyi benimsediğinin ifadesi... İslam dünyasındaki Obama desteği ve umudunun yanı sıra İran, Küba ve Latin Amerika liderlerinin yaklaşımları da bunun zeminin olduğunu göstermekte...

Kısacası Bush döneminde realist-militarist-sağcı politikalarla örülen uluslararası ilişkiler moralist-demokrat-sol değerlerle yeniden inşa edilmenin eşiğinde. Yani tek yanlı, tek tipleştirici olmayan bir küreselleşme söz konusu. Bu ise politik düzlemde yine ötekilerle konuşmayı, diyalogu zorunlu kılmakta... Yani Medeniyetler Çatışması tezi ve bu tez üzerine kurgulanan dönem bitti...

Bu, Obama'nın iktidarının kimlik kültürel boyutuydu. Fakat bu boyutu besleyen iktisadi boyut da söz konusu... Açık ki Obama ile gelişecek olan yeni küreselleşme, yeni bir kapitalizmi-iktisadi yapılanmayı gerektiriyor... Tahribatları ortada olan ve bugün krizde olan militarist neo-liberal kapitalizmin demokratik bir küreselleşmeye izin vermediği belli...

Obama'nın zaferi; üzerine oturduğu siyahi hareketin sistem-karşıtı niteliği nedeniyle "dünya merkezi ile çevresi arasındaki emek gücü hiyerarşisine bağlı olan ırkçılığa" (Wallerstein) karşı güçlü bir hamleyi ima ettiğinden, mevcut 'işbölümünün' değişeceğinin, bir eşitlenme sürecinin habercisi gibi. Dünyanın çeşitli yerlerindeki, özellikle gelişmekte olan ve gelişmemiş ülkelerdeki umut bu türden bir sezgiden kaynaklanmaktadır: Kendilerini de kuşatan yeni bir işbölümü, yeni bir dünya...

Nitekim göç dalgasıyla gündeme gelen yeni zamanlardaki ırkçılık yerleşiklerle göçmenlerin işbölümü çelişkisinden kaynaklanmakta; çünkü yerleşiklik hep dışlayıcıdır... Bu çelişkiyi aşmak da yerleşikliği, püritenliği kendiliğinden kıymetli kılan normların, zihni kategorilerin bertaraf edildiği ve yerine çoğulluğun, melezliğin normlarının kurulduğu bir sürece bağlı. Obama'nın seçilmesi de böyle bir süreci başlatan önemli bir referanstır artık. Çünkü 'yerleşiklerin' göstereceği bundan sonraki her ırkçı tavır Obama'ya ve seçilmesine referansla güçlü bir eşitlenme talebine takılıp kalacaktır ya da en azından o referansın gücünden dolayı kendini bastırmak zorunda kalacaktır.

Böylece "hayat tarzlarının ve geleneklerin bağdaşmazlığı iddiasından hareketle 'sınırların' kaldırılmasına karşı çıkan farkçı-ırkçılığın" (P.A. Taguieff) zemini de kalmayacak. O halde hayat tarzlarını, gelenekleri bağdaştıran, etkileşim kuran bir iktisadiyata zemin doğmakta. Bu, şuanda gündemdeki kimlik talepli mücadelelerin iktisadi zemine kayacağına işaret etmekte... Hem sınıfı hem de kültürü aynı anda kuşatan böyle bir mücadele, hayat tarzı ile iktisadi konum arasındaki makası da açacak ve iktisadi çoğulluğun taşıyıcısı olacaktır. Yani belli hayat tarzlarını belli iktisadi konumlara hapsolmasından kurtaracaktır.

Bugün tüketim toplumuyla ve onun üzerine oturduğu finans-kapitalle ayakta duran sanayi kapitalizmi çökmekte... Obama'nın yukarıda irdelediğimiz boyutlarıyla kimliği ve politik duruşuyla böyle bir anda iktidara gelmesi, başka bir iktisat paradigmasını taşımakta. Çünkü aynı zamanda ABD'nin enerji ve ucuz iş gücü ile arasına sıkıştığı Çin-Rusya-Hindistan üçgeninden sıyrılması için başka çaresi yok. Başka bir deyişle, ABD Bush'un temsilcisi olduğu ağır sanayi kapitalizminde diretirse küresel iktidarını yitirme riskiyle karşı karşıya olduğundan hegemonyasını sürdüreceği başka bir iktisadi yapı kurmak durumunda.

Velhasıl "kim gelirse gelsin ABD politikaları temel olarak değişmez" diyen bakış yanılıyor. ABD süper güç de olsa değişen dünyaya adapte olmak zorunda olduğundan politikaları da değişmek zorunda ve bu Obama iktidarını gerekli kılıyor. Obama bu değişimi başarabilecek mi zaman gösterecek fakat Obama'ya dair küresel umut bu küresel değişim ihtimalinden kaynaklanıyor.