Operasyon ve bölge dengeleri

Arap dünyası diplomatik dilde ilişkide oldukları ülkelere karşı iki kavram kullanır: “sadıyk” ve “refiyk”. Genelde Batılı müttefiklerine güvenilir manasına gelen “sadıyk' ifadesini kullanmayı tercih ederken, müttefik olmanın da ötesinde, ortak değerleri olan ülkelere karşı da arkadaş, yardımcı, eş manalarına gelen “refiyk' ifadesini kullanırlar. Örneğin; ABD'ye sadıyk derken Türkiye'yi de refiyk olarak tanımlarlar.

Türkiye'nin Kuzey Irak'a yapacağı “geniş kapsamlı sınır ötesi harekat”, Arap dünyasında ister istemez Türkiye'ye bakış açılarında bir takım tereddüt ve farklılaşmalar oluşturacaktır. Çünkü TSK'nin sınır ötesi harekatı, aynen ABD'nin Ortadoğu'da yaptığı harekâtlarda olduğu gibi sadece PKK terör örgütüne karşı yapılacak bir operasyon olarak algılanmamaktadır. Zira Özal döneminden bugüne Arap dünyasının Musul ve Kerkük konusunda Türkiye'ye karşı ciddi kaygıları oluşmuştur. Geniş kapsamlı bir askeri harekat, özellikle Batı'nın Irak'ı işgalinden sonra jeopolitik düzlemde Arap coğrafyasında tehdit algılaması olarak değerlendirilmektedir. Türk diplomasisi Ortadoğu ülkelerini bu korkunun yersiz olduğuna onları öncülleştirerek ikna etmelidir.

İsrail savaş uçaklarının yakıt tanklarının Türkiye topraklarında bulunması, çift taraflı mesaj olarak algılanmıştır: Hem Suriye'ye ve Arap ülkelerine, hem de Türkiye'ye.

Suriye yönetimi bu açıdan oyuna gelmemiş ve Türkiye ile dostluk bağlarının süratli ve kuvvetli bir şekilde ilerlemesi için girişimlerini hızlandırmıştır. Suriye, özellikle Beşşar Esad döneminde, Arap dünyasından 'okuldan kaytaran haylaz, yaramaz çocuk' muamelesi görmektedir. Meselenin bu boyutu ele alındığında PKK terörüyle mücadele konusunda stratejik ve lojistik destek vereceğini deklare etmesi, Suriye'nin Ortadoğu'da ABD ve İsrail'e karşı yalnızlaştırılmasından kaynaklanmaktadır ve kendine 'refiyk' arama çabaları olarak değerlendirilebilir. Türkiye hükümetinin bu açıdan kendisine hem sınır olan hem de derin tarihi bağları olan komşu ülkeler kartını çok hassas ve ince ayrıntılarıyla çok iyi kullanması gerekiyor. Arap ülkeleri, İran'la Şah dönemindeki iyi ilişkileri, Ortadoğu'da dengeleri altüst ettiğinden, Sünni gücü zayıflattığından dolayı Humeyni döneminde askıya almış, İran'ı adeta fasık (günahkar) ülke pozisyonuna koymuştur.

İran Cumhurbaşkanı Ahmedinejad'ın Ermenistan ziyaretinde soykırım anıtını ziyaret etmemesi, en azından Yahudi soykırımı iddialarını kabul etmediği gibi, Ermeni soykırımı iddialarına da sıcak bakmadığının göstergesi olarak algılanmalıdır.

Öyle değilse bile, İran'ın bu tavrı en azından kendi konjonktürel çıkarları açısından oldukça yerinde bir siyasi manevra olarak görülmelidir. Çünkü ABD'nin, İngiltere'nin de desteğini de alarak İran'a geniş kapsamlı ambargo ve yaptırım uygulayacağını açıklaması, İran'ın sadece Rusya ve Çin'i yanına almakla yetinmeyip, daha güvenilir ve stratejik bir ülke olan sınır komşusu Türkiye'den de emin olması gerekmektedir.

Bu açıdan bakıldığında İran, 'tehlikenin farkına' varmış görünmektedir.

İran zaten, rejim muhalifi, Halkın Mücahitleri Örgütü gibi yapılanmalara Türkiye'nin dış siyaset gereği destek vermediği zamanlardan bugüne, PKK konusunda Türkiye'ye destekten kaçınmamıştır. Yalnız şu hiçbir zaman göz ardı edilmemelidir: Rafsancani'nin Cumhurbaşkanı olduğu dönemlerdeki Türkiye ziyaretinde Anıtkabir'e ziyareti reddetmesi gibi, Ahmedinejad'ın da sözde Ermeni soykırım anıtını ziyaret etmemesi Ermenistan'la siyasi ve ekonomik ilişkilerinin ortadan kaldıracağı anlamına gelmez. Zira İran yönetimi ulusal çıkarlarına oldukça düşkün bir anlayışa sahiptir.

Türkiye'nin bundan sonra, hassas bir siyaset rotası çizerek, Doğu ve Batı arasında jeokültürel ve jeopolitik dengeleri gözeterek ilişkileri düzenleme zorunluluğu vardır. AK Parti Hükümeti, devletin tüm organlarıyla konjonktürel bir dış siyaset takip ederek, farklı uluslararası ittifak alternatiflerini Batı'ya karşı gerekirse elinde tuttuğunu göstermelidir.

Türkiye'nin bütün devletler açısından her yönüyle stratejik önemi malumdur ve bu önemini de asla kaybetmeyecektir. Bu bilinmesine rağmen zorla siyasi nihilizme sürüklenmeye çalışılmasının altında yatan sebep ve nedenleri sağlıklı bir şekilde gözden geçirilmeli ve buna göre önlem alınmalıdır.

PKK terör örgütünün Kuzey Irak'taki varlığının sürdürülebilirliğinin ortadan kaldırılmasının en etkili çözümünün bölge yönetimine siyasi ve ekonomik baskılarla gerçekleşeceği sivil ve asker bürokrasi tarafından kabul görmüştür. Öyle olmasaydı, Genelkurmay Başkanı'nın “Başbakan'ın ABD ziyareti önemli, Onun dönüşünü bekleyeceğiz, Dışişleri ile uyum içerisindeyiz” açıklaması gelmezdi. Ekonomik ambargodan söz ederken ya da uygularken dozunu da iyi ayarlamak gerekmektedir, çünkü dünya ile rekabete girişmiş Çin gibi ülkelerin, bölgedeki ilişkisi iyi olan ülkeler üzerinden, uygulanan ambargoyu fırsat bilerek bunu kendi açısından karlı hale dönüştürmesine karşı da bir şekilde tedbir alınması gerekir. Aksi halde uygulanacak ambargonun hiçbir ehemmiyeti olmayacaktır. Kürşat Tüzmen'in Atatürk'ün sözünden hareketle, 'söz konusu vatansa gerisi teferruattır' şeklinde popülist bir yaklaşım göstermesi bu açıdan bakıldığında çok sağlıklı olmayabilir.

Çözülmesi gereken bir de rehin askerler meselesi vardır. Bush yönetimi geçtiğimiz yıl Lübnan Hizbullah'ı ile İsrail arasında oluşan rehin askerler krizinde, İsrail'in Lübnan'a topyekûn saldırmasının haklı gerekçeleri olduğunu söylemesine rağmen PKK konusunda herhangi bir resmi söylemi dile getirmemiştir. ABD'nin 'rehin askerleri bırakın' demesi anında PKK'da makes bulacaktır.

Bazı stratejistler Hizbullah'ın, İsrail'den kesin saldırı geleceğini bilmesine rağmen, ısrarla rehin askerleri serbest bırakmamasının sebebinin İsrail'in planladığı saldırıyı böylelikle öne aldırıp, İsrail'e erken doğum yaptırma neticesinde durumu kendi avantajlarına döndürme projesi olduğunu iddia etmişlerdir. Acaba PKK terör örgütü de aynı mantık ve taktikle hareket ederek böyle bir kışkırtma içine girmiş midir? Sivil ve askeri otoriteler bu tür sorunları aklıselim ve mutedil yaklaşımlarla çözmek zorundadırlar. PKK bundan önce de birçok defalar fırsat bulduğunda buna benzer asker rehin alma eylemini gerçekleştirmiştir. Fakat bunu Türkiye'ye karşı pazarlık konusu yapamayacaklarını çok iyi bildiklerinden, sadece dünya kamuoyunda propaganda vesilesi yapmak için kullanmaktadır. Yakında Avrupa basını ve Amerika basını Kandil Dağındaki kamplarda rehin askerlerle röportaj yaparsa şaşırmamak lazım. Sonuçta PKK, ellerinde rehin bulunan askerleri bırakacaktır. Bu süre içerisinde toplumun sabırlı olması elzemdir ve fevri hareketlerden kaçınıp, öfkeyi sokağa sadece demokratik tepki olarak taşımak gereği vardır.

*Araştırmacı-Yazar