Ortadoğu'da barış arayışları

İsrail-Filistin arasındaki görüşmelerin ikinci turu Mısır'da devam ederken, biz geçen hafta ABD'de gerçekleşen görüşmeleri değerlendirelim. İsrail ile Filistin arasında başlayan doğrudan barış görüşmeleri için Başkan Barack Obama “Bu fırsat yakın zamanda bir kez daha ele geçmeyebilir” diyordu. Dışişleri Bakanı Hillary Clinton, görüşmelerin sonunda Filistin TV ve İsrail Kanal 2 muhabirlerine aynı anda verdiği röportajda çok daha güçlü ifadeler kullandı. “Barış için son şans olabilir” dedi.

Dağ yine fare doğuracak yaklaşımlarının gölgesinde başlayan görüşmelerin beklenilenin aksine daha iyi geçtiğini söylemek mümkün. Hamas'ın biri görüşmeler öncesi diğeri görüşmelerin başladığı gün yaptığı iki saldırı bile görüşmelerin havasını değiştirmedi. Filistin Yönetimi Lideri Mahmud Abbas'ın hem yazılı hem de sözlü yaptığı 'kınamalar' kuşkusuz bunda etkili oldu. İsrail Başbakanı Netanyahu, tavrını -en azından açıktan- değiştirmedi. Aksine, kamuoyuna açık yapılan açıklamaların tamamında olumlu tavrını sürdürdü, Abbas'a “barış ortağım” diyecek kadar koltuk çıktı.

Barış isteği konusunda şüpheli gözlerle yaklaşılan, 6 Temmuz'daki görüşmeye kadar Beyaz Saray'da Obama ile yaptığı görüşmelere ilişkin tek bir açıklama yapılmayan ve fotoğrafı yayınlanmayan Netanyahu Washington'a ayak bastığı andan itibaren barışı en fazla isteyen lider görüntüsü verdi. Obama ile görüşmesi sonrası, ortak basın toplantısı ve Dışişleri Bakanlığı'nda doğrudan görüşmelerin yapıldığı gün kamuoyuna yapılan tüm açıklamalarda, Netanyahu'nun Tevrat'a el basıp bir yemin etmediği kaldı.

Netanyahu'nun “barış ortağım” dediği Abbas'ın yaklaşımı da pek farklı değildi. Yerleşimler, Kudüs, mülteciler, sınır güvenliği, su ve tutukluların bırakılması dahil tüm konuları müzakere etmeye hazır olduğunu söyledi Filistin lideri.

Daha önce üzerinde defalarca görüşülen ancak geçen 60 yıl içinde her seferinde “barış artık yakın” denildiği anda kanlı bir savaşın başladığı görüşmelerinden bu kez sonuç alınabilecek mi? Konunun ne kadar zor olduğunu belirten Obama, başarının da başarısızlığın da kaçınılmaz olduğunu belirterek, “Ama girişimde bulunmazsak, başarısızlık garantidir” diyordu. Kulağının üzerine yatmak İsrail'e güvenlik, Filistin'e devlet getirmeyeceği gibi Amerika'ya da rahat getirecek değil.

Obama da Clinton da, sorunun çözülmesinin en az İsrail-Filistin ve bölge kadar ABD'nin çıkarına olduğunun kalın çizgilerle çizdi. Amerikan yönetiminde söz sahibi olanlar 11 Eylül saldırısının arkasında yatan önemli nedenlerden bir tanesinin bu olduğunu her geçen gün biraz daha yüksek sesle dile getiriyorlar. Çözümü tıkayan İsrail, Amerika için her geçen gün artan bir “güvenlik tehdidi” oluşturuyor.

İyimser bir havada sonuçlanan görüşmelerde diğer liderler gibi Mısır Devlet Başkanı Hüsnü Mübarek ve Ürdün Kralı Abdullah da çözüm için kulağa hoş gelen sözler söylediler. Ancak hoş sözler çözüm getirmeye yetmiyor. Barış görüşmelerine başlandı ancak görüşmelerinin devamının sağlanmasının asgari şartı olan yerleşimlerin dondurulmasına ilişkin tek bir açıklama yapılamadı. 26 Eylül'de Batı Şeria'daki morotoryumun süresi sona erecek ve İsrail'in yerleşimlerin inşasına başlayıp başlamayacağı en büyük sorun olarak ortada duruyor. Abbas görüşmelerin devamı için yerleşimlerin tamamen durdurulması ve Gazze'deki kuşatmanın tamamen kaldırılmasını şart koştu.

Hem ABD yönetiminin baskısıyla görüşmelere gelen Netanyahu hem de Beyaz Saray'ın kendisi bu asgari şart karşısında şimdilik sağırları oyunuyor. Filistinli ve İsrailli iki gazeteciye aynı anda röportaj veren Hillary Clinton, “Yerleşimler durmazsa ne olacak?” mealindeki soruyu oldukça siyasi bir cevap vererek ustalıkla savuşturdu. Hem Netanyahu hem de Abbas'a inandığını belirten Clinton “farklı sebeplerle” bunu yapabileceklerine inandığını söylemekle yetindi.

Barış için başarıdan çok başarısızlık ihtimali ağır gelse de bu kez görüşmelerin odağında yer alan bir isim sonuç alınması konusunda umut veriyor ki bu isim Dışişleri Bakanı Hillary Clinton. Demokratların başkan adayları olarak yarıştıkları sırada bugün Başkan Obama ile Dışişleri Bakanı Clinton arasındaki en temel farklılıklardan birisi iki liderin dış politika konusundaki yaklaşımlarıydı. Obama Oval Ofis'e, Clinton Dışişleri koltuğuna oturduktan sonra da bu farklılığın devam ettiği Washington'daki gözlemcilerin yabancı olduğu bir konu değil.

Ortadoğu politikasında farklı yaklaşımları olduğu bilinen Bakan Clinton, Ortadoğu'nun en can alıcı sorunu olan İsrail-Filistin, dolayısıyla İsrail-Arap ihtilafında “barış gemisinin” kaptan köşküne oturdu geçtiğimiz hafta.

New York Times gazetesi, 'Ortadoğu barışı için Clinton önemli sınavla yüzyüze” başlıklı haberinde başka bir noktaya daha, müzakereci özelliğine dikkat çekti Clinton'ın. Mısır'da 14-15 Eylül tarihlerinde yapılması beklenen ikinci tur görüşmelere ABD'nin Ortadoğu Temsilcisi George Mitchell'in yanısıra Bakan Clinton da katılacak ve tıkanma yaşandığı yerde müzakereci olarak devreye girecek. Clinton'ın müzakereci yönünün bir örneğini Türkiye ile Ermenistan arasındaki protokol anlaşmaları sırasında izlemiştik. Toplantının yapılacağı yere gitmek üzere arabasına bindiğinde taraflar arasında patlak veren krizi elinde telefon oturduğu arabasından taraflar arasında uzlaşmayı sağladıktan sonra gitmişti Bakan Clinton.

Bakan Clinton'ın müzakereleri başarıyla sonuçlandırdığı bir diğer olay BM'de oylaması yapılan İran'a yaptırım konusuydu. Türkiye ve Brezilya uranyumu zenginleştirme konusunda İran'a Tahran Anlaşması'nı imzalama başarısını gösterdiği gün Clinton da başka bir başarıya imza atıyordu. Yine telefon trafiği ile Çin'i bağlayan Clinton, Tahran Anlaşması'nın mürekkebi korumadan Kongre'de bakanlığının bütçesini savunurken, “Türkiye kusura bakmasın, Çin ve Rusya artık gemide” demişti.

Ortadoğu'nun en yakıcı sorunlarından bir tanesi olan İsrail-Filistin, İsrail-Arap ihtilafının çözülmesinde rol alacak olan liderler tarihe şimdiden yazılmış olan isimlerinin rengini altına sarısına çevireceklerinden şüphe yok. Görüşmelerden doğacak olan olumlu sonuç bu liderler için bugün de yarın da önemli getirileri olacaktır.

Başarı, Netanyahu, Abbas, Mübarek ve Kral Abdullah gibi isimler için çok önemli getirileri olsa da başarısız olmanın getireceği bir sonuç olmayacaktır. Obama için başarısızlık, sorunu çözemeyen diğer ABD başkanlarının yanına fotoğrafının iliştirilmesinden öteye geçmeyecektir.

Ancak bu görüşmelerden sonuç alınamaması yani başarısız olunmasının, “barış gemisi”nin kaptan köşkünde oturan Bakan Clinton için, Amerikalıların kullanmayı pek sevdiği tabirle “sonuçları” olacaktır.