Ortadoğu'daki zor oyun

Amerika'nın en etkili politikacılarının, akademisyenlerinin ve medya patronlarının üye olduğu CFR (Council on Foreign Relations) geçen günlerde, 'Türk-Amerikan İlişkileri -Yeni Ortaklık' ismini taşıyan bir rapor yayımladı. Rapor, içerdiği konular açısından bir hayli önemli gözüküyor. Büyük abilerin, 90 sayfalık raporunda, hemen hemen değinilmeyen konu kalmamış gibi... Örneğin, iki ülkenin ekonomik ilişkilerinin önemine göndermeler yapıp, Türkiye'nin gelişen ekonomisinden bahsediliyor. Tahran'ın nükleer faaliyetleri konusunda, Türkiye'nin çabalarının olumlu karşılandığı ifade ediliyor. Türkiye'nin, Afganistan'da asker bulundurmasının ve topraklarına radar üssü (Malatya-Kürecik) kurdurmasının, hala 'vefalı' bir NATO üyesi olduğunu göstermesi bakımından ne kadar önemli olduğu vurgulanıyor. Türk-İsrail ilişkilerinin öneminden bahsedip, ikili ilişkilerin iyileştirilmesi gerektiği söyleniyor; vs, vs... Kürt meselesi de raporda unutulmamış. Obama'nın, Türk kamuoyunu ve Başbakan Erdoğan'ı, yeni bir 'Demokratik Açılım' başlatması konusunda cesaretlendirmesi gerektiğine değiniliyor.

Bölgede yaşanan gelişmeler göz önüne alındığında, raporun ortaya çıkış zamanı gerçekten de, okuyucuya 'tam isabet' dedirtiyor. Zira, Türkiye ve Kürt Bölgesel Yönetimi'nin yakınlaşması, Irak Başbakanı Nuri el Maliki'nin Türkiye'ye yaptığı olumsuz yakıştırmalar, Irak Cumhurbaşkanı yardımcısı Tarık El Haşimi'nin bugünkü durumu ve İran-Suriye konuları hep beraber değerlendirildiğinde, ortaya ilginç manzaralar çıkıyor.

Barzani, son Türkiye ziyaretinde, Türkiye'ye gülücükler dağıtmıştı. Amerika ziyaretinde ise, Obama kendisini devlet başkanı gibi karşılamıştı. 'Nereden nereye' demekten kendimizi alamıyoruz. Barzani'nin, ABD'yi ziyaretinde, ayrıca Savunma Bakanı Leon Panetta ve Dışişleri Bakan Yardımcısı William Burns'le de görüşme imkânı oldu. Başkan yardımcısı Joe Biden da kendisine bir öğle yemeği verdi. Ayrıca, ExxonMobil İcra Kurulu Başkanı Rex Tillerson ile görüştü ve ExxonMobil'e, Irak Başbakanı Maliki'nin karşı çıkmasına rağmen, Kuzey Irak'ta 6 (altı) petrol kuyusunu işletme hakkı verdiği söylendi. Maliki, ExxonMobil'e karşı çıkıyordu, çünkü ExxonMobil, Irak'tan enerji temin edebilecek 47 şirket arasında değildi. Bir diğer ifadeyle, ExxonMobil, Irak'ta kara listeye alınmıştı. Ama birileri, ABD'de Barzani'ye göz kırptı, gerdan titretti ve kendisini galiba ikna etti. Washington dönüşü ise, söylemleriyle bambaşka bir Barzani gördük. Maliki'yi hedef alan sözleri sertleşmişti. Maliki'yi, diktatörlükle suçlayıp, Irak'ın önde gelen siyasetçilerini Maliki'den kurtulma noktasında acil toplantıya çağırdı.

Bu sıralar, Barzani'nin eli bir hayli güçlü diyebiliriz. Obama'nın, Barzani'yi devlet başkanı gibi karşılaması, Kuzey Irak Bölgesel Kürt Yönetimi'nin çok yakın bir zamanda bağımsızlığını elde etmesi konusunda önemli bir işaret olarak karşımıza çıkıyor. Ayrıca, Amerika, Kürt meselesinin çözümünde, Türkiye'ye, Barzani'yle hareket etmesini tavsiye ediyor. Barzani, Kürt meselesinin çözümünde, Türkiye için neredeyse en önemli aktör ve adres haline geldi.

Suriye konusu da bir hayli önemli. Zira hem Türkiye'nin, hem de ABD'nin, Suriye konusunda Barzani'ye ihtiyacı var. Örneğin, ABD, Suriye Kürtlerini, Esad'a karşı ayaklandırması konusunda Barzani'den destek bekliyor. Barzani, henüz pazarlığı sürdürüyor. Masada, Kerkük ve Kuzey Irak'ın geleceği var.

Yakın zamanda göreceklerimizi ise şöyle tahmin edebiliriz: Türkiye, demokratik açılımlarına hız kesmeden devam edecektir. Açılımdan sonra, Barzani, PKK'nın, Kuzey Irak'ta barınmasını elinden geldiğince engellemeye çalışacaktır. Elinden geldiğince diyoruz çünkü Peşmerge'nin içinde PKK'nın varlığını kabul eden, seven ve Kuzey Irak'ta yaşamasını isteyen kişi sayısı o kadar fazla ki, bu durum, Barzani'nin çözmesi gereken bir sorun olarak karşısında duruyor.

Öte yandan, Suriye'deki Kürtler, Barzani'nin teşvikiyle, muhtemelen Suriye muhaliflerinin yanında daha etkin bir şekilde yer alacaklar ve Türkiye istemese de, sınırında, ikinci bir 'Kürt Özerk Yönetimiyle' tanışacaktır. Sonucun, Türkiye'deki Kürtleri nasıl etkileyeceği, Türkiye açısından ciddi bir soru işaretidir.

Bir diğer husus, İsrail beklenmeyeni yapabilir ve Esad'ın düşmesini beklemeden İran'ı vurabilir. Buradaki tek soru, İsrail gerçekten Obama'yı istiyor mu, istemiyor mu sorusudur. Eğer İsrail, Obama'nın yeniden başkan seçilmesini istiyor ve destekliyorsa, Kasım ayındaki seçim sonuçlarını bekleyecektir. Yok, eğer Obama'yı istemiyor ve yeni kurduğu füze savunma sistemlerini hazır hale getirdiyse, bu yaz bölgede olağan dışı gelişmeler yaşanması maalesef içten bile değildir.

Özetle, 2012'nin ikinci yarısı ve 2013 yılı, bölge açısından çok zorlu geçeceğe benziyor. Geçen yazımızda da bahsettik ama yine hatırlatalım: Bu süreçte, herkes birbirine gol atmaya çalışacaktır.