Referandumdan sonra ABD

12 Eylül günü yapılan referandum öncesinde Washington'da yönetimin hemen her kademesinde bir süredir yapılan değerlendirme toplantılarında; “Paket geçmeyebilir, geçerse de yüzde 51'e yüzde 49 gibi bir sonuçla geçer” öngörüsünde bulunanlara, akıl verenlere ne kadar inandı dersiniz Washington?

Kimin gönlünden ne geçtiğini bilmek imkânsız tabii. Ancak kaşlarını kaldırıp, yapılan değerlendirmeleri dikkatle dinleyip arada bir “hımm, oh yeah!” diye karşılarındaki akıl hocalarının heyecanlarına heyecan katan Washington kurtlarının halkın önüne konulan 26 maddelik anayasa değişikliği paketinin geçeceğinden şüpheleri olmadığına emin olabilirsiniz. Şundan da emin olabilirsiniz: Arada yüzde 16'lık bir farkın olabileceğini Türkiye'de AK Partililer de dahil kimse beklemediği gibi buradakilerin beklemediğini söylemek mümkün. Beklenti Türkiye'de olduğu gibi burada da yüzde 50'nin birkaç puan üzerinde yani yüzde 53-54 civarlarındaymış.

Oylamada beklediğinin birkaç puan fazlasını alan AK Parti'nin sonuca şaşırdığını ancak şaşkına dönmediğini söylemek mümkün. Başbakan Tayyip Erdoğan'ın referandum sonucunu değerlendirdiği konuşmasında gayet soğukkanlı davranması, yeni anayasa çalışmalarına hemen başlanacağını ifade etmesi Batı dünyasında oldukça olumlu yankı buldu. İçerde ve dışarda ideolojik ve psikolojik “Erdoğan takıntısı” olan çevreleri ve sözcülerini bir kenara bırakacak olursanız, kabul edilebilir sebeplerle kaygılarını dile getiren bir takım çevreler bile paketin içine bakıp Türkiye'nin daha demokratik bir istikamete doğru yolaldığı itiraflarında bulunuyorlar.

31 Mayıs'ta İsrail güçlerinin uluslararası sularda Mavi Marmara gemisine saldırması, 9 Haziran'da BM'de İran'a yeni yaptırımlara Türkiye'nin “hayır” oyu kullanmasının ilişkilerde yaşattığı sarsıntı bir türlü sonuçlandırılabilmiş değil.

Yahudi lobilerinin Kongre'deki kadar ağır olmasa da Beyaz Saray yönetimi -Dışişleri ve Savunma Bakanlıkları da dahil- üzerinde de önemli bir gücü olduğu tartışma götürmez. Ancak Türkiye-Amerika ilişkilerindeki belirsizliği sadece İsrail ile bozulan ilişkilere ve Yahudi lobisine bağlamak yanıltıcı olur. 9 Haziran oylaması sonrası yoğun diplomasi trafiği belirsizliğin “eksen” tartışmalarının ötesinde daha derin olduğunu gösterdi. Gerek ABD gerekse Türk tarafından yapılan açıklamalar her iki tarafın da belirsizliğin nedeni gösterilen İran'ın nükleer programı ve İsrail konusunda temelde farklı düşünmediklerini gösteriyor.

1.) İran'ın nükleer silaha -barışçıl nükleer teknolojiye değil- Amerika kadar Türkiye de karşı. Her iki ülkenin yetkilileri de özde aynı görüşü paylaştıklarını ama sorunun çözümüne yönelik yaklaşımlarda farklı düşüncelere ve politikalara sahip olduklarını dile getiriyorlar. Daha da ötesi, iki müttefik ülkenin her konuda yüzde 100 aynı düşünmesinin mümkün olmadığın ifade edip bunun da doğal olduğunu ifade ediyorlar.

2.) İsrail-Filistin meselesinin çözümü için her iki taraf da iki devletli çözümü esas çözüm olarak görüyor. Daha geniş çerçevede İsrail-Arap meselesinin çözümünde de farklılıklar olmasına rağmen yine aynı görüşleri paylaşıyor Ankara ve Washington. İsrail'in Mavi Marmara gemisine uluslararası sularda yaptığı korsan baskına da İsrail'in ve lobilerinin tüm baskılarına rağmen, BM'deki panele “evet” dedi, Washington yönetimi.

Irak, Afganistan, Pakistan, Kafkaslar, Balkanlar derseniz gayet olumlu bir zeminde seyrediyor. O halde Ankara'ya hâlâ büyükelçinin gönderilememiş olmasının, önemli bazı silah kalemlerinin satışında sorunlar yaşanmasının ve ilişkilerdeki belirsizliğin sebebi veya sebepleri ne? Malum ittifakın karşı ataklarını baştan not ederek devam edecek olursak; Birincisi, Washington'ın “tek kutuplu” dünyanın yerini “çok kutuplu” bir dünyaya terkettiğini, buna paralel olarak “tek yönlü politikalar” yerine “çok yönlü” politikalar izleyeceğini belirtmesine, soğuk savaşın 20 yıl önce sona erdiğini bilmesine rağmen müesses nizamın (establishment) alışkanlıklarını terketmeyerek hâlâ tek kutuplu politikalar ve soğuk savaş refleksleriyle hareket etmesi.

İkincisi, bugün dünyanın 16'ncı büyük ekonomisine sahip olan, NATO müttefiği, G-20'ye üye, AB'ye tam katılım müzakerelerini sürdüren ve bölgesinde lider ülke olmaya doğru hızla ilerleyen Türkiye'deki değişimi ve değişen dinamikleri tam okuyamaması veya yukardaki sebeplerden dolayı görmek istememesi.

Üçüncü ve belki de en önemli bir diğer neden, yine her iki tarafın yetkililerinin yaptığı açıklamalardan anlaşılıyor ki “model ortaklık”ı hedef edinen iki müttefikten Türkiye'nin kendisini Washington'da müesses nizama gerektiği gibi anlatamadığı. Müsteşar Feridun Sinirlioğlu Başkanlığı'ndaki Dışişleri heyetinin birkaç hafta önce Beyaz Saray, Kongre ve Dışişleri'nde gerçekleştirdikleri temaslar sonrasında bir diplomatın “Bu kez Ermeni soykırım meselesini hiç konuşmadık” deyip, “Bunun dışında herşeyi konuştuk” demesi, dünya başkentinde Türkiye açısından ilişkilerin nereye hapsedildiğini göstermesi açısından oldukça çarpıcıydı. Beyaz Saray, Türkiye'den ortak çalışmaların Kongre'de daha iyi anlatılmasını isterken Türk tarafının da Beyaz Saray'dan bu konuda destek istediğini bir kez daha hatırlatalım burada.

Referandumdan çıkan % 58 evet oyu, Washington da kuşkusuz bu sonucu gözönüne alarak politikalarını yeniden gözen geçirecektir. 2011'in bahar ya da yaz aylarında yapılacak olan genel seçimde AK Parti tek başına yine iktidara namzet. Washington'dakilerin merak ettiği AK Parti'nin önümüzdeki seçimlerde gücünü koruyarak mı yoksa gücüne güç katarak mı iktidara geleceği.

Muhalefetsiz iktidarlar zaman içinde demokratik sistemlerin sağlıklı işleyeşine engel teşkil edebilirler. Türkiye'de iki dönemdir AK Parti tek başına iktidar ve görünen o ki ülkeyi üçüncü döneminde de tek başına yönecek. İşin ilginç tarafı AK Parti, toplumdan yükselen değişim taleplerine her sandık sonrası adaptosyonunu sağlayarak yoluna devam ederken, muhalefetin toplumdan yükselen sese kulaklarını her seferinde tıkayarak Türkiye'yi muhalefetsiz bir iktidara teslim etmesi.

Yüzde 58 sonucu biraz da akıl hocalarının etkisiyle Washington'da farklı hesap yapanlara balans ayarı verdi, vermeye devam edecektir. Bir süre öncesine kadar Türkiye'ye ağır eleştirilerde bulunan Dışişleri Bakanlığı'nın kilit isimlerinden Phil Gordon, ABD Başkanı Barack Obama'nın 'model ortaklık' ifadesinin bir hedefi gösterdiğini ve bu hedefi gerçekleştirme yönündeki çabaların devam ettiğini gösteriyordu. Benim asıl merak ettiğim, yüzde 58'in verdikleri aklın beş para etmediğini gören akıl hocalarına balans ayarı verip vermeyeceği.