Rusya özgür Kosova'ya neden karşı?

Kosova sorununun çözümü sona yaklaşırken ve bu sorun BM platformundan AB ve NATO platformuna aktarılırken, Rusya'nın "değişmez tutumu" dikkat çekmektedir. Halbuki bir zamanlar Rusya'nın Kosova meselesini sadece Batı'ya karşı bazı imtiyazlar elde etmek için "pazarlık aracı" olarak kullandığı düşünülüyordu.

SSCB'nin yıkılışından sonra Rusya Federasyonu'nda da bağımsızlık havasının esmeye başlaması ve ardından da Rusya'nın derin bir ekonomik krize girmesi, Rusya'nın da parçalanabilirliği endişesini gündeme getirmiştir. Batı'nın Yugoslavya olaylarına karışmaya başlaması ise Rusya için daha fazla tehdit algılamasına neden olmuştur. Nitekim, 1999'da Kosova olaylarının başlaması, Batı ile Rusya arasındaki ilişkilerin gerginleşmesine yol açmıştır. Yugoslavya konusunda Rusya ile Batı'yı karşı karşıya getiren neden, iki taraf arasındaki etki alanı mücadelesinden ziyade, Rusya ile Yugoslavya'nın kaderlerinin benzemesi kuşkusudur.

Nitekim, Kosova ve Çeçenistan olaylarının benzerliği, hem Batı'da hem de Rusya'da tartışılmıştır. Rusya, Yugoslavya sorununun ortaya çıkışından itibaren Yugoslavya'nın kendi kaderini kendisinin belirleme hakkı olduğunu ve Batı'nın karışmaması görüşünü savunmuştur. Rusya, Çeçenistan konusunda da aynı tavır içinde olmuştur. Kremlin, Çeçenistan'ın Rusya'nın bir içişleri sorunu olduğunu vurgulamaktadır. Neticede Moskova, Çeçenistan konusunda Batı'nın etkisini sınırlamayı başardıysa da, Yugoslavya olaylarında aynı başarıyı elde edememiştir. Moskova ile Belgrad arasındaki bir başka ortak nokta, her ikisinin de zamanında kendi bölgelerinde etkin nüfuza sahip olup, kardeş cumhuriyetler tarafından terk edilen imparatorlukların çekirdeklerini oluşturmalarıdır. Nitekim ne Miloşeviç rejiminin sona ermesi, ne de Yeltsin'in yerini Putin'in alması, Rusya'nın Balkanlar'daki gelişmelere bakışını değiştirmiştir. Her ne kadar Rusya, parçalanma ihtimalini atlatsa da, Kosova da dahil olmak üzere bu konudaki tutumunu değiştirmemektedir. Bu husus bir kez daha Moskova'nın Kosova'yı Gürcistan ve Moldova olaylarında "emsal teşkil edecek araç" olarak kullandığını ileri sürenleri haksız çıkarmaktadır. Nitekim Moskova, Kosova senaryosunun Kafkaslar veya Dniyester'de uygulandığı takdirde Çeçenistan, Dağıstan ve Tataristan için de uygulanabileceğini unutmamaktadır.

Diğer taraftan her ne kadar son dönemde tekrar "Soğuk Savaş" rüzgarları estirmeye başlayan Rusya, gerek Kosova'nın bağımsızlığının tanınmasına gerekse de sorunun çözümünün AB ve NATO'ya devredilmesine karşı çıksa da yine de Batı'nın "planlarına" engel olamadı. Rusya'nın Balkanlar'daki "eski varlığını" kaybetmesinin bunda etkili olduğunu söylemek mümkün. Nitekim, günümüzde Rusya Balkanlar'da daha çok enerji ve ekonomik alanlarda etkisini artırmaya çalışmaktadır. Bununla birlikte Moskova'nın bundan sonraki süreçte de Kosova sorununu yakından takip edeceğini söylemek mümkün. Kosova'nın bağımsızlığı ilan edildiği takdirde, Rusya'nın Batı dünyası ile ilişkilerinin daha fazla gerginleşmesi muhtemeldir. Diğer taraftan Moskova, bu kadar direndikten sonra, Kosova'nın bağımsızlığını da belli bir süre tanımayacaktır. Moskova'nın Kosova'nın bağımsızlığını ancak Kosova'nın AB üyesi olduğunda tanıyacağını tahmin etmek mümkündür.

Moskova'nın bundan sonraki süreçte de Kosova sorununu yakından takip etmesinin bir başka nedeni de (Kosova'nın bağımsızlığı ilan edilsin ya da edilmesin) bölgede istikrarsızlığın artma ihtimalidir. Nitekim, Kosova bağımsızlığı elde etmediği takdirde, Kosova ve Arnavutluk bu istikrarsızlığın müsebbibi olacakken, elde ettiği takdirde de radikal Sırpların gerek Sırbistan'da gerekse de genel olarak bölgede taşkınlığa yol açacakları tahmin edilmekte. Nitekim, Sırplar Batı'nın Kosova karşılığında Sırbistan'ın AB'ye üyeliği sürecini kolaylaştırmaya yönelik teklifine yanaşmamaktadırlar.

Diğer taraftan Kosova'nın bağımsızlığı durumda Bosna-Hersek'teki Sırpların da harekete geçeceği ve bağımsızlık için mücadele başlatacakları ileri sürülmektedir. Dolayısıyla her iki ihtimalde de Balkanlar bölgesinin "istikrarsızlığa gebe" olduğunu söylemek mümkün. Rusya'nın ve Rusya'yı bu konuda aynı gerekçelerden dolayı destekleyen Çin'in tutumu ve AB içinde konuyla ilgili farklı seslerin çıkması da, sorunu daha karmaşık hale getirmektedir.

Bundan sonraki süreçte Rusya'nın AB içindeki ihtilaflardan da faydalanarak, kendi çıkarları doğrultusunda hareket etmeye, hatta bölgede etkisini artırmaya çalışacağını ileri sürmek mümkündür.

* ASAM Rusya-Ukrayna Uzmanı