Sandık başında özgürlük duygusu

22 Temmuz seçimleri her açıdan tartışılmayı hak eden bir tablo ortaya çıkarmış bulunmaktadır. Seçim akşamından itibaren sonuçlar hakkında değişik çevreler kendi eğilimle-rine göre değerlendirmeler yapmaktadırlar. Seçimlerden çok net bir mesaj çıkmasına rağmen, demokrasiyi özde anlamak yerine devletçiliği ruhlarına ve bedenlerine sindirmiş çevrelerin kısır bir tepkisellik düzeyini aşmayan görüşlerine şahit olmak bizi gerçek bir irrasyonellik ve mantık dışılık örneğiyle karşı karşıya getirmektedir. Seçim sonuçları hakkındaki değerlendirmemiz ne olursa olsun, hiç kimse artık bu ülkede hiç seçim olmamış gibi davranma lüksüne sahip değildir. Bu seçim siyasi tarihimizde bir milat durumundadır, çünkü bundan sonra ortaya çıkacak her türlü sosyal ve siyasal gelişmenin meşruiyeti 22 Temmuz kriterlerinde aranacaktır. 22 Temmuz kriterleri olarak özgürlükçü demokrasi, devletin sivilleşmesi, hukukun idamesinin sağlanması, refah düzeyinin yükseltilmesi, insan hakları, her türlü gücün sivil idarenin kontrolünde olması, bireysel özgürlük alanının genişletilmesi, dar kimliklerin ötesinde bireyin kendi içinde çoğulculaşmasını ve farklılaşmasını sayabiliriz.

22 Temmuz kriterleri çerçevesinde seçim sonuçları değerlendirilmeden seçimin mesajını anlamak mümkün değildir. Mesajı ve anlamı kendisinde saklı olan bir seçim sonucuyla karşı karşıya bulunuyoruz. Sosyolojik ve istatistiksel araştırma sonuçları bize birtakım yararlı şeyler söylemesine rağmen seçim sonuçları hakkında yapılan her tartışmanın sonunda hâlâ tatmin edici bir açıklamaya varamadığımız görülmektedir. 22 Temmuz seçimlerinde toplum, üzerinde yıllarca tartışılabilecek gizemli bir tablo çıkarmıştır. 22 Temmuz'un gücü belki de bu gizemindedir. Bu gizem üzerinde konuştukça toplum olarak birbirimizi daha çok fark edecek ve keşfedecek gibi görünüyoruz.

Seçimden önce ve sonra gündeme en çok kamuoyu araştırma şirketlerinin yaptığı araştırmalar geldi. Bu anket sonuçlarında ortaya çıkan rakamların bize ne söylediğine dair olumlu ve olumsuz birçok değerlendirme dinledik. Seçim sonuçlarına yakın veriler ortaya koyan araştırma şirketleri büyük itibar kazanmasına karşılık, uçuk rakamlar ortaya koyan şirketler ise manipülasyon ve siyasi tarafgirlikle suçlandı. Seçim sonuçları konusunda artık rakamlar üzerinde konuşmanın verimsizliği şu geçen bir haftalık süre içinde anlamsızlaşmış gözükmektedir. 22 Temmuz'un gizemini anlamak için artık rakamları aşmanın ve insani boyut üzerinde konuşmanın vakti gelmiş bulunmaktadır.

22 Temmuz'un arkasındaki insani boyut psiko-sosyo-kültürel bütünlük içerisinde anlaşılmalıdır, çünkü 22 Temmuz kriterleri dediğimiz yukarıdaki değerler manzumesi bu insani boyutun bir ürünüdür. İnsani boyutun damgasını vurduğu 22 Temmuz seçimlerinde bireyler, çok önemli bir mesaj vermişlerdir. Küçük yaşlardan itibaren kendilerine devlet ve kabilenin en kutsal şeyler olduğu ezberletilen kişiler, bu seçimde 'ben' olmanın gücünü göstermişlerdir. Kendine 'ben' diyerek kolektif ezberleri bozmayı başarmış bir sosyal yapının iktidarın ve muhalefetin tek belirleyicisi olarak ortaya çıkması psiko-sosyo-siyasal devrim olarak nitelenmeyi gerçekten hak eden bir gelişmedir. Seçim sonrasını her yönüyle dizayn etmeye dair her türlü mühendislik projesinin konuşulduğu bir ortamda siyasi iktidarı ve muhalefeti tek başına belirleyen bu 'bireysel ben' bilinci artık hiçbir şekilde ihmal edilemez durumdadır. Toplumda gelişen ben bilincini ihmal edenler, bu seçimin en çok hüsrana uğrayan tarafı oldular. Bu seçimden sonra her siyasi parti, attığı her adımda artık daha dikkatli olacak, bürokratik kurumlarla hukuk ve demokrasi dışı işbirliğine girme cesaretine eskisi gibi sahip olamayacaktır. Bugünlerde bazı partilerin, önümüzdeki günlerde krizin çıkarıcısı olmak yerine normal demokratik işleyişin bir parçası olmak istediklerine dair verdikleri mesajları, seçimlerin ortaya çıkardığı bu bireysel boyutun bir sonucu olarak değerlendirmek lazımdır, çünkü herkes artık seçmenin yani bireyin kendisini cezalandırmasından korkmaktadır. Bu seçimle beraber, sadece seçim zamanı değerli olan vatandaş dönemi sona ermiş bulunmaktadır. Seçim dönemi kadar seçim sonrasında da bireyin görüşlerinin, düşüncelerinin eğilimlerinin ve taleplerinin dikkate alındığı bir siyasi dönem başlamıştır. Ankara'ya gittikten sonra birey ve toplum lehine çalışmaktan ziyade, bürokrasiyle iktidarı paylaşarak yan gelip yan yatıldığı rahat beş yıllık dönemler artık geride bırakılmıştır. Ben bilinciyle iktidar ve muhalefeti belirleyen bu toplum, artık iktidarı sorumsuz kurumlarla paylaşmayı reddetmekte, kendilerinden hesap sorabileceği temsilcilerin hem iktidar hem muktedir olmasını istemektedir, çünkü o, ben olmanın gereğinin hem iktidar hem muktedir olmayı gerektirdiğini çok iyi kavramış bulunmaktadır.

AK Parti'ye verilen büyük desteğin sırrı da yükselen bu ben bilincindedir. Toplumun büyük bölümü, AK Parti'yi ve onun liderini kendi beninin siyasal alandaki somut yansıması olarak görmektedir. Geçen dört buçuk yılda AK Parti ve li-deri topluma yabancılaşmadı, bilakis demokrasi, hukuk, eğitim, sağlık, ekonomi ve diğer alanlarda yapılan adımlarla devleti değil toplumu ve bireyi öne çıkardı. Seçim kampanyasında da sayın Başbakan, kadınlardan erkeklere, çocuklardan gençlere, Kürt'ten Türk'e, Alevi'den Sünni'ye hep özerk bireysel kimliklerden bahseden bir söylem kullandı. Seçmen kendisinden ben olarak söz eden ve özgürlük, refah, hukuk ve demokrasi taleplerini ciddiye alan AK Parti'yi ve liderini içselleştirdi. Büyük seçmen kitlesinin gözünde AK Parti ve lideri herhangi bir parti ve siyasetçi değildir. Seçmen, AK Parti iktidarına ve sayın Erdoğan'ın Başbakanlığı'na, kendi beninin iktidarı ve başbakanlığı anlamını atfetmektedir. Onlar, kendilerini iktidar, muktedir ve Başbakan olarak görmek istiyorlardı. AK Parti'ye verilen oyların arkasındaki bu derin isteğin önemi küçümsenemez.

22 Temmuz'un gizeminin arkasında bu ben devrimi vardır. Sosyal bilimlerin kantitatif ve determinatif metotlarıyla düşünmeye alışmış olanlar, bu ben konusunu abarttığımızı mistik ve romantik bir yorumda bulunduğumuzu iddia edebilirler. Seçim sonuçları üzerinde ekonomik, cinsiyet, eğitim, bölge, gelir gibi demografik faktörlerin hangisinin daha çok etkili olduğu tartışılabilir, ancak ben devrimi olarak ifade ettiğimiz bu sübjektif faktör, niceliksel olarak değil niteliksel bir tarzda anlaşılmadan 22 Temmuz'un arkasındaki gizemin perdesini aralamak zor olacaktır.

* Araştırmacı – Yazar