Sıfır problem politikası ve AB üyeliği

Türk dış politikası Prof. Ahmet Davutoğlu'nun Dışişleri Bakanlığı döneminde oluşturulan “sıfır problem politikası” ile yepyeni bir döneme girdi. Sıfır problem politikası, aslında önceki hükümetlerde bırakılan bir dış politika açığını da önemli bir ölçüde doldurmuş oldu. Önceki dönemlerde dış ilişkilerde sadece Batı üstüne odaklanılıyor; Balkanlar, Kuzey Afrika ve özellikle Orta Doğu'daki ülkelerle ikili ilişkiler dış politika kulvarında adeta yok sayılıyordu. Ancak, Türk dış politikasının eksik taşlarını tamamlayan sıfır problem politikası, son zamanlarda özellikle cumhuriyetçi elitler tarafından Türkiye'nin bu politika ile Batı'dan koparılıp Doğu'ya yaklaştığı öne sürülerek eleştirilmeye başlandı. Cumhuriyetçi elitlerin aslında bu savlarında gözden kaçırdıkları çok önemli bir nokta bulunmaktadır. Sıfır problem politikası, aslı itibariyle Türkiye'yi Batı'dan ve AB üyeliği hedefinden koparmamaktadır; tam tersine özellikle Orta Doğu ve Kuzey Afrika'daki ülkelerle sıfır problem politikası altında geliştireceği dostane politik, ekonomik ve askeri bağlar ile Türkiye, gelecekte AB'nin Barcelona Süreci'nde liderliğe oynamaktadır.

Kısaca değinmek gerekirse, Barcelona Süreci, Avrupa Birliği'nin Komşuluk Politikasi içinde geçen bir araçtır ve Balkanlar, Akdeniz, Kuzey Afrika ve Orta Doğu'yu kapsayan geniş bir coğrafyada Türkiye dahil 16 ülke ile AB arasında siyasi, ekonomik ve sosyal işbirliği yapılmasını hedeflemektedir. Ekonomik olarak belirtilen coğrafyada bir serbest ticaret alanı kurulmasını öngören Avrupa Birliği, ayrıca bahsi geçen ülkelere bu süreçte demokrasi, iyi yönetim, insan haklarını geliştirme gibi siyasi başlıklarda deneyimlerini aktarmayı amaçlamaktadır. Barselona Süreci 1995'de başladığından bu yana, AB içinde özellikle Fransa ve İspanya sürecin liderliğini yürütebilmek için adeta yarış içinde olmuşlardır. Fransa, Akdeniz'e kıyısı olan Müslüman ülkelerle tarihi bağlarını yeniden güçlendirmek, politik ve ekonomik bağlarını bu ülkelerle sağlamlaştırmak ve de Avrupa Birliği'nin dış politikasında gücünü arttırmak için Barcelona Süreci'nin liderliğine soyunmuştur. Bu yüzden, Fransa'nın Temmuz 2008'de AB dönem başkanlığı sırasında tıkanmış olan Barselona Süreci'nin yeniden canlandırmaya çalışması ve bu süreci aktive etmeye çalışan Paris Zirvesi'ni Mısır ile beraber yönetmiş olması da tesadüfi değildir. Aynı şekilde, İspanya da Fas ile sürdürdüğü (bazen inişli çıkışlı olabilen) komşuluk ilişkilerine ve Endülüs Emevileri döneminden edindiği İslami kültürel mirasa atfen Barcelona Süreci'nin lideri olmayı hedeflemektedir. Özellikle şu anki Zapatero hükümeti, İspanya'nın Barcelona Süreci'nde lider ülke olması için daha fazla çaba harcamaktadır.

Her iki ülkenin sarf ettiği çabaya karşın, AB 1995'den beri Akdeniz'e kıyısı olan Müslüman ülkelerle Barcelona Süreci şemsiyesi altında etkin bir ortaklık politikası izleyemedi. Bu verimsiz sonuca her ne kadar sürecin finanse edilmesinde yaşanan sorunların yer açtığı düşünülse de asıl neden aslında Avrupalıların tahmin edemeyeceği kadar farklıdır. Fransa ve İspanya'nın her ne kadar geçmiş yıllarda İslam ülkeleri ile ciddi bağları olsa da, her iki ülke de birer Müslüman demokrasiye sahip değildir.

Türkiye, Osmanlı mirasına ve Müslüman bir demokrasiye sahip olması ile zaten diğer Müslüman ülkeler arasında saygın bir duruşa sahiptir. Müslüman dünyasındaki bu saygınlığımız; AK Parti'nin sıfır problem politikasında öngördüğü üzere komşu ülkelerle siyasi, ekonomik, askeri ilişkilerin ilerletilmesi ile daha da artacak ve Türkiye AB üyeliği öncesinde Müslüman dünyasının sorunlarına ve çözüm yollarına tamamen vakıf olacaktır. İşte bu sayede Türkiye, Avrupa Birliği içinde Barcelona Süreci'nin liderliğine en uygun üye olacaktır. Ayrıca, Akdeniz kıyısındaki Müslüman ülkeler de Türkiye'yi Avrupa Birliği'nin Hıristiyan üyelerinden farklı görecekleri için, Türkiye ile işbirliği yapmak ve Barcelona Süreci'ni canlandırmak için çaba harcayacaklardır.

Sonuç itibariyle, sıfır problem politikası cumhuriyetçi elitlerin savlarına ters olarak Türkiye'yi Batı'dan ve Avrupa Birliği hedefinden koparmayacaktır. Aksine, bu yeni politika Türkiye'yi Avrupa Birliği üyeliği sonrasında Barcelona Süreci'nde kilit ülke konumuna getirecektir.