İşyerinde disiplin açısından ücret kesme cezası verebilir miyiz?
İşyerlerinde çalışma barışı ve üretim verililiği açısından disiplin uygulamaları çok önemlidir. İş mevzuatında işçi ve örgütünün onayı olmadan cezai anlamda ücretten kesmeye ilişkin düzenlemelere imkan tanınmamıştır. Bu anlamda disiplin kuralı oluşturmanın yolu İş Kanununda yer almaktadır. Yazımızda bu hususu ele alacağım.
Mülga 1475 sayılı İş Kanunu'nun 32. maddesinde düzenlenen "1 ayda 3 gündelikten veya parça başına yahut yapılan iş miktarına göre verilen ücretlerde işçinin 3 günlük kazancından fazla olamaz" şeklinde düzenlenen işçiye verilecek ücret kesme cezasının miktarı, 4857 sayılı yeni İş Kanunu'nun 38. maddesinde "bir ayda 2 gündelikten veya parça başına yahut yapılan iş miktarına göre verilen ücretlerde işçinin 2 günlük kazancından fazla" olmayacak şekilde düzenlenmiştir. Söz konusu ücret kesme cezaları, eskiden olduğu gibi, toplu sözleşme veya iş sözleşmelerinde gösterilmiş olan sebepler dışında yapılamaz.
Yasanın 38. maddesinde, ücret kesme cezası şöyle düzenlenmiştir.
İşveren toplu sözleşme veya iş sözleşmelerinde gösterilmiş olan sebepler dışında işçiye ücret kesme cezası veremez.
İşçi ücretlerinden ceza olarak yapılacak kesintilerin işçiye derhal sebepleriyle beraber bildirilmesi gerekir. İşçi ücretlerinden bu yolda yapılacak kesintiler bir ayda iki gündelikten veya parça başına yahut yapılan iş miktarına göre verilen ücretlerde işçinin iki günlük kazancından fazla olamaz.
Bu paralar işçilerin eğitimi ve sosyal hizmetleri için kullanılıp harcanmak üzere Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı hesabına Bakanlıkça belirtilecek Türkiye'de kurulu bulunan ve mevduat kabul etme yetkisini haiz bankalardan birine, kesildiği tarihten itibaren bir ay içinde yatırılır. Her işveren işyerinde bu paraların ayrı bir hesabını tutmaya mecburdur. Birikmiş bulunan ceza paralarının nerelere ve ne kadar verileceği Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanının başkanlık edeceği ve işçi temsilcilerinin de katılacağı bir kurul tarafından karara bağlanır.
Bu kurulun kimlerden teşekkül edeceği, nasıl ve hangi esaslara göre çalışacağı çıkarılan Yönetmelik'te gösterilmiştir.
İşverenler, eğer işçilere yasada tanımı olmayan bazı suçlara ücret kesme cezası uygulamak istiyorlarsa, örneğin "haftada 2 gün işe geç gelen işçiye, öncelikle ihtar cezası verilir, eğer daha sonra bunu alışkanlık haline getirme tavrı gösterirse, bu takdirde 2 güne kadar ücret kesme cezası uygulanır" tazında bir hükmü iş sözleşmelerinde, işyeri yönetmeliklerinde veya toplu iş sözleşmelerinde düzenleyip işçiler veya örgütleriyle kararlaştırıp imzalarlarsa ücret kesme cezasını uygulayabileceklerdir.
Ücretten kesilen bu ceza parası tutarları, işverenin kasasında kalamaz. Mutlaka bu paralar Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın T.C. Ziraat Bankası Ankara Merkez Şubesi'ndeki 38775369/5005 numaralı hesabına, kesildiği tarihten itibaren bir ay içinde yatırılır. İşçinin ücretinden kanunen yapılması gereken vergi, sigorta gibi yasal kesintiler yapıldıktan sonra işçiye ödenmesi gereken net ücret bankaya yatırılır. Her işveren işyerinde bu paraların ayrı bir hesabını tutmaya mecburdur.
