Yüksek Mahkemelerin üye yapısı değişmelidir

Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu'nun (HSYK) yapısı ve işleyişinin yanlışlığı konusunda hukukçular arasında neredeyse görüş birliği mevcuttur. Bu yanlış yapılanma ve işleyiş onlarca yıldan beri yargıda önemli tahribatlara neden olmuştur. Bu itibarla yargı reformunun temel ayağı HSYK'nun yeniden yapılandırılması olmalıdır.

Yüksek Kurulun mevcut yapılanmasında yedi asil üye mevcuttur. Adalet Bakanı ile Bakanlık müsteşarı kurulun doğal üyeleridir. Yargıtay kökenli üç ve Danıştay kökenli iki üyeden oluşan toplam beş yüksek yargıç da kurulun seçilmiş diğer asil üyeleridir. Kurulun bakanlık kesimi ile yüksek yargıçlardan oluşan kesimi çoğu zaman bloklaşmışlar, karar alma çoğunluğunu ellerinde bulunduran yüksek yargıç kökenliler aralarına anlaşarak atamalarda kendilerine kişisel kontenjanlar sağlayabilmişler ve bu nedenle yedi kişilik Yüksek Kurul zaman zaman tek kişinin etkin olabildiği bir oluşum haline dönüşebilmiştir. Gerçekten de bu vahim tablo yıllardan beri süregelmiştir ve halen bugün de durumda herhangi bir değişiklik söz konusu değildir. Yargının siyasallaşmasının ve çoğu sıkıntının altında bu tablo yatmaktadır.

Bütün bunlar göz önüne alındığında Adalet Bakanlığı'nca ilgili kuruluşların düşüncesi alınarak hazırlanan yargı reformu taslağında HSYK'nun asli üye sayısının yirmi veya yirmi bire çıkartılması son derece önemlidir. Kurulun genişletilmesi kadar önemli olan bir husus da bu yapının kimlerden oluşturulacağıdır. Kurulda belirli bir kıdeme gelmiş savcı ve yargıçların da yer alması düşüncesi yerindedir. Çünkü Kurulun tüm faaliyet alanı yerel mahkeme ve savcılık teşkilatlarında görev yapan hakim ve savcılardır. Kurulun yüksek yargı mensuplarını ilgilendiren hiçbir etkinlik alanı yoktur. Bu itibarla hakim ve savcılar arasından kurula seçilecek üyelerle yüksek yargıdan seçilecek üyelerin sayılarının belirlenmesinde bu durum dikkate alınmalı ve oranlama buna göre yapılmalıdır. Kanaatimize göre mevcut, Yargıtay'dan üç ve Danıştay'dan iki üye sayısı yeni oluşumda da korunmalıdır.

Adalet Bakanı'nın doğal üye olarak kurulda yer alması gerekir. Yasama ve yürütme ile yargı erkleri arasındaki bağlantıda Adalet Bakanı köprü görevi üstlenebilecek konumdadır. Bakanlık müsteşarının kurulda yer alması olmazsa olmaz bir durum değildir. Devletin başı sıfatıyla Cumhurbaşkanı tarafından yargı mensubu olmayan belirli miktarda hukukçunun kurula atanması düşüncesi olumludur. Meclis tarafından kurula atama yapılması konusunun ise kamuoyunda etraflıca tartışılması gerekir.

Mevcut Kurulun yargıyı siyasallaştırmasından yakınırken yeni oluşumla kurulda farklı bir siyasal yapılanmaya neden olunması kabul edilebilir bir durum değildir. Ülkede hep birlikte yaşayıp gördük ki yargının siyasallaşması en büyük felaketlerden biridir. Yargı siyasallaşmayı kaldırmaz. Yargı her kesime karşı aynı mesafede durmalı, ideolojik düşünce ve tavırlardan uzak, Anayasa ve yasalara uygun kararlar almalıdır.

Yargı reformunun diğer bir ayağı da yerel mahkemelerden verilen kararlarda “istinaf” tabir edilen incelemeyi yapacak olan ve 26.9.2004 tarihinde kabul edilen 5235 sayılı kanunla oluşturulan Bölge Adliye Mahkemeleri'dir. Bu mahkemeler hakim ve savcı sayısındaki yetersizlik, yardımcı eleman ile bina, araç ve gereç sağlanmasındaki sıkıntılar nedeniyle şu ana kadar faaliyete geçirilememiştir. Ancak bir süreden beri bu yetersizliklerin giderilmesinde önemli mesafeler alındığı ve Bölge Adliye Mahkemelerinin 2010 yılında faaliyete geçirilmesinin düşünüldüğü anlaşılmaktadır. Bahsi geçen mahkemelerin faaliyete geçirilmesiyle Yargıtay'ın iş yükünün önemli ölçüde azalacağı, yargıya işlerlik kazandırılacağı düşünülmektedir. Ancak burada bir tehlikenin mevcudiyetini de vurgulamak gerekmektedir. Özellikle beş yıla kadar hapis cezalarına ilişkin istinaf mahkemesinden geçen kararların temyiz edilememesi başka bir anlatımla bunlara karşı Yargıtay'da temyiz yolunun kapatılmasına dair düzenlemeye Yargıtay'ın hoş bakmadığı bilinmektedir. Bu sürenin iki yıla kadar indirilmesi istenilmektedir. Bunun da nedeni bu düzenlemeyle Yargıtay'a gelecek ceza davalarının azalması ve yetkilerinin elinden alındığına dair endişelerdir. Biz bu endişelere katılmıyoruz. Bugün Yargıtay yüzbinlerce para cezası veya birkaç aylık hapis cezalarına ilişkin dosyayla uğraşmakta önemli davalar da bu karmaşada uzun süre inceleme sırası bekleme ve iyi incelenememe riski ile karşı karşıya kalmaktadır. Bu itibarla Yargıtay'ın sadece belirli ağırlıktaki davalara bakması yerinde olacaktır. Şayet beş yıllık süre Yargıtay'ın istediği gibi iki yıla indirilirse İstinaf mahkemesinde incelenen dosyaların tekrar temyizen Yargıtay'da da incelenmesi durumunu ortaya çıkartacaktır. Yani aynı dosya hem istinafta hem de Yargıtay'da incelenecektir. Bunun anlamı ise şudur. Yerel mahkemelerde karara bağlanan bir dosya yıllarca istinaf mahkemesinde bekleyecek, daha sonra bu kararın temyizi üzerine gittiği Yargıtay'da da uzun süre inceleme sırasına girecek, davaların inceleme sürelerini kısaltalım derken daha uzun süreler beklemelerine neden olunacaktır ve bu deneme de yargı için felaketle sonuçlanacaktır.

(Bölge Adliye Mahkemeleri'nin 2010 yılında faaliyete geçirilmesiyle eş zamanlı olarak halen TBMM'de bekleyen Yargıtay Kanununda Değişiklik Yapılmasına dair tasarının da kanunlaştırılması gerekmektedir. Bu tasarı ile Yargıtay Kanunu'nda, Bölge Adliye Mahkemeleri'nin kurulmasıyla bağlantılı olarak önemli, değişiklikler gerçekleştirilmektedir. Bu doğrultuda ceza ve hukuk dairelerinin sayısı azaltılmakta 250 olan üye sayısı da 150 ye indirilmektedir. Başka bir anlatımla Yargıtay, üye sayısı ve bakacağı davaların önemiyle orantılı olarak gerçek bir yüksek mahkeme hüviyetine sokulmaktadır.)

Yargı reformunun diğer bir ayağı da savunma mesleğiyle ilgili olan kısımdır. Bu alanda mevcut duruma ve yapılması gerekenlere kısaca da olsa temas etmemek büyük eksiklik olur. Çünkü yargının savunma ayağı tabiri caizse çökmüştür. Avukatlık mesleği ve bunların bağlı bulunduğu barolar gözden geçirilmeye muhtaçtır. Bugün yargı sisteminde savunmanın yok sayıldığı bir uygulama vardır. Avukatlık mesleği hukuki yardım alanı olmaktan çıkmış bazıları yönünden iş bitirme ve iş sahibinden haksız çıkar sağlama aracına dönüşmüştür. Baroların bazıları özellikle İstanbul ve İzmir Baroları aşırı siyasallaşmış, bu tür barolar ve Barolar Birliği meslek örgütleri yerine siyasal oluşumlar haline gelmişlerdir.

Görüldüğü gibi burada yazdığımız ve daha çok da yer yokluğu nedeniyle yazamadığımız veya bazılarını yazmak istemediğimiz nedenlerle yargıda önemli sıkıntılar mevcuttur. Kamuoyu tarafından bilinen veya bilinmeyen çok önemli mağduriyetlere neden olunmaktadır. Söylenenler bazılarının hoşuna gitmese de ülkenin bunları görmezden gelme gibi bir lüksü yoktur. Sorunlar bugün ortaya çıkmamıştır. Uzun zamandan beri süregelmektedir. Yargıyla ilgili olarak her kesimin iyi niyetle üzerine düşeni yapması aynı zamanda kendi geleceğinin de teminatı olacaktır.