Türkiye, Rusya-Ukrayna Savaşı’nın başından itibaren barış arayışının merkezi haline geldi. İstanbul’da yürütülen müzakereler, savaşın seyrini değiştirebilecek en somut ilerlemelerin kaydedildiği adres oldu. Türkiye’nin arabuluculuğuyla büyük çaplı esir takasları gerçekleşirken taraflar, ateşkes ve barış için yeni adımlara kapı araladı. Dünya, kritik süreçlerde yeniden İstanbul diplomasisine güveniyor.
Rusya ile Ukrayna arasında süren savaşın sona erdirilmesi için Türkiye ilk günden beri mücadele ediyor. 24 Şubat 2022’de başlayan Rusya-Ukrayna Savaşı sonrası Türkiye, barış için çalışmaya başladı. İlk günden itibaren hem Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan hem de dönemin Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu, mevkidaşlarıyla görüşmeler yaparak savaşın sonlanması için diplomasi trafiği yürüttü. Bu sırada Rusya ve Ukrayna heyetleri, Belarus’ta barış için 3 tur süren görüşmeler yaptı.
ÜMİTLER YEŞERDİ
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın arabuluculuk girişimlerinin sonucu olarak Rus ve Ukrayna heyetleri, 4. buluşma için İstanbul’da bir araya gelmeye karar verdi. Taraflar, 29 Mart 2022’de İstanbul’da, Cumhurbaşkanlığı Dolmabahçe Çalışma Ofisi’nde doğrudan bir araya geldi. Dünya, savaşın 34. gününde İstanbul’da yapılan görüşmelere ve çıkacak kararlara kilitlendi.
Ukrayna tarafını temsilen müzakerelere Ukrayna Parlamentosu’nun çoğunluk lideri David Arakhamia, Ukrayna Savunma Bakanı Oleksyi Rezkinov ve bürokratlar katıldı. Rusya heyetine de Savunma Bakan Yardımcısı Aleksandr Fomin başkanlık etti. Savaşın hemen başında yapılan bu müzakerelerde en anlamlı ilerleme sağlandı ancak Batılı güçlerin dışarıdan müdahaleleriyle, savaşın durması için elde edilen sonuçlar rafa kaldırıldı. Görüşmelerde görev alan Ukrayna Heyeti Başkanı David Arakhamia, İstanbul müzakerelerini tamamlamalarının ardından dönemin İngiltere Başbakanı Boris Johnson’un Kiev’e gelerek süreci sabote ettiği ifşaatında bulundu.
NORMALLEŞME SÜRECİ
ABD ve Rusya heyetleri de normalleşme süreci için İstanbul’da bir araya geldi. İki ülke arasındaki ilişkilerin normalleştirilmesi kapsamında büyükelçilik faaliyetlerini ele almak üzere İstanbul’daki ilk görüşme, 27 Şubat’ta ABD’nin İstanbul Başkonsolosluğu rezidansında gerçekleşti. Taraflar, ikinci defa da 10 Nisan’da yine İstanbul’da, bu sefer Rusya’nın İstanbul Başkonsolosluğu’nda bir araya geldi.
3 YIL SONRA YENİDEN İSTANBUL
Rusya ve Ukrayna tarafları ise 3 yıl sonra ilk kez, büyük zorluklarla 16 Mayıs 2025’te, İstanbul’daki Cumhurbaşkanlığı Dolmabahçe Ofisi’nde yeniden bir araya geldi. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, MİT Başkanı İbrahim Kalın ve ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio da görüşmelere katıldı. Taraflarla ayrı ayrı toplantılar yapıldı. İlk olarak Türkiye-ABD-Ukrayna Zirvesi, sonra da Türkiye-ABD-Rusya Zirvesi gerçekleştirildi.
TARİHİ TAKAS ANLAŞMASI
Türkiye’nin ev sahipliğinde başlayan müzakerelerin ilk turunda, taraflar 1000 esire karşılık 1000 esir takası, ateşkes ve barışın sağlanması için koşulların paylaşılması konusunda mutabakata vardı. İki ülke, İstanbul’da anlaşmaya varılan esir takasını 25 Mayıs’ta tamamlandı.
ÇIRAĞAN’DA BİR GÖRÜŞME DAHA
Bu zirvenin ardından Rusya ve Ukrayna heyetleri 2 Haziran 2025’te bir daha müzakere masasına oturdu. Bu 2. tur müzakereler Çırağan Sarayı’nda yapıldı. Toplantıya Dışişleri Bakanı Hakan Fidan başkanlık etti. Cumhurbaşkanı Erdoğan da Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile sürekli temas halindeydi. Bu buluşmada, barış için yine önemli bir adım atıldı.
BARIŞ İÇİN BİR ADIM İLERİ
Rus ve Ukrayna heyetleri, doğrudan müzakereler öncesinde ve müzakerelerde birbirlerine ateşkes ve barışın sağlanması için hazırladıkları memorandum taslağını verdiler ve bunun üzerinde çalışılması hususunda anlaştılar. Savaşın başından bu yana en büyük çaplı esir takası konusunda mutabık kalan taraflar, ağır hasta ve yaralı askerlerin tamamı ile 25 yaş altındaki esir askerlerin tamamının takasına karar verdi. Rus tarafı 6 bin Ukraynalı askerin cesedini teslim etme konusunda söz verdi. Ayrıca asker cesetlerinin toplanabilmesi için cephenin bazı bölümlerinde 2-3 günlük ateşkes konusunda çalışma yapılması gündeme geldi.
ESİR TAKASI YAPILDI
İstanbul’da son yapılan müzakerelerde alınan kararlar çerçevesinde, bugüne kadar sayıları açıklanmasa da binlerce esir askerin takası yapıldı.
3. TUR 23 TEMMUZ’DA
16 Mayıs ve 2 Haziran’daki müzakerelerden sonra İstanbul’da 3. tur müzakereler için adım atıldı. İlk olarak Ukrayna tarafı 19 Temmuz’da müzakerelerin İstanbul’da yapılmasını önerdi. Rusya tarafı da buna hazır olduğunu belirtti. 23 Temmuz’da Çırağan Sarayı’nda Türkiye’nin ev sahipliğinde, Rusya ile Ukrayna arasında düzenlenen barış müzakereleri
kapsamındaki Türkiye-Rusya-Ukrayna Üçlü Toplantısı yapıldı. Toplantının açılışını da Dışişleri Bakanı Hakan Fidan yaptı. 3. tur barış müzakerelerinde iki ülkenin yeni bir esir takası anlaşmasına vardığı bildirildi. Kasım ayında ise Ukrayna’dan yeni bir açıklama geldi. Ukrayna Ulusal Güvenlik ve Savunma Konseyi Sekreteri Rüstem Umerov, 15 Kasım’da
Rusya ile esir takasının yeniden başlatılması için mutabakata varıldı.
TÜRK DİPLOMASİSİNE GÜVENİYORUZ
19 Kasım’da ise Zelenski, Türkiye’ye gelerek Cumhurbaşkanı Erdoğan’la görüştü. Ortak basın toplantısında üç tur müzakere yapıldığına dikkat çeken Erdoğan “İstanbul sürecinin daha kapsamlı bir içerikle artık akut hal alan sorunları giderecek şekilde devreye girmesinin faydalı olacağı kanaatindeyiz” dedi. Zelenski ise “Türk diplomasisinin gücüne ve Moskova’da anlaşılabilir olmasına güveniyoruz” vurgusu yaptı. İstanbul müzakerelerinin yeniden başlaması için diplomasi trafiği halen devam ediyor.
Türkiye’nin rolünü takdir ediyoruz
Türkiye’nin tarafsız arabuluculuğuna güvenen sadece Ukrayna olmadı. ABD tarafından geçtiğimiz kasım ayında kamuoyuyla paylaşılan barış planının ardından Rusya’dan yapılan açıklamalarda da Türkiye işaret edildi. Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, krizin çözümünde Belarus ve Ukrayna’nın yapıcı bir rol oynayabileceğini söyledi. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile bu konuda telefon görüşmesi yaptığını belirten Lavrov, “Erdoğan da (arabuluculuk) platformun oluşturulması konusunda destek sağlamaya hazır. Belarus ve Türkiye’nin arabuluculuğunu, Rusya-ABD zirvesine ev sahipliği yapma konusunda istekli olan Macaristan’ın tutumunu takdir ediyoruz. Rusya ve Ukrayna arasındaki müzakereler Belarus ve Türkiye’de yapıldı. Bu müzakerelerde kaydedilen anlaşmaların her seferinde Avrupalılar tarafından baltalandı” ifadelerini kullandı.
TARİHİ TAHIL KORİDORU
Rusya-Ukrayna Savaşı’nın devam ettiği ve gıda konusunda sorunlara yol açtığı bir dönemde Türkiye, yine devreye girdi. Türkiye’nin arabuluculuktaki yükselen rolü ve tarafları uzlaşma noktasına çekebilme kapasitesi, kısa süre sonra Karadeniz Tahıl Girişimi anlaşmasıyla sonuçlandı. BM, Rusya, Türkiye ve Ukrayna, 22 Temmuz 2022’de İstanbul’da düzenlenen törende Karadeniz Tahıl Girişimi anlaşmasını imzaladı. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın çabaları, dünya genelinde büyük tedirginliğe neden olan tahıl tedarik sorununa ve tırmanan fiyatların getirdiği krize ilaç etkisi yaptı. Türkiye’nin bu çabaları, tüm uluslararası aktörlerin takdirini kazandı. Savaşın şiddetlenerek devam etmesi ise koridorun güvenliğine bir süre sonra darbe vurdu.
