Erdoğan'ın Irak ziyaretinin önemi nedir?

Başbakan Recep Tayyip Erdoğan, Türkiye-Irak ilişkilerinde kritik öneme sahip Irak ziyaretine başladı. İlk günü Bağdat'ta geçecek ve iki gün sürecek olan ziyaretin ikinci gününde Necef'e ardından da Erbil'e geçmesi beklenen Erdoğan'a Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Taner Yıldız ve Devlet Bakanı Zafer Çağlayan eşlik edecek. Ziyaretin ilk göze çarpan noktası gezinin ekonomik ilişkiler ağırlıklı geçecek olması oldu. Erdoğan'ın kritik Irak ziyaretini değerlendiren ORSAM uzmanı Yrd. Doç. Dr. Serhat Erkmen, iki ülke arasında 2009 yılında yapılan 48 protokolün iki ülke ilişkilerine bir dinamizm getirdiğine dikkat çekerek, bu nedenle bu geziye katılan bakanların ekonomi ağırlıklı olmasının son derece anlamlı olduğunu belirtti.

"Türkiye Irak İlişkilerinde Yeni Bir Dönüm Noktası: Başbakan Erdoğan'ın Irak Ziyaretinin Önemi Nedir?" başlıklı makalesinde Başbakan Erdoğan'ın İş Forumu'nda konuşma yapcak olmasını ekonomik ilişkilere verilen önemi ortaya koyduğunu kaydeden Erkmen, halihazırda iki ülke arasında 2010 yılında Türkiye'nin Irak'a ihracatının 6 milyar doları, ithalatının ise 1.350 milyar doları aşmış durumda olduğuna dikkat çekti. Erkmen, "Toplamda yaklaşık 7.4 milyar dolarlık ticaret hacmi ile İran'dan sonra Türkiye'nin Ortadoğu'daki ikinci önemli ticari ortağı olan Irak ile ekonomik ilişkilerin geliştirilmesi gezinin en önemli konu başlıklarından birisidir. Irak'ta çok sayıda inşaat işi alan Türk şirketlerinin yanı sıra ülkenin özellikle kuzey ve orta kesimlerinde Türk malları rağbet görmektedir. Irak'ın en önemli ekonomik kaynağı olan petrol alanında ise son yıllarda Türkiye bazı atılımlar yapmış TPAO 2009 yılından bu yana bazı gaz ve petrol ihaleleri kazanmıştır. Ayrıca, Kuzey Irak'ta faaliyet gösteren 3 Türk petrol şirketi de farklı bölgelerde yatırımlar yapmışlardır. Bu nedenle Başbakan Erdoğan'ın ziyareti sırasında enerji konularının ele alınması ikili ilişkilerin özellikle petrol ve gaz boyutu açısından önemlidir" diye konuştu.

Gezinin siyasi bakımdan 3 farklı önemi olduğunun altını çizen Erkmen, Erdoğan'ın Bağdat ayağında Irak Devlet Başkanı Celal Talabani, Başbakan Nuri Maliki ve Meclis Başkanı Usame Nuceyfi ile görüşmesini şöyle değerlendirdi: "Bu, Türkiye'nin Irak hükümetinin kurulması sırasında sıkıntılar çıkaran etnik ve mezhepsel bölünmüşlük konusunda hassasiyet gösterdiğini ortaya koymaktadır. Çünkü, konumları ne olursa olsun adı sayılan kişiler sadece siyasetçi değil, aynı zamanda Irak'taki siyasi mücadelenin baş aktörü olan ayrımların önemli birer temsilcisidir."

Başbakan Erdoğan'ın 29 Mart günü Necef'te Büyük Ayetullah Ali Sistani'yle görüşecek olmasını gezinin ikinci önemli noktası olarak değerlendiren Erkmen, "Ayetullah Ali Sistani, siyasi bir figür olmamasına rağmen Iraklı Şiiler arasında dini makamların yeri ve Sistani'nin oynadığı özel rol dikkate alındığında, Başbakan Erdoğan'ın Sistani ile görüşmesi Türkiye ile Iraklı Şiiler arasındaki ilişkilerin iyileştirilmesinde son derece önemlidir" dedi.

1 ay önce yaptıkları bir saha çalışmasına vurgu yapan Erkmen, "Necef'te yaptığımız görüşmelerde Türkiye'deki aşure etkinliklerine siyasilerin katılmasının ne kadar yakından takip edildiğini ve bunun Iraklı Şiilerin Türkiye algılamasında yarattığı olumlu etkiyi gözlemlemiştik. Bu nedenle, Başbakan Erdoğan'ın Ayetullah Ali Sistani'yi ziyaret etmesi siyasi bir ziyaret olmasa bile yaratacağı uzun vadeli sonuçlar açısından bakıldığında Türkiye ile Iraklı Şiiler arasındaki siyasi ilişkilerin iyileştirilmesi ve henüz istenen seviyede olmayan ekonomik ilişkilerin gelişmesi açılarından büyük rol oynaması beklenebilir" şeklinde konuştu.

Son olarak Başbakan Erdoğan'ın Erbil ziyaretinin önemine dikkat çeken Erkmen, bugüne kadar birçok siyasetçiyi ağırlayan Irak'ın Kuzey bölgesi açısından bu ziyaret kadar önemlisi olmadığını belirtti. Iraklı Kürtlerin bölgedeki kaderlerinin Türkiye ile iyi ilişkilerden geçtiğine inandığına değinen Erkmen, "Başbakan Erdoğan'ın Erbil ziyareti Türkiye ile Iraklı Kürtler arasındaki ilişkide bir dönüm noktası olacaktır" dedi.

Şu ana kadar açıklandığı kadarıyla, ikili görüşmelerde terörle mücadele konuları dahil pek çok siyasi, bölgesel ve ekonomik ilişkilerin ele alınacağı gezinin Türkiye ile Irak arasındaki ilişkilerde yeni bir sayfa açabileceğini belirten Erkmen, "Kerkük'teki peşmerge varlığının devam ettiği, PKK varlığının Kuzey Irak'ta sürdüğü ve Türkmenlerin haklarının hala göz ardı edildiği bir ortamda kalıcı ve gerçekçi ilişkilerin kurulması için ciddi ve samimi adımlar atılması gerekmektedir" dedi.