İlk raund Türkiye'nin

Washington- Türkiye, yeni oluşturulan Avrupa Güvenlik ve Savunma Kimliği'nin, NATO'nun imkan ve güçlerini otomatikman kullanabilmesi ibaresine çekince koydu. Böylece NATO zirvesinde, iki gündür süren ESDI konusundaki pazarlıklar, en önemli unsur üzerinde anlaşma sağlanamadan sona ererken, Türkiye ilk raundu kazanmış oldu. Dışişleri Bakanı İsmail Cem, Washington'daki NATO zirvesinde Türkiye'nin Avrupa Güvenlik ve Savunma Kimliği (ESDI) ile ilgili taleplerinin son dakikada kabul edilmesi ile ilgili olarak, "Çok zorlu bir müzakere oldu. Eğer gerileseydik, davamıza kararlılıkla sahip çıkmasaydık, sonuçta üzülecektik" dedi. Cem, NATO Kuzey Atlantik Konseyi toplantılarının sona ermesinin ardından düzenlediği basın toplantısında Türkiye'nin ESDI konusunda zirvede ağırlığını hissettirdiğini ve isteklerinin büyük ölçüde gerçekleştiğini söyledi. Konuyla ilgili ortak bildirinin yayınlanmasından önceki saatlerde Türkiye ile diğer NATO ülkeleri arasında ESDI konusundaki temel görüş ayrılığının giderilemediği ve Ankara'nın bazı ifadelere çekince koyduğu bildirildi. Ancak son dakika görüşmelerinde diğer NATO ülkeleri Türkiye'nin kararlı tavrı üzerine geri adım atınca durum tatlıya bağlandı.

Zirve bildirisinde Türkiye'nin istediği gibi, ESDI konusunda BAB ve AB'de atılacak adımlar, NATO ile bağlantılı kılınırken ayrıca, AB üyesi olmayan Türkiye dahil, Avrupalı diğer müttefiklerin bu sürecin içinde yer alacağı ilkesi kabul edildi. ESDI bir anlamda da Ankara'nın da üye olduğu NATO Konseyi'nin iznine bağlı kılınmış oldu. ESDI girişimi, başını Fransa'nın çektiği Avrupa Birliği (AB) ülkelerince geliştirildi. Girişim, AB'nin NATO'nun savunmasında daha büyük rol oynamasını öngörüyor ve bunda NATO imkânlarından yararlanılması planlanıyor. Diğer NATO ülkelerinin NATO'nun otomatikman ESDI girişiminin kullanımına açık olmasını onaylarken, Türkiye, AB üyesi olmadığı için bu iznin NATO'ya ait olmasını savunuyor. Türkiye'nin zirvede diğer NATO ülkelerinin itirazını aşıp başarıya ulaştığını söyleyen Cem şöyle konuştu: "AB ülkeleri kendi güvenlik örgütlerini kurmak isterlerse, bu onların bileceği iş. Biz karşı olamayız. Ancak NATO'nun imkânlarını da kullanmak istediklerinde 'NATO üyeleri de işin içinde olmalı Türkiye de bunun içinde olmalı' dedik ve kabul ettirdik."

Yeni stratejik konsept belgesinin 30. maddesinde, Türkiye'nin de istediği gibi ESDI girişiminin NATO çerçevesinde geliştirileceği belirtiliyor. Ayrıca, NATO imkânlarının ESDI tarafından kullanılması otomatikman değil, yine Türkiye'nin istediği gibi, durum bazında NATO'nun onayına tabi olacak. Cem, çok çetin geçen müzakerelerde Türkiye'nin özellikle başlarda 18'e 1 azınlıkta kaldığına dikkati çekti. Daha sonra, NATO ülkeleri bir bir Türkiye'nin tarafına geçerken, en fazla Fransa Ankara'ya direndi. Cem, Yunanistan'ın bile en son aşamada Dışişleri Bakanı Yorgo Papandreu'nun ağzından kendisine "Konumunuzu anlayışla karşılıyoruz" dediğini belirtti.

Sabah görüşmelerinde, ESDI konusunda yakınlaşma sağlanamadı. Konu dışişleri bakanlarının öğle yemeğinde de ana gündem maddesi oldu. Taraflar arasında görüş ayrılığı sürerken, Cem Türkiye saati ile 22:00'de metnin mevcut halini kesinlikle desteklemeyeceğini söyledi. Bir diplomatik kaynak, "Türkiye'nin ESDI ile ilgili belgenin 4, 8, 9 ve 10. maddelerini onaylamayacağını da bildirdik" dedi. Dışişleri bakanları arasında görüşmeler sürerken Solana, ESDI girişiminin oluşturulduğunu ancak Türkiye'nin bazı unsurlarda itirazını sürdürdüğünü bildirdi. Ancak, daha sonra diplomatik kaynakların "NATO zirvelerinde herşey son 10 dakikada hallolur" dediği şekilde son anda bir mucize oldu ve diğer NATO ülkeleri Türkiye'nin konumunu kabullendiler. Sonuçta geceyarısına doğru Türkiye'nin istediği netice elde edildi. Bu arada zirvede, ittifakın BM'nin kontrolüne girmesini savunan Fransa'nın muhtemel vetosu, güçlükle geçiştirildi. Ortak belgede, NATO operasyonlarının "BM ruhuna uygun" ifadesini kullanmakla hem Fransa'nın itirazı aşılmış oldu hem de isteği bir ölçüde yerine geldi. ------- ARA BASLIK ------------------