Okullarını yok eden bir üniversiteye giriş yarışması

Fark etmişsinizdir muhakkak: “Üniversiteye giriş sınavı” değil “üniversiteye giriş yarışması” diyorum. (Bu hususu en az on kez hatırlatmışımdır.)

Bugünlerde ilk ayağı “şifre şaibesi” çerçevesinde tartışılan bu “seçme ve yerleştirme” sisteminin adı “sınav” olamaz. Çünkü bu sistemin “sınav” olarak adlandırılabilmesi için -sınav söz konusu olduğunda her zaman olduğu gibi- “başarılı” ile “başarısız” adayları ayırabilmek için bir “baraj notu” tespit edilmiş olması gerekir. Önümüzdeki sistemin doğru adı “yarışma”dır. Sistemin tek işlevi bu yarışmada “ilk bine”, “ilk on bine”, “ilk otuz bine”, (…) kimlerin girdiğinin tespitidir.

Sistemin sınav değil de yarışma niteliği taşıması, haliyle, ortaya kendine özgü bir takım kurumlar ve yöntemler çıkarmıştır. Kurumların başında tabii ki “dershane sistemi” gelmektedir. Yöntemlerin başında da yarışmaya katılan adayın nasıl “yanıltılabileceği”ni amaç edinen soru kitapçıklarının oluşturulması gelmektedir.

Sistemin ülkedeki “Okul Sistemi”ni değersiz kılmaya, hatta son derece güçsüz olan bu yapıyı ortadan kaldırmaya (kaldırdığına!) yemin etmiş olduğunu hatırlatmak da gerekir.

Ben bugüne kadar -son iki yıldır artık terk ettiğim- bu sisteme ilişkin yayımladığım yazılarda şu soruyu sormayı özellikle unutmamaya çalıştım: Ülkede üniversitede öğrenim görmek isteyen adayların kaderini aklı olmayan “optik okuyucu”ya teslim etmekte ısrarlıysak, bu “yarışma”ya giden adaylarda aranan lise diploması sahibi olma şartını kaldırmak gerekmez mi? (Bakın böylece, “meslek liseleri”nden diplomalı adayların söz konusu “yarış”a katılıp katılamayacaklarına dair neredeyse bir asırdır sürdürdüğümüz tartışma da böylece nihayet bulacaktır!)

Bugün bu soruya çok daha kararlı olarak “evet” cevabını veriyorum. “Liseler kaldırılsın” demiyorum (yoksa bu okulları dolduran gençliğe adım atmakta olan yüz binlerce öğrenciyi nerede barındırabilir, nereye kapatabiliriz!). Liseler açık kalsın, ama isteyen devam etsin. Liseler diploma vermeye devam etsin ama üniversiteye giriş yarışmasına katılabilmek için bu diplomalara sahip olmak şartı aranmasın. Yurtdışındaki yüksek öğretim kurumlarına devam etmek isteyenler ve lise diploması ile bir iş edinmek isteyenler (?) lisede geçirdikleri zamanı bir diploma elde ederek sonuçlandırmak isteyebilirler.

(Bu arada sakın ha sakın, “zorunlu eğitim”in lise yıllarını da kapsayacak şekilde 12 yıla çıkartmak gibi bir çılgınlık yapılmasın!)

Üzülmemek elde değil, çünkü insanların en değerli varlıkları olan çocuklarının istikbali söz konusu. Bir devlet göz göre göre bu derece akılsızca davranarak liselerini nasıl bu derece işlevsiz bir duruma getirebilir? Bir devlet liselerin öğrencilerine aktaracağı –geniş anlamıyla- “kültür”e ilişkin bu derece umursamaz bir tavır takınabilir mi? Bir devlet “aklı olmayan optik okuyucu”ya bu derece mi tutkulu olabilir? Bir ülkenin üniversiteye giriş sistemi bu derece mi “kültür düşmanı” olabilir?

Evet “optik okuyucu tutkusu”:.. Geçenlerde Ahmet Altan, dün de (Neşe Düzel röportajı/ Taraf) Prof. Üstün Ergüder altını çizdiler: Türkçeye “kontrol manyağı” olarak çevrilen bir davranış biçimi bu sistemi çok iyi özetliyor. “Yükseköğretim sistemindeki bu merkeziyetçilik aslında bizim siyasi kültürümüzün de bir sonucudur. (…) Her şeyi tepeden kontrol etmeye çok meraklı bir ülke burası. Bu kültür, üniversite kültürüyle hiç bağdaşmıyor. Bizim sorunumuz, bu her şeyi kontrol etme kültüründen kaynaklanıyor” diyor Prof. Ergüder.

Baksanıza; bu “kontrol manyaklığı”, tartışması devam eden son “sınav”da ne boyutlara varmış. Yarışmaya katılan 1 milyon 700 adayın her biri için ayrı soru kitapçığı (ve doğal olarak) ayrı cevap anahtarı! Kapılarda didik didik aranan, küpelerinden saç tokalarına, ellerindeki su şişelerinden yüzüklerine, hatta kalemlerine kadar el koyulan 1 milyon 700 bin aday!

Görüyorsunuz değil mi? İçeride sizi bekleyen “optik okuyucu”, kapıda ise sizde “F Tipi”ni ziyarete gelmişsiniz hissini yaratan bir “kontrol” sistemi… Peki nasıl oluyor da “optik okuyucu” ve yazılım sistemlerinin icat edildiği ülkelerde bu araçlar devreye sokulmuyor? Cevabı basit bir soru bu: Çünkü bu ülkeler çocuklarının ve gençlerinin kendilerini daha da geliştirebilmek için seçmek istedikleri üniversitelerin kapılarına bizim aklımıza bile gelmeyen bir başka “şifre” yerleştirmiş. Çünkü onlar, üniversite kapısına kadar yürünen yolda -yani üniversite öncesinde yer alan”Okul”da- elde edilen kültürel bagajın bu son kapının da anahtarı olması gerektiğine inanmışlar. Yüksek öğretimi seçmiş bir Alman ya da Fransız adayın geçmek zorunda olduğu “bakalorya” sınavlarını hatırlayın… Bu sınavların değerlendirilmesini “optik okuyucu”ya teslim ederek kutu karalatmak ve sonra yan gelip yatmak sanki onların aklına gelmiyor… Ama adayların kutu karalayarak değil, sayfalarca “yazarak-çizerek” sınav vermelerinden hiç kimse rahatsız değil. “Ölçmenin-değerlendirme”nin başka yolu var mı zaten?

“Okuyup adam olmak” madem ki hâlâ “İlköğretim-lise-yüksek öğretim” çizgisinde gerçekleşiyor, o zaman sormak lazım: Türkiye''de “ilköğretim-dershane- üniversite” olarak karşımıza çıkan bu çizginin arkasında iz kalmayacak şekilde silinmesinden başka çare var mı?