Siyasetin ve dinlerin kavşağında KUDÜS

Taş döşeli, dar ve yüksek, çoğu kısmı kemerlerle kapanmış Kudüs Çarşısı'nda gözle görülen sükuneti iftara doğru yaşanan aceleci canlılık bozuyor. Şam Kapısı'nı dolduran seyyar satıcılar Ramazan coşkusunu hissettiriyor. Bu coşku, gün boyu dükkanlardan yankılanarak çarşıya yayılan Kur'an kasetlerinin sesinde hissediliyor.

Şam Kapısı'ndan Mescid-i Aksa'ya doğru ilerlerken bir anda kendimi sırtladıkları haçlarla ilahi söyleyerek ilerleyen Hristiyan bir grubun içinde buldum. Via Dolorosa'nın 3. durağında olduğumu farkettim. Yani Hz. İsa'nın son yolculuğunda sırtında çarmıh olduğu halde ilk defa yere düştüğü yer. Bu uzun güzergah Hıristiyanlar'ın kutsal yolculuklarını simgeliyor.

Filistin Devlet Başkanı Yaser Arafat'la İsrail Başbakanı Barak'ın gizli olarak biraraya gelmeleri ve Barak'ın Batı Şeria'dan çekilme sözü vermesi Kudüslü Müslüman Araplar'ın pek ilgisini çekmiş görünmüyor. Aslına bakılırsa her iki liderin "rutin" olarak gizli toplantılar yaptığı Batılı diplomatik çevrelerde dillendiriliyor. Her ne kadar sokaktaki Kudüslü bu görüşmeden bir umut ışığı görmese de, tümden ilgisiz de kalmıyor. Yine Batılı diplomatik kaynaklara göre, Yaser Arafat ile Ehud Barak Fransız medya patronu, buna tröstü demek daha doğru olur, Jean Frydman'ın Tel Aviv yakınlarında, Savyon'daki evinde geçtiğimiz ay içinde bir araya gelmişler. Barak'a yakınlığı ile tanınan Frydman her ne kadar bu buluşmayı inkar etmese de "Dostça bir akşam yemeği idi" demekle geçiştiriyor.

Bütün bunlar olup biterken her dinden Kudüslü aynı anda "kutsallığı" yaşamaya çalışıyor. Tıpkı eski Kudüs'ün tarihî sokakları gibi kimi ayinler, törenler birbiriyle kesişiyor. Hatta karışıyor demek abartı sayılmaz. Tarihî Kudüs'ün en kalabalık ve hakim nüfusunu oluşturan Müslümanlar'ın Ramazan ayında olmaları her tarafta hissediliyor. Taş döşeli, dar ve yüksek, çoğu kısmı kemerlerle kapanmış Kudüs Çarşısı'nda gözle görülen sükuneti iftara doğru yaşanan aceleci canlılık bozuyor. Özellikle Şam Kapısı'nı dolduran seyyar satıcılar Ramazan coşkusunu hissettiriyor. Bu coşku, gün boyu dükkanlardan yankılanarak çarşıya yayılan Kur'an kasetlerinin sesinde hissediliyor. Bu sükuneti sadece Ramazan yorgunluğuna bağlamak da yanıltıcı olabilir. Sokakta, çarşıda gezinen İsrail askerleri bu durumu açıklayan nedenlerden biri.

Ekonomik sıkıntı içinde olan esnaf İsrail hükümetinin uyguladığı vergi politikasından yakınıyor. İş yerlerini kontrole gelen bir vergi memurunun arkasında en az 5-6 adet tam teçhizatlı askerle içeri dalmaları psikolojik gerilimin boyutlarını göstermeye yetiyor.

Kudüslü Katolik Hıristiyanlar Papa'nın ziyaretini konuşuyor bugünlerde. Önceki gün görüştüğüm Latin Katolik Patriği'nin sözcüsü Wadie Abunassar, Papa'nın ayın 21'inde geleceğini kesin bir dille söylemesine rağmen hâlâ bir ses çıkmadı. Oysa CNN bile geleceğini duyurmasına, İsrail hükümetinin Papa'dan özür dilemesine rağmen dün görüştüğüm bir Amerikalı gazeteci "Açıklamaları boş ver, kesinlikle gelmeyecek" demesi gittikçe doğruluk kazanıyor. Bu akşam Beytüllahim'de ve Kudüs'te bin yılın son kutlamaları yapılacak. En görkemlisi Beytüllahim'deki kutlamalar... Bugünlerde sadece üç dinin kutsal günleri değil yolları da kesişiyor. Özellikle Avrupalı, Amerikalı hatta Japon Hıristiyanlar Kudüs'ün Hıristiyan kesimini doldurmuş durumdalar. Aslında Hıristiyan kesim demek bile yanıltıcı olabilir. Her şey o kadar iç içe, son döneme kadar, yüzlerce yıl karşılıklı anlayışla yürümüş ki.

Dün sabah Şam Kapısı'ndan Mescid-i Aksa'ya doğru ilerlerken bir anda kendimi ilahi söyleyen, sırtladıkları ahşap 'haç'la ilerleyen Hıristiyan grubun içinde buldum. Via Dolorosa'nın 3. durağında olduğumu farkettim. Yani Hıristiyanlar'a göre Hz. İsa'nın son yolculuğunda sırtında çarmıh olduğu halde ilk defa yere düştüğü yer. Bu uzun güzergah Hıristiyanlar'ın kutsal yolculuklarını simgeliyor. Tam 14 durağı olan yürüyüşün her aşamasına bir numara konmuş, Müslümanlar'ın yoğun olduğu bölgeden de geçen bu yol aynı zamanda Hıristiyanlar'ın kutsal yürüyüşü gerçekleştirdikleri mekan anlamına da geliyor. Birbiriyle çakışma içiçe geçiş her zaman bu kadar barışçıl, hatta uyumlu değil. Bir müddet ilahi söyleyerek Via Dolorasa'yı kateden Hıristiyanlar'ın seslerine Kur'an tilavetinin karıştığını ilgiyle izledikten sonra Mescid-i Aksa'ya doğru yönelince çelişki ile yüzyüze gelmemiz bir oldu. Mescid-i Aksa'nın kapılarının dış kısmını İsrail polisi kontrol ediyor.

Harem'in idaresi teorik olarak müftülüğe ait. Müslümanlar'ın giriş kapılarından gayri müslimler giremiyor. Elimde Mescid-i Aksa'ya girip, gazeteci olarak çalışabileceğim, çekim yapabileceğime izin veren belge olmasına rağmen tam 1 saat bekletildim. İç kısımdaki Müslüman görevliler, buraları sorumluluk alanlarına girmesine rağmen, polis, kendisinin de "O.K." demesi gerektiğini ifade ederek bekletiyor. Tam bir sinir savaşı. Sonunda ancak 1 saat için izin alıp içeri adım atabiliyoruz.

Yaşlı taksi şoförü, "Türkiye'nin Amerika ile birlikte Bağdat'ı bombalamasını -Türkiye'nin de aktif olarak bombaladığını düşünüyor- içime sindiremiyorum" derken gerçekten kederli görünüyordu. Oysa Türkiye'den İsrail'e gelecek heyetten haberi bile yoktu. Haberdar olsa kimbilir ne derdi? Jerusalem Post gazetesinin manşetten verdiği habere göre, Türk Genelkurmayı'nın başkanlığında bir heyet önümüzdeki hafta İsrail'e geliyor. Genelkurmay'dan General Edip Başer başkanlığında uzman ve diplomatlardan oluşan kalabalık bir heyetin gündemi hayli yüklü. Görüşülecek temel konu İsrail-Suriye barış görüşmelerinin Türkiye'ye etkisi. Hatta ileri aşamada Türk tarafının da bir şekilde sürece dahil edilmesi de konuşuluyor. İsrail'i ilgilendiren en önemli başlıklardan biri de su konusu. İsrail, Golan'dan çekilse de gerek Türkiye'den gerekse Golan'daki su kaynaklarını garantiye almak istiyor. İsrail'in Türkiye'yi satın almaya "ikna etme"ye çalıştığı Rus ortak yapımı helikopterler bir başka görüşme maddesini oluşturuyor. Saldırı helikopteri olan Kamanov'ların Türkiye için cazip gelip gelmeyeceği bilinmiyor henüz. Bir başka büyük past ise 1 milyar dolarlık MGO-A3 savaş tanklarının yenilenme projesi. Anlaşılan Türk-İsrail ilişkileri Suriye görüşmelerinden sonra daha da stratejik boyuta taşınacak. İki ülke arasındaki "radikal İslam"a karşı işbirliği alanındaki çalışmalara da bu ziyarette devam edilecek.