Menü

EDİSYON   :

TRTRENENARARFRFRRURUURUR
44

Bildirimler

Aşıkların aşkı bir başka

Orhan Orhun Ünal05:00, 14/02/2015, CumartesiG: Güncelleme: 11:33, 15/02/2015, Pazar
Yeni Şafak

Binlerce yıllık sözlü edebiyat geleneğini sürdüren aşıklar, teknoloji ve şehirleşmeye karşı ayakta kalma savaşı veriyor. UNESCO’nun 'Yaşayan İnsan Hazinesi' olarak gösterdiği ve Harvard’da ders olan bu sanatın temsilcileri, bitmeyen bir aşkla gençleri yetiştirmek için devletten teşvik ve sosyal güvence istiyor.

SERBEST PİYASA
Binlerce yıllık sözlü edebiyat geleneğini sürdüren Aşıklar, teknoloji ve şehirleşmeye karşı ayakta ve hayatta kalma savaşı veriyor. Sanatlarını icra edip, halkla buluşup gelir elde ettikleri mekanlar, zamana ve maddi hayata yenik düşmüş. Tüm zorluklara rağmen büyük bir aşkla bu sanatı sonraki nesillere bırakmaya kararlı olan Veysel’in torunları, yaşamlarını sürdürmek için ek işler yapmak zorunda kaldıklarını ifade ediyor.  Belediyelerin desteği ile iş bulabildiklerini söyleyen aşıkların bazıları yerel televizyonlarda program yaparak geçimini sağlıyor. Bu hafta, gözümüz kulağımız sözlü sanatın ustalarında.
EK İŞ YAPMAK ZORUNDAYIZ

Erzurumlu Aşık Mehmet Üryani, aşıklık yaparak geçinmesinin çok zor olduğunu ve birçoğunun ek işler yapmak zorunda kaldığını anlatıyor. Üryani, aşıkların genelde belediyelerde iş bulabildiklerini belirterek, Kültür Bakanlığı’nın bu sanata  sahip çıkması gerektiğine dikkat çekiyor. Yerel yönetimlerce yapılan şenliklerde sahne aldıklarını söyleyen Mehmet Üryani, son yıllarda bazılarının yerel televizyonda program yaparak geçimini sağladığını belirtti. 
TEKNOLOJİYE VE ŞEHRE YENİLDİK

“Aşıklık teknolojiye yenildi” diyor Üryani ve geçmiş günlere kendi dilinden bir ağıt yakıyor: “Eskiden kahvehaneler, düğünlerde, konser alanında yer bulunmazdı, insanlar dışarıya taşardı. Eskisi gibi değil, yeni nesil tarafından ilgi var ama işin adabını, geleneğini bilmiyorlar, çoğu halk müziğine yöneliyor.” Dernekleşmenin önemine dikkat çeken Mehmet Üryani, “Küçük dernekler var, ama haklarımızı savunma konusunda yetersiz. Maaş, sosyal güvenlik gibi sorunlarda hepimizi kapsayan bir dernek kurulmalı” önerisinde bulunuyor.  Reyhani ve Çobanoğlu’ndan etkilendiğini anlatan Mehmet Üryani, için bu kadar sıkıntının bir anlamı var:  “Aşıkın tek sermayesi sözüdür, hepsi ölür ama sözümüz kalır.”  
BELEDİYEDE ÇÖPÇÜYÜM

Mevlüt Metoğlu’da “Aşıklık bizim öz kültürümüz” diyor ve alıyor sazı eline: “Eskiden halkın gözü kulağı diliydi sanatımız. Aşıklık rafa kaldırıldı, 18 ülkede bugün bu gelenek destekleniyor ve ilgi görüyor. Kültür Bakanlığı sahip çıkmıyor.”  Belediyede çöpçülük yapmak zorunda kaldığını anlatan Metoğlu, Bakanlık tarafından sınavla kendisine verilen 'Halk Ozanı' kartını anlatıyor: “Bu kart bir işe yaramadı. Sosyal hayatta maddi ve manevi bir katkısı yok.  Kendi kaderimize terk edildik. Bakanlıktan farklı sanatlara, sektörlere teşvik var ama gelin görün ki bize gelince destek yok.” Bu sanatın gönül işi olduğunu söyleyen Metoğlu, unutulmaktan dertli.

UNESCO’nun korumasında

UNESCO’nun 2009 yılında yaşayan insan hazinesi olarak ilan ettiği aşıklar, yerel düzeyde hatırlanmak istemiyor. Sözün ustaları, Harvard Üniversitesi’nde ders olan aşık geleneği için ülkemizde herhangi bir araştırma merkezi olmamasından ayrıca şikayetçiler.


Harvard'da ders verdim ülkemde tanıyan yok

Maksut Feryadi, “Harvard Üniversitesi davet etti, gittim kültürümüzü anlattım ama kendi ülkemde beni tanıyan yok. Teşvik bekliyoruz”  serzenişinde bulunuyor. Aşıklık kültürü konusunda, üniversitelerde bölüm ve araştırma merkezi kurulması gerektiğini söyleyen Feryadi, “Kültür Bakanlığı’nda 1985 yılından beri halk ozanı olarak kayıtlıyım ama sigortamı cebimden ödüyorum” diyor. 
ÜNİVERSİTEDE OKUTULSUN

Feryadi devam ediyor: “Şu an bu sanatı layıkıyla yapan sayısı 30-40’ı geçmez. Bunların korunması ve geliştirilmesi kötü örneklerden arındırılması lazım. Azerbaycan’da aşıklar, sanatımızı üniversitede anlatıyor ama bizde bunu şahlandıracak bir politika lazım. Hak edilen değer verilmeli.” Feryadi, yurt dışından artan ilgi olmasına rağmen, bizdeki manzarayı şöyle anlatıyor: “2009 yılında Neşet Ertaş, Dertli Divani, Ali Rıza Ezgi ile dördümüz UNESCO tarafından ‘Yaşayan İnsan Hazinesi’ seçildik, ama gelin görün ki işin devamı gelmedi ve ilgisizlikten öylece kaldı. Gerekli girişimler yetkililerce yapılmadı.” 

Söz söylemek zor arkadaş!

Orta Asya'daki anlamı 'Allah Vergisi' demek olan aşıklar; halka mal olmuş bir kültürün devamı. Zorluklara rağmen ustaların sazına aşkını çoktan anlamış olan Veysel torunlarına seslenir: "Senden aldım bu feryadı. Bu imiş dünyanın tadı. Anılmazdı VEYSEL adı. O sana aşık olmasa."  Aşık olmak her devir de zormuş zati, nasıl olmasın düşünsenize, görür görmez aklınız gider; insan ne didinir 10 dakika görecem diye. Sazın telleri birbirine karışır heyecandan. Gönlüne sözün zaten geçmez. Aklı da Belgrad'a kadar gider. Anlatılanlardan sonra, Orhani vurur haberin tellerine ve der ki: "Aşık olmak esasen berbat bir şeydir, arkadaş." Ama işte gel gör ki, öyle işte.  


Dertlidir bizim Erzurum

Bir televizyon kanalında da yayın yapan Aşık Erol Ergani, “Son yıllarda artan bir ilgi var. İnanın nereye gitsek doluyor halkın ilgisi önemli” diyor. 1970 yılından bu yana 36 albüm yapmış ve bu sanatı sürdürüyor. “Son yıllarda gittiğimiz yerler dolup taşıyor. Gençlerin ilgisizliği diye bir şey yok, belki de biz anlatamıyoruz” sözleriyle biraz da özeleştiri yapılması gerektiğini söyleyen Ergani, “Aşıklar içinde kaç kişi resmi olarak kayıtlı ve kaç kişi layıkıyla bu işi yapıyor belli değil. 6 yıl önce sanatçı olduğumuza dair,  kart verdiler ama günlük hayatta, geçerliliği yok.” Erol Ergani, yabancıların bu sanata artan ilgisine rağmen, ülkemizde yerel yönetimlerin şenliklerinde hatırlanmaktan şikayetçi.


Yabancılar 'aşık' olmaya geliyor

“14 ülke gezdim hepsi bizi anlamaya çalıştı” diyen Ergani dert yanıyor:  “Almanya’da bir organizasyonda bizi dinlemişler sorup soruşturmuşlar, sonra felsefesini öğrenince ‘Bu işin okulu var mı?’ diyerek öğrenmeye geldiler. Ama elin görün ki ülkemizde bu işe sahip çıkan yok. Biz olmasak sahnede söylenecek söz yok.”  Kars ve Erzurum’un aşıklar yurdu olduğunu söyleyen Ergani nedenini Sümmani’yi hatırlayarak anlatıyor: “Erzurum, savaşlar görmüştür, sıkıntı çekmiştir,  dertlidir, aşıktır. 6 ayı da kıştır. Biraz da ondandır belki duygumuz. Allahüekber dağlarının eteğindedir köyüm. Varın gerisini siz düşünün.”


Gelenek yetim yaşıyor

Kars Arpaçaylı Maksut Feryadi, “1977 yılından bugüne aşıkım" diyor.  Gelenekleri sürdürmenin zorlaştığını şöyle dillendiriyor: “18 milyonluk İstanbul’da bunu ne kadar yaşatabilirsin? Gelenek yetim yaşıyor. Bu sanatı öğretmek, yeni nesillere aktarmak istiyoruz ama gelin görün ki imkan yok.” Feryadi  dertleniyor: “Düğünler bizim meşkhanemizdir. İstanbul’da bu düğün kültürü kalmadı haliyle aşıklık da azaldı. Kendimizi ifade edebileceğimiz, gençleri yetiştirip adabı öğretebileceğimiz ve  atışabileceğimiz meşkhaneye ihtiyacımız var. Ama yer yok."

Yorumlar

Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...