Faizsiz bankacılık kartopu gibi büyüyor

YAKUP KOCAMAN İSTANBUL

İKB'nin sadece kamu projelerini destekliyor olması, özel yatırıma yönelmek isteyenleri "özel finans kurumu" düşüncesine götürdü. Arapların petrolden kazandığı paraları kendi ülkesine çekmeyi arzulayan İsviçre'de 1981 yılında bir araya gelen Suudi Arabistan, B.A.E. ve Kuveyt'li sermayedarlar, Cenevre kentinde "Dar Al Mal Al İslami" adlı, özel yatırımlara finansman temin etmeyi hedefleyen bir holding kurdu. Bu holding faizsiz bankacılığın yükselişi, petro-dolar zenginlerinin biriken paralarını ne yapacakları sorusunun da cevabı olacaktı.

Araplar önceleri petrolden kazandıkları paraları genellikle Amerikan bankalarına yatırıyorlra, ancak verilen faizleri kabul etmiyordu. Amerikan bankaları da, Arapların almadığı bu faizleri gizlice Hristiyan Kiliseler Birliği'ne bağışlama yoluna gitti. Bu durumdan haberdar olan Arap sermayedarlar, faizde biriken paraları Amerikan bankalarından çekerek kendi kültürel faaliyetlerinde kullanmaya başladı.

Faizsiz bankacılığın yükselişinde önemli bir diğer neden ise, sanayileşme sürecine giren İran, Pakistan ve Malezya gibi ülkelerde gelişen sanayiye paralel olarak, ekonominin acilen ihtiyaç duyduğu tasarrufları toplayabilmek idi. Bu ülkeler, ÖFK'ları kanunlarıyla destekleyerek ağırlık verdi.

Mesela Malezya'da hükümet, 1980'li yıllarda Merkez Bankası'nın içerisinde İslami esaslara göre işleyecek bir faizsiz finans modeli kurmuştu. Japon teknoloji kültürünü de arkasına alan Malezya ekonomisi bu sayede kısa zamanda gözle görülür bir sıçrama kaydetti.

Malezya'nın başarısıyla birlikte ABD, Avrupa ve Uzakdoğu'da yaşayan müslümanların ciddi sermaye birikimlerine ulaşmış olması ise yabancı bankaların bu işe gözlerini dikmelerine neden oldu. Paranın sıcklığını yakından tanıyan dünyanın önde gelen bankaları bu işe el atmakta gecikmedi. Bugün 1 trilyon dolara yakın fon yöneten Amerikan Citibank ve 500 milyar dolar civarında fon büyüklüğüne sahip İngiliz HSBC'nin yanısıra, Almanya, İsviçre, Danimarka ve Lüksemburg bankaları bünyelerinde "faizsiz bankacılık" birimleri tesis ettiler.

Müslüman sermayeye yönelik faizsiz bankacılık hizmetleri sunan diğer yabancı bankaların isimleri şöyle: Goldman Sachs, Morgan Stanley, Merril Lynch, Salomon Smith, Standart Chartered, Banque National de Paris, ABN Amro Bank, Bank of Amerika, Key Global, Sociate Generale ve Alman Commerzbank.

Özel Finans Kurumları Birliği (ÖFKB) tarafından yayınlanan 'Dünyada ve Türkiye'de faizsiz Bankacılık' isimli dergide yer alan bilgiye göre, faizsiz finansın yönettiği toplam varlıkların büyüklüğünün, sadece İran'da 70 milyar doları ve Pakistan'da 15 milyar doları bulduğu belirtildi.

Türkiye'de faizsiz bankacılığın temeli 1983 yılında Kenan Evren döneminin Başbakanı Bülent Ulusu tarafından atıldı. ÖFK'ların altyapısı, 1980 ihtilalinin ardından Kenan Evren'in Cumhurbaşkanlığı sırasında hükümet kuran Ulusu tarafından hazırlandı. Daha sonra Turgut Özal Başbakanlığı'nın ilk günlerinde ÖFK sistemini hayata geçirdi. Yastık altındaki tasarrufların ekonomiye kazandırılması hedefleniyordu.

Küresel hâle gelen faizsiz bankacılığa devlet düzeyinde el atan bir ülke de Uzakdoğu'da bulunuyor. Nüfusu 62 milyon ve halkının yüzde 95'i Budist olan Tayland'ın Bakanlar Kurulu 2001 yılının eylül ayında aldığı bir kararla ülkede İslami Yatırım Bankası adı altında faizsiz sisteme göre işleyecek bir banka kurulmasını onayladı. Tayland, kendi ülkesinde yaşayan müslüman azınlığın tasarrufları yanısıra arap sermayesini de çekmeyi planlıyor. Bu amaçla Tayland hükümeti, uluslararası piyasalara satmak üzere 'İslami bono' bastı.

----------------- imza------------------