2000'in utancı

BM'nin 'Dünya Çocuklarının Durumu 1999' adlı raporunda, "Hemen hemen 1 milyar insan bilgisayar kullanmak ya da basit bir başvuru formunu doldurmak şöyle dursun, 21. yüzyıla bir kitap bile okuyamayacak ya da adını bile yazamayacak durumda girecektir" sözlerine yer verildi. Temel insan hakkı olarak gösterilmen ve son 50 yıldan beri İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi başta olmak üzere çeşitli sözleşmelerle güvence altına alınan eğitim hakkı 'yaşamsal' öneme sahip olmasına karşılık, dünyada 855 milyon insan halen okuma yazma bilmiyor. Dünya nüfusunun 6 milyar olduğu düşünüldüğünde, okuma yazma bilmeyen insanlar, nüfusun yaklaşık altıda birini oluşturuyor. 'Dünyanın işlevsel okumaz-yazmazları' olarak adlandırılan bu sayının her geçen gün artmas?ı sorunun boyutunu gösterirken, okuma yazma bilmeyen insanların bilenlere göre daha derin yoksulluk içinde ve sağlıksız koşullarda yaşamını sürdüreceği gerçeği ayrıca dikkati çekiyor.

Okuma-yazma bilmeme çoğunluğu kız milyonlarca çocuğun günlük yaşamına damga vuran acı bir gerçek olarak görülüyor. Nedenleri çeşitli olmakla birlikte kızlar salt cinsiyetleri nedeniyle eve kapatılıp gündelik işlere mahkum ediliyor okula gitseler bile çeşitli uygulamalarla hevesleri kırılıp okuldan ayrılabiliyor. Eğitim olanağından yoksun çocuklar tam gün çalışmak zorunda bırakılırken, tehlike ve sömürüye de açık kalıyor. Eğitimle ölüm hızı, özellikle çocuk ölüm hızı arasındaki ilişki de göze çarpıyor. Kız çocuklarının ilköğretim okullaşma oranlarında 10 puanlık bir artış sonunda bebek ölüm hızı binde 4,1, ortaöğretim okullaşma oranının aynı puanda yükselmesi durumunda ölüm hızındaki azalma binde 5,6'ya çıkabiliyor.

Çocukların okula gitmesini sağlamak, tek başına yeterli olmuyor. Okullarda verilen eğitimin kalitesi de ayrı bir sorun... Bilgi, beceri ve değerlerin nasıl aktarıldığı da önemli. Uzmanlar, çocukların eğitim sürecine tam olarak katılması gerektiğini savunuyor. Eğitim sürecinde çocuklara saygı gösterilmesi, okul deneyimlerinden haraketle öz saygı, disiplin ve öğrenme zevkine erişmesi, ilerdeki yaşamını ve toplumdaki konumunu etkiliyor. Çok sayıdaki ülkede kalabalık sınıflar, yetersiz fiziki mekanlar, tuvalet sorunu, katı disiplin ve fiziksel cezalar, ders kitaplarının anlaşılmaz oluşu, öğretmenlerin bilgi donanımı ve çocuğa yaklaşımı önemli sorunlar olarak, okul, öğrenci, veli ve eğitimcileri düşündürüyor, çözüm arayışlarına itiyor.