500 milyar dolar ihracatla Osmanlı'da isyan çıkardı

Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) Başkanı Mehmet Büyükekşi, uzun süredir üzerinde çalışılan ve 500 milyar dolar ihracat öngören '2023 İhracat Stratejisi'ni Başbakan Recep Tayyip Erdoğan ile birlikte Dolmabahçe'de kamuoyuna açıkladı. Aynı toplantıda 2023 ihracat stratejisinin altın anahtarını ve projenin özel baskılı kitabını Başbakan Erdoğan'a takdim eden Mehmet Büyükekşi, iki gün önce de TİM tarihinde bir ilki gerçekleştirmiş ve Cumhurbaşkanı Abdullah Gül'ü ağırlamıştı. Yenibosna'daki TİM merkezinde gerçekleşen Cumhurbaşkanı Gül ziyaretinde Büyükekşi, şunları söylemişti: "Bakış açımızı hep daha geniş tutmaya çalıştık. Çünkü bir dünya vizyonu ile hareket etmeden ihracatçı olunmuyor. Biz Türklerin fazla günübirlik yaşadığımız, uzun vadeli planları çok sevmediğimiz söylenir. Biz bu önyargıyı bir şehir efsanesine çevirdik. 3-5 yılı değil önümüzdeki 12 yılı planlayan bir strateji belgesi oluşturduk. Buradan yola çıkarak, Türkiye'nin 2023 vizyonu ile ilgili büyük bir çalışma yaptık. Türkiye'de bir ilk gerçekleşti. İlk defa özel sektör eliyle bir strateji belgesi hazırlandı."

Mehmet Büyükekşi, 500 milyar dolar ihracatı öngören bu strateji belgesini Kanuni Sultan Süleyman zamanında hazırlasaydı her isyana neden olurdu. Çünkü Osmanlı'da ihracat sakıncalı bir faaliyetti. Bunun gerekçesini Osmanlı iktisat tarihçisi Mehmet Genç hocamızdan dinliyoruz: "Osmanlı Devleti, kendi yaşadığı çağın şartları içinde yönettiği kitlelere azami refahı sağlamayı kendine ilke edinmiştir. Onların müreffeh olmalarını sağlamak için ihracatı kontrol ediyor, ithalatı da aşağı yukarı serbest bırakıyordu. İhracatı kontrol ediyordu, çünkü sanayi devrimi öncesinde bütün ülkelerde mal kıtlığı yaşanıyordu. Bu nedenle bir memlekette üretilen ürünler önce o memleketin ihtiyacını karşılaması, ondan sonra fazlalık varsa onun dışarıya gönderilmesi temel politikaydı. Çünkü içeride ürün eksikliğinin olması, halkın tepkisine neden oluyordu. Eksikliğin ileri boyutlara varması, ayaklanmalara bile neden olabilirdi. Bununla birlikte devletin yönetim anlayışına göre halk, Allah'ın bir emaneti olarak kabul ediliyordu ve onlara iyi bir hayat yaşatmak esastı. Bu nedenle ihracat sınırlı, ithalat ise serbestti. Yönetim, devletin sahip olduğu sahayı, kendi kendine yeterli bir dünya olarak görüyordu. İthalatın önünü açmak için yabancılara kapitülasyonlarla özel avantajlar sağlanmıştır."

Kitlesel üretimin olmadığı sanayi devrimi öncesi geçerli olan bu politika, sonra 'Kitlesel ithalat'a dönüşmüş ve Osmanlı iktisat sistemini çökerten bir faktör olmuştur. Bu nedenle günümüzün geçerli kuralı ihracattır. Ancak tarım ürünleri ihracatı konusunda hâlâ tedbiri elden bırakmamak gerektiğine inanıyoruz. Çünkü bugün Kuzey Afrika ve Ortadoğu'daki hareketliliğin bir sebebi olarak da ekmek gibi temel gıdalardaki enflasyon artışını görüyoruz.

Öte yandan geçen sene Rusya, kıtlık olacak gerekçesiyle buğday ihracatını yasakladı. Son yıllarda da tarım ürünlerindeki spekülasyonlar da bu alanda dikkatli olunması gerektiğini bize gösteriyor.

Tunus'la başlayan halk ayaklanmaları kapı komşumuz Suriye'ye kadar geldi. Nerede durup sakinleşeceğini ise şimdiden kestirmek mümkün değil. Fakat bu ülkelerde bundan sonra işleyecek ekonomik mekanizmayı şimdiden söyleyebiliriz: Serbest piyasa ekonomisi... Peki bu sisteme geçtikleri zaman kurtuluşa erecekler mi? Onu da söylemek mümkün değil. Çünkü modern ekonominin kurucusu diye tanımlanan Adam Smith'in ülkesi de ayaklanmış durumda. Tıpkı Yunanistan, Portekiz ve İrlanda gibi... Bu açıdan bakıldığı zaman insanlık ilginç bir deneyim yaşıyor.